Stikstof Als het voorstel doorgaat, kan het grote gevolgen hebben voor Nederland, waar honderden energieprojecten vertragingen oplopen door vergunningen die te maken hebben met stikstof.
88 battery storage units are located in the new photovoltaic battery storage hybrid power plant on the site of a former gravel pit in Zerbst, Germany, Wednesday, Nov. 12, 2025. (
De bouw van infrastructuur voor elektriciteit, zoals het aanleggen van nieuwe kabels onder de grond, mag niet worden tegengehouden door stikstofregels. Dat staat in een gelekt voorstel van de Europese Commissie, dat NRC inzag. Het Financieele Dagblad berichtte er eerder op zondag over.
Als het voorstel doorgaat, kan dat grote gevolgen hebben voor Nederland. Honderden bouwprojecten voor de uitbreiding van het stroomnet lopen tegen vertragingen aan wegens stikstofregels, zegt Olof van der Gaag, voorzitter van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE).
De voorgestelde strategie van de Europese Commissie wordt vermoedelijk woensdag officieel gepresenteerd en gaat over meer dan alleen stikstof. In de stukken staan verschillende plannen voor het versnellen van de Europese energietransitie; om aan de alsmaar toenemende vraag naar (duurzame) energie van Europeanen tegemoet te komen. Zo is er ook aandacht voor de digitalisatie van het stroomnet. Daarvoor moet bijvoorbeeld meer informatie over de stroomnetten van de lidstaten worden verzameld, waarmee ze efficiënter kunnen worden ingericht.
Rond beschermde natuurgebieden mag in Nederland geen stikstof worden uitgestoten voor nieuwe projecten. Dat raakt netbeheerders die extra kabels en elektriciteitshuisjes bijbouwen om meer huishoudens en bedrijven aan te kunnen sluiten op het net. Bijvoorbeeld op plekken waar energie die met windmolens op zee is opgewekt aan land moet komen, en waarvoor kabels moeten worden aangelegd in duingebieden, leveren stikstofregels problemen op. Voor Nederland is daarom de passage over stikstof opvallend.
Netbeheerder Liander, die onder meer het stroomnet beheert in de provincie Gelderland, waar Natura 2000-gebied de Veluwe ligt, becijferde eerder dit jaar dat 317 bouwprojecten vertraging oplopen of zelfs niet door kunnen gaan door allerlei vergunningen die te maken hebben met stikstof.
Netbeheerders proberen rondom kwetsbare gebieden te bouwen met bijvoorbeeld elektrische hijskranen, graafmachines, om de stikstofuitstoot te beperken. Maar dat lukt lang niet altijd. Om die elektrische machines te kunnen opladen, moeten er wel laadpunten zijn gebouwd met elektriciteitskabels die daarnaartoe lopen om de machinerie op te kunnen laden. En sommige bouwprocessen kunnen überhaupt niet elektrisch.
En dat terwijl duurzame energieprojecten, zodra ze eenmaal gebouwd zijn, de stikstofuitstoot van Nederland juist naar beneden brengen, benadrukken ze in de energiesector. „Als je het wagenpark elektrificeert, bespaar je stikstofuitstoot”, zegt Van der Gaag. Bij het rijden op fossiele brandstoffen wordt stikstof uitgestoten.” Maar om elektrisch te kunnen rijden, moet ook de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk uitgebreid worden, en dus moet er worden gebouwd.
De energiesector is overigens verantwoordelijk voor een relatief klein deel van de totale stikstofuitstoot. De binnen- en buitenlandse energiesector is samen met industrie verantwoordelijk voor 8 procent van de stikstofbelasting op Natura-2000-gebieden in Nederland. Verreweg de meeste stikstofuitstoot komt uit de landbouw: binnen- en buitenlandse landbouw zijn verantwoordelijk voor respectievelijk 50 en 17 procent van de stikstofneerslag op die gebieden.
Eind 2022 besloot de Raad van State dat de bouwvrijstelling niet voldoet aan het Europese natuurbeschermingsrecht. Vanaf dat moment werd het moeilijker om nieuwe projecten te realiseren waarbij stikstof wordt uitgestoten. Per nieuw project moet berekend worden hoeveel stikstof daarbij vrijkomt, wat in de praktijk vertraging betekent.
Maar nu, als de plannen doorgaan, wordt de uitstoot die tijdelijk vrijkomt tijdens de bouw van duurzame energieprojecten dus toegestaan door Brussel. „Het is goed nieuws dat de Europese Commissie nadenkt over deze afweging tussen kleine nadelen op de korte termijn en grote voordelen op de lange termijn”, zegt GroenLinks-PvdA-Europarlementariër Mohammed Chahim. De voordelen van de aanleg van elektriciteitsinfrastructuur voor de vermindering van stikstofemissies „overtreffen ruimschoots” de lasten van de „minimale emissies die voortvloeien uit de aanleg ervan”, valt te lezen in het voorstel.
Wat dit concreet gaat betekenen voor Nederland, moet de komende tijd nog blijken. Voor de officiële publicatie van de strategie kunnen nog wijzigingen worden aangebracht in het document. Daarna moet het Europees Parlement en de Europese Raad nog stemmen, voor er een definitie voorstel ligt. Dat kan zomaar nog maanden tot jaren duren.
Duidelijk is in ieder geval dat Nederland al langer pleit voor een voorstel zoals dat nu op tafel ligt in Brussel. „Momenteel worden vergunningsprocedures voor hernieuwbare energieprojecten in Nederland vaak vertraagd of afgewezen, omdat kleine, tijdelijke stikstofemissies tijdens de bouwfase onder omstandigheden niet zijn toegestaan”, stond ook in een discussienota van de overheid van afgelopen augustus.
Behalve het versoepelen van de stikstofregels staan in de plannen van de Europese Commissie meer ideeën voor hoe procedures kunnen worden versneld en versimpeld voor een vlottere energietransitie. Ook inefficiënte administratie en gebrek aan draagvlak vanuit de maatschappij worden genoemd als belangrijke oorzaak achter vertragingen. Europarlementariër Chahim: „Het versimpelen van administratieve taken is een goed plan, maar het voorstel moet straks niet als resultaat hebben dat de inspraak van mensen bij de bouw van nieuwe energieprojecten aan de kant mag worden geschoven. Het laatste wat je wil is dat mensen het gevoel hebben dat Europa ze allerlei nieuwe energieprojecten in hun omgeving oplegt, zonder dat zij daar iets over mogen zeggen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC