Embryowet
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Vijf dagen maken in het leven van een embryo een wereld van verschil. In die tijd groeit een bevruchte eicel uit tot een klompje van honderd cellen dat klaar is voor innesteling in de baarmoederwand. Nederlandse wetenschappers willen kunnen onderzoeken wat er die eerste dagen gebeurt. Met die kennis kunnen ze in de toekomst vruchtbaarheidsbehandelingen verbeteren en aangeboren afwijkingen voorkomen of genezen.
Maar embryo’s kweken voor onderzoek is in Nederland verboden. Wetenschappers die de vroegste menselijke embryo’s willen onderzoeken zien zich beperkt tot restembryo’s die na IVF-behandelingen ‘over’ zijn. Deze embryo’s zijn de cruciale eerste stappen van hun ontwikkeling al voorbij. Het vroegste menselijk leven is voor Nederlandse wetenschappers een zwarte doos waar ze niet in mogen kijken.
In de Tweede Kamer gaat het dinsdag over het opheffen van het tijdelijke verbod op het kweken van embryo’s voor onderzoeksdoeleinden. Tijdelijk, want toen de Embryowet in 2002 werd ingevoerd werd er al rekening mee gehouden dat medische behoeften en publieke opinie zouden verschuiven. Sindsdien is de wet drie keer geëvalueerd, waarbij drie keer de conclusie was dat het verbod kon worden opgeheven.
Er is nog een belangrijk argument om het verbod te heroverwegen. Kennis over de vroege embryonale ontwikkeling wordt nu geïmporteerd uit landen waar kweken wél is toegestaan zoals het Verenigd Koninkrijk, waar vruchtbaarheidszorg sterk is geprivatiseerd en er vooral aandacht is voor innovaties waar geld mee te verdienen is. Door de kweek van embryo’s in Nederland toe te staan, kan fundamenteel onderzoek beter aansluiten op de klinische praktijk, met aandacht voor veiligheid en effectiviteit.
Het is dus de hoogste tijd dat de ruimte wordt gevonden om zorgvuldig onderzoek te doen aan vroege embryo’s. Maar de politieke verhoudingen lagen de afgelopen decennia muurvast. Simpel gezegd willen liberale en progressieve partijen het kweekverbod opheffen, terwijl populistische en christelijke partijen het willen handhaven.
Dit keer is dat misschien anders. En de beweging komt uit het CDA. Het wetenschappelijk bureau van het CDA concludeerde in 2022 dat de kweek van embryo’s onder voorwaarden moet worden toegestaan, als het doel is om toekomstig menselijk lijden te voorkomen.Het is te prijzen dat het CDA overtuigingen durft los te laten.
Tegelijkertijd moet de wetenschap niet onnodig worden belast. Kamerlid Harmen Krul (CDA) stelt in een amendement om de maximumstraffen op overtredingen te verhogen: van een jaar cel tot twee jaar cel. Dat is bedoeld als ‘slot op de deur’. Maar een strafverzwaring wekt ten onrechte de indruk dat die nodig zou zijn. Het college van procureurs-generaal stelde in 2023 vast dat er nog nooit een strafrechtelijke vervolging heeft plaatsgevonden en verwachtte dat er bij verruiming van de wet vervolging slechts ‘zeer incidenteel’ nodig zou zijn.
Het is niet alsof er met het opheffen van een kweekverbod ineens sprake is van een juridische leegte. Er bestaat in Nederland al een zorgvuldig toetsingskader. Experimenten worden vooraf getoetst door Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek, waarbij zowel medische noodzaak als ethische overwegingen worden afgewogen. Nederlandse wetenschappers hebben de afgelopen decennia laten zien dat ze in een systeem werken dat ethische toetsing doorstaat en misbruik voorkomt.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC