schrijft voor de Volkskrant over literatuur, non-fictie en onderwijs.
Het succes van meisjes in het Nederlandse onderwijs is stormachtig geweest. Vóór de Tweede Wereldoorlog gingen veel meisjes naar de huishoudschool; ‘doorleren’ betekende voor hen hooguit de mulo. Of, in betere kringen, de mms, maar daarmee kon je niet naar de universiteit, een reservaat voor jongens uit de elite. Voor mijn slimme, leergierige moeder (geboren in 1920) was het een levenslange frustratie: waarom mocht zij, als beste van de klas, niet naar de hbs? Zij haalde haar hart op aan boeken uit de bibliotheek.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Na de Mammoetwet van 1968 veranderde er veel. De deelname van jongeren aan het hoger onderwijs steeg explosief, en het aandeel vrouwen nam geleidelijk toe. Eind jaren zestig maakten meisjes een derde van alle vwo-leerlingen uit; vanaf begin jaren tachtig oversteeg het aandeel meisjes dat van de jongens. Toen ik studeerde, tweede helft jaren zeventig, was 40 procent van de studenten in het hoger onderwijs vrouw; wij beseften niet hoe bijzonder dat was. De meisjes gingen de jongens voorbij. Sinds 1999-2000 studeren meer vrouwen dan mannen aan een hogeschool of universiteit. In 2022 had 60 procent van de 25- tot 35-jarige vrouwen in Nederland een hbo- of een wo-diploma; van de mannen zo’n 50 procent.
Niet dat de rest van de maatschappij soepel meebewoog; er bestaat nog altijd een beschamende loonkloof tussen de seksen, vrouwen doen nog steeds thuis het meeste en het krijgen van kinderen is nadeliger voor hun carrières dan voor die van mannen.
Het is historisch gezien dus ontstellend treurig dat de onderwijskansen van meisjes al weer zeven jaar dalen. Volgens onderzoek van DUO hebben meisjes in groep 8 na 2017 minder kans gehad dan jongens op een schooladvies havo of vwo (tot 2017 waren de adviezen ongeveer gelijk). Leerkrachten gaven de afgelopen jaren jongens vaker een voorlopig havo- of vwo-advies, terwijl meisjes de toets iets beter, en vaker op vwo-niveau maken dan jongens. Dit verschil wordt niet bijgesteld; ook in het definitieve advies worden jongens hoger ingeschat. Meisjes worden vaker onderschat. Die oneerlijkheid is onacceptabel.
Dat meisjes die valse start twee jaar later hebben ‘goedgemaakt’, zoals ik in de berichtgeving las, is niet waar. In het derde leerjaar zitten meisjes vaker op havo/vwo dan jongens, maar dat komt doordat jongens vaker ‘afzakken’. Individuele meisjes die zijn onderschat, hebben daar niets aan; die gaan niet alsnog naar havo of vwo.
De oorzaak? Daarover zegt DUO niets. Ik heb een vermoeden. Opmerkelijk is dat nadat het basisschooladvies na 2015 leidend werd (en niet de eindtoets), de onderadvisering van meisjes én kinderen van lager opgeleiden toenam. Kennelijk is er in het traject van schooladvies, doorstroomtoets, bijstelling en eindadvies ook nu nog ruimte voor eigen interpretatie door de leraar, en daarmee voor vooroordeel. Jarenlang was er onderadvisering bij kinderen van migranten. Die lopen hun achterstand in, maar kinderen van mensen met weinig opleiding worden nog steeds onderschat. En meisjes dus.
Wat een verklaring moeilijk maakt, is dat vooroordelen onbewust zijn of verinnerlijkt, ook bij vrouwen. Dat het merendeel van de basisschoolleerkrachten vrouw is, helpt meisjes niet. Maar onderadvisering is niet de ‘schuld’ van individuele leerkrachten. Niemand denkt bij het opstaan: ik ga vandaag eens lekker meisjes benadelen. Toch gebeurt het, collectief.
Zolang we kinderen op hun 11de selecteren, hun de toekomst voorspellen en hun plafond bepalen, blijven we al vroeg kansen afsnijden. Maar beginnen met eerlijker toetsen kan wél: voer één toets in, landelijk, en maak de uitslag bindend. Alle toetsen hebben gebreken, en met toetsen verbeter je de leerresultaten niet. Maar toetsen hebben géén vooroordelen. Dat scheelt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant