Deze beelden zijn door onderzoeksgroep Ongehoord gemaakt met verborgen camera’s bij verzamelcentra voor koeien en kalveren.
Naast veel lege of donkere stallen, tonen ze ook dat veehandelaren zich lang niet altijd aan de regels voor diertransporten houden.
Op de beelden zijn buitensporig geweld, verzwakte dieren en slechte leefomstandigheden te zien. ‘Naar en soms ronduit schokkend’, aldus de NVWA.
Veehandelaren houden zich in verzamelcentra voor koeien en kalveren lang niet altijd aan de regels voor diertransporten. Dat blijkt uit beelden gemaakt door onderzoeksgroep Ongehoord bij vijf van die centra. ‘Naar en soms ronduit schokkend’, aldus de NVWA.
Door Maarten Albers
De beelden in dit verhaal kunnen als schokkend worden ervaren
Op de beelden is onder meer buitensporig gebruik van stroomstootwapens te zien. De Tweede Kamer dringt al jaren aan op een verbod op dergelijke wapens bij binnenlandse veetransporten – een verzoek dat minister van Landbouw Femke Wiersma na veel vertraging lijkt te gaan honoreren. In slachthuizen en bij grensoverschrijdend transport blijven ze toegestaan.
Maar ook op verzamelplaatsen waar niet of nauwelijks stroomstootwapens worden ingezet, zijn misstanden te zien. Zo zijn er koeien die maar op drie poten lopen, en toch op transport worden gezet. De dieren worden geslagen en geschopt, ook als ze geen kant op kunnen, en glijden uit op gladde vloeren.
De beelden zijn gemaakt door onderzoeksgroep Ongehoord. In 2023 kwam Ongehoord ook al naar buiten met beelden van veeverzamelcentra. Twee bedrijven werden toen onder verscherpt toezicht geplaatst. Uit de nieuwe opnames blijkt dat de problemen in de sector niet zijn opgelost.
Het beeldmateriaal, in handen van de Volkskrant, bevat veel lege of donkere stallen. Ook zijn er beelden waar dieren op een rustige manier worden opgedreven. Daarnaast zijn er beelden van handelingen die in strijd lijken te zijn met regelgeving voor diertransporten.
Een voorbeeld van koeien die op rustige wijze worden opgedreven.
Een selectie van die beelden is voorgelegd aan een onafhankelijk deskundige, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, en de betrokken bedrijven. Vier bedrijven reageerden bij monde van dezelfde advocaat, Femke Alberts. Een vijfde reageerde niet.
Een woordvoerder van de NVWA noemt de beelden ‘naar en soms ronduit schokkend’. ‘Het is triest dat we wederom worden geconfronteerd met beelden van ernstige overtredingen bij verzamelcentra.’ Voor de toezichthouder actie onderneemt, wil ze eerst zelf het beeldmateriaal grondig bestuderen. De NVWA heeft het originele beeldmateriaal daarom opgevraagd bij Ongehoord.
Ongehoord maakte de beelden met verborgen camera’s, aangebracht op plekken die van buiten de stal bereikbaar zijn. De beelden zijn gemaakt bij vijf van de 55 erkende verzamelcentra voor koeien en kalveren in Nederland, tussen april en november 2025. Op elke locatie is vier tot negentien dagen gefilmd.
‘Veel van de dingen die je ziet, zijn een gevolg van hoe de veehouderij werkt’, stelt Johan Boonstra van Ongehoord. ‘Zolang de melkindustrie bestaat, zul je overtollige moederkoeien en kalfjes hebben. We maken al jaren dit soort beelden en er verandert niets, omdat dieren nu eenmaal niet vrijwillig de veewagens in- en uitlopen. Koeien huppelen niet naar het slachthuis, ze worden er naartoe geslagen.’
Om melk te blijven geven, moeten koeien elk jaar een kalf krijgen. Een groot deel van die kalveren is niet nodig voor de melkproductie, en is in feite dus een bijproduct van de zuivelsector. Ze gaan naar een kalvermester, in veel gevallen via een verzamelcentrum waar dieren van verschillende locaties bij elkaar worden gebracht.
Ook melkkoeien die niet genoeg melk meer geven en naar de slacht gaan, komen langs in de verzamelcentra. Ze blijven daar doorgaans 10 tot 12 uur voordat ze in een vrachtwagen naar het slachthuis gaan. Vorig jaar werden zo'n 2 miljoen kalveren en 200 duizend koeien (melk- en vleesvee) via verzamelplaatsen getransporteerd.
De NVWA controleert bij elk verzamelcentrum jaarlijks of de werkvoorschriften voldoen aan de wettelijke eisen. Daarnaast waren er in 2024 351 controles op diergezondheid en 168 controles op dierenwelzijn bij verzamelcentra. Bij internationaal transport is NVWA-controle verplicht, bij nationaal transport is er alleen ‘risicogericht toezicht’. De afgelopen jaren heeft de NVWA bij verzamelcentra diverse overtredingen geconstateerd, zoals transport van niet-transportwaardige dieren en onjuiste behandeling van dieren.
Deze koe loopt praktisch op drie poten. Ze is zo kreupel dat ze haar linker voorpoot nauwelijks nog gebruikt.
Deze koe hinkt op haar poten. Op haar rechter achterpoot zit een abces.
Met een trekkende poot komt deze koe de stal in lopen. Als een andere koe tegen haar aan stoot, valt ze om.
Dieren die ‘niet in staat zijn zich op eigen kracht pijnloos te bewegen’, mogen volgens de Europese Transportverordening niet vervoerd worden. Ze moeten de tijd krijgen om te herstellen, of gedood worden en opgehaald door kadaververwerker Rendac.
In een verzamelcentrum horen ze volgens de regels dus niet. Toch zijn bij vier van de vijf verzamelcentra (De Keizer Vee, VVC Noord-Holland, Stens Transport en De Bruijn Impex) ogenschijnlijk kreupele dieren te zien.
Dat gebeurt waarschijnlijk omdat uitgemolken melkkoeien bij de slacht nog zo’n 1.000 tot 1.500 euro opleveren. Een dier op laten halen door Rendac kost juist een paar tientjes.
Over de vraag welke dieren ‘fit for transport’ zijn, lopen de meningen uiteen. Het lijkt logisch dat dieren die trekken met hun poot of een gekromde rug hebben, niet ‘pijnloos’ kunnen bewegen.
Maar de NVWA hanteert richtsnoeren opgesteld door de transportsector, waarin staat dat koeien met ‘verminderde’ of ‘gebrekkige’ mobiliteit op transport mogen zolang ze op vier poten steunen. ‘Een afwijkende gang ontstaat niet altijd omdat het dier pijn heeft’, stelt een woordvoerder. ‘Daar kunnen ook niet-pijnlijke aandoeningen de oorzaak van zijn.’ De toezichthouder is bezig met een nieuw protocol om de transportwaardigheid van dieren te beoordelen.
Stens en De Bruijn stellen dat de koeien in hun verzamelcentra voldoen aan de transportregels, en wijzen erop dat geen van de dieren is afgekeurd door de NVWA bij aankomst in het slachthuis.
VVC Noord-Holland betwist de kreupelheid niet. In een algemene reactie spreekt advocaat Alberts van ‘een eenmalig incident dan wel geknipte en geplakte beelden’ waarvoor het bedrijf de ‘volledige verantwoordelijkheid neemt’.
‘Elke vorm van kreupelheid is in feite problematisch’, zegt Bas Rodenburg, hoogleraar diergeneeskunde aan de Universiteit Utrecht. Het vier-potenprincipe wordt volgens hem aangehouden om discussie te voorkomen. ‘Het is een duidelijke grens. Anders zal de transporteur zeggen dat er bij het opladen nog niks aan de hand was.’
Een koe met abces is duidelijk niet ‘fit for transport’, aldus Rodenburg. Stens bestrijdt dit. ‘Wanneer het geen open wond betreft, is het rund transportwaardig.’
Deze koe kan schijnbaar niet meer opstaan. Met een paar schoppen probeert de man haar in beweging te krijgen.
Als dat niet werkt, halen ze een stroomstootwapen erbij. Tientallen keren op het lijf, twee keer op de kop. Zonder resultaat.
Na het dier gezien te hebben, adviseert de veearts een noodslachting, aldus De Keizer. Daarvoor wordt ze eerst levend met een shovel de stal uit gesleept.
‘Onacceptabel, zeer schokkende beelden’, reageert hoogleraar Rodenburg. ‘Je ziet dat het dier veel pijn heeft. In mijn ogen een ernstige overtreding van de wetgeving en een vorm van ernstige dierenmishandeling.’ Ook de NVWA-woordvoerder spreekt van ‘ernstige dierenmishandeling’. Dit is alleen te zien bij De Keizer.
Stroomstootwapens – ook bekend als ‘veeprikkers’ – mogen onder voorwaarden gebruikt worden bij diertransport: op de spieren van de achterpoten, op dieren die ruimte voor zich hebben, en niet herhaaldelijk. Bij De Keizer worden wel herhaaldelijke schokken toegediend, op lichaamsdelen waar dat niet mag.
De advocaat van De Keizer spreekt van een ‘eenmalig incident waar cliënte haar volledige verantwoordelijkheid voor neemt’. Het bedrijf is een onderzoek gestart en zal ‘waar nodig intern maatregelen nemen’. Het bedrijf heeft gesprekken gevoerd met betrokken medewerkers om het beleid rondom drijven en transporteren van koeien nogmaals duidelijk te maken.
© de Volkskrant / Eleanor Mohren * Er wordt één specifiek model weergegeven. Andere modellen kunnen anders functioneren.
Naast De Keizer Vee maken ook De Bruijn en Veveha gebruik van veeprikkers. De Bruijn doet dat bij een koe die ingeklemd staat tussen andere koeien en een hek. Advocaat Alberts bestrijdt dat de koe geen ruimte voor zich heeft. Veveha gebruikt de prikkers bij kalveren – wat verboden is.
Rodenburg vindt het veeprikkerverbod bij nationaal transport een goede zaak. ‘Als je bekwaam bent in het opdrijven van dieren is de noodzaak voor een veeprikker er niet. En ze worden zo vaak verkeerd gebruikt… het werkt eerder averechts dan dat het helpt.’
De NVWA noemt het veeprikkerverbod ‘belangrijk’. ‘Onze toezichthouders zullen ook handhaven wanneer zij overtredingen vaststellen.’ Dat kan alleen als er sprake is van een heterdaadsituatie. Daar komt bij dat NVWA alleen ‘risicogericht’ controleert bij nationaal transport.
Deze man deelt rake klappen uit met een stok, onder meer op de kop van een koe.
Twee mannen proberen deze stier van buiten het hok in beweging te krijgen. Daarvoor delen ze meerdere tikken op de kop uit.
Deze man probeert vijf koeien een veewagen in te drijven door ze op hun kop en schouders te slaan. Ook deelt hij een stroomstoot uit aan een koe die geen ruimte voor zich heeft.
Het gebruik van stokken om dieren op te drijven is toegestaan, slaan niet. Hoogleraar Rodenburg ziet in de beelden voorbeelden van hoe het hoort: onderhandse zachte tikken op de achterpoten. ‘Dat je bij een groot dier als een koe een hulpmiddel gebruikt is acceptabel. Op de plekken waar het goed gaat, zetten ze ook hun stem in.’
Van vier bedrijven zijn beelden waar harde, onnodige klappen worden uitgedeeld. Zoals bij VVC Noord-Holland. Rodenburg: ‘Dat is slaan zonder functie, terwijl de koe geen kant op kan. Het lijkt uit emotie. Je ziet dat de dieren er angstig van worden. Dat maakt het juist moeilijker om ze te verplaatsen.’ VVC Noord-Holland heeft volgens advocaat Alberts gesprekken gevoerd met de betrokken medewerkers om het beleid rondom drijven en transport van koeien nogmaals duidelijk te maken.
Hetzelfde geldt voor de beelden bij De Bruijn. ‘Dit is voor de dieren vervelend en voor die man ook. Waarom doen ze dit niet met zijn tweeën, zodat de dieren niet steeds teruglopen?’ Alberts wijst erop dat De Bruijn geen stokken maar holle plastic buizen gebruikt, waardoor de klappen harder lijken dan ze in werkelijkheid zijn. De tikken op de kop zouden nodig zijn voor de veiligheid van de medewerker. ‘Het betroffen immers temperamentvolle en mogelijk gevaarlijke vleesrunderen.’
De beelden bij Stens wijt Rodenburg aan een slecht ontworpen stal. ‘Ze proberen de stier van buiten het hok op te drijven, maar daar lijkt het hok niet erg geschikt voor.’
Stens en De Bruijn laten via hun advocaat weten dat de stok bij hen wordt ‘ingezet als drijfmiddel’, en er ‘geenszins overmatig gebruik’ van wordt gemaakt. Veveha reageerde niet op vragen van de Volkskrant.
Dit kalf krijgt een schop tegen zijn ribben.
Op dezelfde locatie worden kalveren aan hun staart uit een trailer en richting de stal getrokken.
Deze koe wordt aan haar oor getrokken.
Net als slaan is schoppen niet toegestaan. Toch gebeurt het bij De Keizer, Stens, Veveha en De Bruijn. Ook dieren aan hun kop, oren, horens, poten, staart of vacht trekken of optillen mag niet. Dat is te zien bij Veveha en Stens.
De Bruijn ontkent dat op de beelden geschopt wordt. Bij Stens wordt schoppen en aan oren trekken ‘ten strengste afgekeurd’, aldus advocaat Alberts. De betrokken medewerkers zijn op hun gedrag aangesproken.
Naast dierenwelzijn heeft het verbod op dergelijk geweld nog een goede reden, aldus Rodenburg: het leidt tot pijn en angst en maakt het lastiger de dieren te verplaatsen.
Bij Veveha worden de kalveren met behulp van een herdersstaf aan nek en staart opgetild. ‘Kalveren vastpakken bij de nek is een redelijk gebruikelijke manier om ze een beetje te sturen’, zegt Rodenburg. Het trekken aan staarten vindt hij problematischer. ‘Zeker als er echt kracht op wordt gezet.’
De vloer van deze stal is bedekt met een laag mest en urine. Een van de koeien glijdt erin uit.
Ook hier glijdt een koe uit in een volle stal. Als ze opstaat, tilt ze een van haar stalgenoten op.
Twee koeien glijden van een laadklep af.
Bij twee verzamelcentra (De Bruijn en Stens) staan de dieren bij op betonnen vloeren zonder stro. Bij Stens staat zelfs een laag mest en urine op de vloer, die het extra glad maakt. Dat leidt meermaals tot glijpartijen.
‘Als dieren vallen leidt dat vaak tot verwondingen, pijn en kreupelheid’, zegt Rodenburg. Het aanleggen van stroeve vloeren vindt hij daarom ‘een van de belangrijkste voorschriften’.
Ook steile laadkleppen zijn een potentieel risico. Koeien kunnen lastig diepte inschatten, en twijfelen daarom nog al eens op het randje. Laadkleppen voor koeien mogen daarom maximaal 26 graden zijn. Uit berekeningen van De Bruijn blijkt dat de laadbrug daaraan voldoet.
De videobeelden zijn gemaakt door de onderzoeksgroep Ongehoord, die sinds 2011 dieren in de veehouderij in beeld brengt. Camera’s zijn geplaatst op plekken die van buiten de stal bereikbaar zijn, aldus Ongehoord. Voor het maken van de beelden is niet ingebroken, stelt de organisatie. De vijf verzamelcentra zijn willekeurig gekozen, rekening houdend met geografische spreiding, om een algemeen beeld te krijgen van dierenwelzijn bij verzamelcentra.
Op drie locaties is vier dagen gefilmd. Bij De Bruijn Impex is negen dagen gefilmd, omdat bleek dat dat verzamelcentrum samenwerkt met Teus Kuiper. Naar aanleiding van beelden van het verzamelcentrum van Kuiper, in 2023 gemaakt door Ongehoord, plaatste de NVWA dat bedrijf destijds onder verscherpt toezicht. Ongehoord wilde zien of dat heeft geleid tot gedragsverandering.
Bij Stens Transport is negentien dagen gefilmd, omdat daar goed zicht was op de stallen en Ongehoord het aandeel kreupele dieren wilde registreren. Daar bleken de beelden uiteindelijk niet geschikt voor.
De Volkskrant heeft beschikking over al het door Ongehoord gemaakte beeldmateriaal, en heeft de echtheid van een aantal fragmenten geverifieerd. Gezichten en andere informatie die naar specifieke personen te herleiden is, zijn geblurd om identificatie te voorkomen.
Onder snelgroeiende druk van de Tweede Kamer geeft landbouwminister Wiersma toe: het gebruik van stroomstootstokken bij koeien- en varkenstransporten wordt per 1 januari verboden. Een grote Kamermeerderheid vroeg daar al sinds 2022 om, maar Wiersma maakte lange tijd geen aanstalten.
Om dierenmishandeling tegen te gaan, pleit de Belgische federatie voor slachthuizen Febev voor permanent cameratoezicht op slachtvloeren. Ook wil ze de beelden ter beschikking stellen aan externe inspecteurs. Dat zei de Febev vrijdag nadat een dag eerder gruwelijke undercoverbeelden waren verschenen van dierenmishandeling in een Vlaams varkensslachthuis.
De week begon met grootscheepse fraude met bedorven vlees in Brazilië en eindigde met ernstige dierenmishandeling in het varkensslachthuis Debra in het Belgische Tielt. Het roept de vraag op: hoe groot is de invloed van twee vleesschandalen in één week op ons eetgedrag?
Source: Volkskrant