Het probleem bij de weg naar ‘eeuwige vrede’ in Gaza is de vraag wie als eerste de volgende stap gaat zetten, Hamas of Israël. De druk op Israël neemt toe.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël en de Palestijnse gebieden.
Sinds het bestand in Gaza is ingegaan, heeft de Israëlische premier Netanyahu constant tijd lopen rekken en vervolgstappen uitgesteld. Hij wil dat Hamas als eerste over de brug komt. Pas als alle gijzelaars terug zijn, gaan de grenzen van Gaza open. Pas nadat Hamas zich heeft ontwapend, trekt Israël zijn troepen terug en wordt er meer humanitaire hulp toegelaten.
Afgelopen weekeinde leek er aan beide fronten wat beweging te komen. Hamas is bereid om te praten over het ‘bevriezen of opslaan’ van zijn wapenarsenaal, zei Bassem Naim, een hoge official van de organisatie, afgelopen zondag in een interview met persbureau AP. De Israëlische premier Netanyahu stelde zondag tijdens een persconferentie dat de eerste fase van het vredesplan van Trump ‘bijna’ voltooid is, hij verwacht dat de tweede fase ‘binnenkort’ kan worden uitgerold.
Dit betekent niet dat het nu snel zal gaan, want over vrijwel elke volgende stap bestaat onduidelijkheid of onenigheid. Het grootste probleem blijft de vraag wie het initiatief neemt.
Hamas is in elk geval niet van plan zich te laten ontwapenen door een internationale troepenmacht, zoals Israël wil. ‘We verwelkomen een VN-troepenmacht die zich dicht bij de grenzen bevindt, toezicht houdt op het bestand, schendingen rapporteert en elke vorm van escalatie voorkomt’, zei Bassem Naim. ‘Maar we accepteren niet dat deze troepen een mandaat krijgen dat hen machtigt om in de Palestijnse gebieden zelf ingezet te worden of activiteiten uit te voeren.’
Netanyahu zei zondag op zijn beurt dat Hamas veel beter ontwapend kan worden door Israël. ‘Een internationale macht zou bepaalde missies kunnen uitvoeren, maar er zijn ook dingen, misschien wel de belangrijkste, die het niet kan. We zullen zien.’
Tijdens het jaarlijkse Doha Forum, afgelopen weekeinde, maakten Turkije en Qatar (twee landen die intensief betrokken zijn bij de gesprekken over de toekomst van Gaza) duidelijk dat hun geduld met Israël begint op te raken. ‘Een waarlijk staakt-het-vuren kan niet worden bereikt zonder een volledige terugtrekking van Israëlische troepen, zonder stabiliteit in Gaza en zonder dat mensen in en uit kunnen gaan’, zei sheikh Mohammed al Thani, de premier van Qatar.
Ondertussen stelde de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Hakan Fidan, dat er een Palestijns burgerbestuur en een Palestijnse politiemacht in Gaza moet zijn voordat Hamas de wapens kan neerleggen. Europese landen steunen Turkije in de opvatting.
Die politiemacht (waarvoor al honderden mensen in coördinatie met de VS zijn getraind, duizenden anderen zouden zijn begonnen aan hun opleiding) is echter ook een struikelblok op de weg naar vrede. Hij zou bestaan uit functionarissen van de Palestijnse Autoriteit (die op dit moment de bezette Westelijke Jordaanoever deels bestuurt). Dat is zowel Hamas als Israël een doorn in het oog.
Zo zal Hamas de veiligheid van Gaza niet zomaar in handen willen leggen van zijn grote politieke rivaal. Tegelijkertijd komt de hereniging van de twee Palestijnse gebieden op deze manier iets dichterbij. Dat is precies wat Netanyahu niet wil laten gebeuren.
Een ander pijnpunt is Rafah, de grensovergang tussen Gaza en Egypte. Die had volgens het plan van Trump allang open moeten zijn, maar dat heeft Israël tot nu toe steeds tegengehouden. Vorige week meldde Netanyahu dat de poort binnenkort weer opengaat, maar dan alleen voor Palestijnen die Gaza willen verlaten. Mensen die eerder zijn gevlucht en nu willen terugkeren, worden niet toegelaten.
Egypte reageerde furieus. Het mobiliseerde afgelopen weken zeven islamitische landen, die in september hun handtekening hebben gezet onder het plan van Trump, voor een scherpe gezamenlijke verklaring waarin ‘elke poging om de Palestijnen uit hun land te verjagen’ wordt verworpen. Hierover is, zo maakten de landen duidelijk, geen enkel compromis mogelijk.
Netanyahu gaat het later deze maand, als hij weer naar Washington vliegt, waarschijnlijk lastig krijgen. Het plan van Trump roept tenslotte op om een mogelijke toekomstige Palestijnse staat te verkennen, terwijl hij zijn coalitiegenoten heeft beloofd dat die er nooit zal gaan komen.
Maar met alle druk van Arabische en Europese landen en van president Trump, die wil dat er nieuwe stappen worden gezet, is het de vraag of hij het proces nog veel langer vooruit kan blijven schuiven, of kan afdwingen in welke volgorde dat gebeurt.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant