De VVD schuift aan bij de formatieonderhandelingen met D66 en VVD; GroenLinks-PvdA en JA21 worden voorlopig aan de kant gezet. Informateur Sybrand Buma ziet dit als een tussenstap richting een kabinet met voldoende (gedoog)steun.
Buma presenteerde zijn slotbevindingen een dag eerder dan gepland. Zijn eindverslag zou dinsdag verschijnen, maar de bijklussende burgemeester van Leeuwarden was er na het weekeinde wel uit: D66, CDA en VVD moeten nu eerst met zijn drieën verder praten.
Die conclusie hing al weken in de lucht, omdat VVD-leider Dilan Yesilgöz – tot verdriet van D66 – GroenLinks-PvdA blijft blokkeren. D66 voelt intussen weerzin tegen regeren met JA21, de partij die Yesilgöz er graag bij had willen betrekken.
Voor het weekeinde concludeerde Buma nog dat er voor geen enkele variant voldoende steun was. Maar zaterdag en zondag ‘was er veel contact’ tussen de fractievoorzitters en is er volgens de informateur iets gaan bewegen. Op basis daarvan ziet hij draagvlak voor een ‘vervolgstap’ waarin D66, CDA en VVD met elkaar aan de slag gaan, zei hij maandag op zijn persconferentie.
Buma benadrukte wel dat deze drie partijen ‘in een vroeg stadium’ ook andere partijen bij de gesprekken moeten betrekken. Hij hoopt dat bij iedereen het besef indaalt ‘dat formeren een proces is van geven en nemen en anderen wat gunnen’. D66, CDA en VVD hebben immers meerderheden nodig om effectief te kunnen regeren. ‘Hoe breder, hoe beter’, aldus Buma.
De informateur waarschuwt in zijn eindverslag voor een minderheidskabinet zonder gedoogsteun. Het steeds opnieuw zoeken van politieke meerderheden voor ieder individueel voorstel is riskant, schrijft Buma. ‘Zeker omdat de ervaring leert dat steun voor hogere uitgaven eenvoudiger wordt gevonden dan steun voor dekking daarvan.’
Omdat het volgende kabinet voor grote financiële uitdagingen staat (denk aan de verhoogde defensie-uitgaven en de kosten van stikstof- en woonbeleid), moeten D66, VVD en CDA bij voorkeur ‘structurele afspraken met andere partijen over ten minste de financiën’ maken.
Yesilgöz liet maandag doorschemeren dat ze nog steeds hoopt op samenwerking met JA21. De VVD-leider heeft het nadrukkelijk over een ‘tussenstap’ in de formatie, niet per se over een eindstation. ‘We hebben maar 66 zetels, dus je zult altijd op zoek moeten naar meerderheden. Laten we stap voor stap kijken hoe je dat zo stabiel mogelijk neer kunt zetten. Dan weet je wat de wens van de VVD zou zijn (regeren met JA21, red.).’
De VVD stelt ook inhoudelijke eisen. Yesilgöz wil het formatiedocument van D66 en CDA niet een-op-een overnemen. ‘Daarin zijn keuzen gemaakt waar ik heel anders naar kijk’, zei ze tegen de verzamelde pers. Ze verwijst het niet ‘integraal naar de prullenbak’, maar neemt geen genoegen met een paar ‘voetnoten’ of minuscule aanpassinkjes. D66 en CDA hebben onder andere opgeschreven dat ze de hypotheekrenteaftrek verder willen afbouwen en rekeningrijden willen invoeren. De VVD ziet dat niet zitten.
Fractievoorzitter Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) concludeert maandag op X dat de ‘blokkadepolitiek van de VVD wordt beloond’. Een minderheidscoalitie noemt hij een ‘riskant experiment’. D66-voorman Rob Jetten is vooral ‘blij dat de kabinetsformatie gewoon voortgaat’ en niet in een ‘eindeloze politieke impasse’ belandt. ‘Ik denk dat de afgelopen week wel heeft laten zien dat er geen logische en voor de hand liggende route is’, zei Jetten.
Het formeren van een minderheidskabinet dat voor elk afzonderlijk wetsvoorstel, inclusief begrotingen, opnieuw een meerderheid moet organiseren in Tweede én Eerste Kamer is een waagstuk met weinig precedenten.
Het enige kabinet in de geschiedenis dat buiten oorlogstijd al direct na de formatie op een minderheid in de Tweede Kamer leunde, was het kabinet-De Meester (1905-1907). Dat kreeg vanwege de wankele politieke basis van 34 Kamerzetels (in een Tweede Kamer die er toen nog honderd telde in plaats van 150) de veelzeggende bijnaam ‘het kabinet van kraakporselein’. De liberale coalitie van twee partijen bleek inderdaad een breekbaar vaasje dat na iets meer dan twee jaar al in scherven lag.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant