Geitenhouderijen De Gezondheidsraad schrijft dat omwonenden van geitenboerderijen een grotere kans lopen op een longontsteking. In Herpen, een dorp dat eerder hard getroffen werd door de Q-koorts, twijfelen twee oud-huisartsen niet aan het verband. De geitenhouder wijst ook naar de snelweg.
Geiten in een melkgeitenhouderij.
Hij stapt zijn auto uit en vertelt op het erf dat hij zojuist „iets op de radio” heeft gehoord. Dat omwonenden van geitenhouderijen zoals de zijne een „aanzienlijk verhoogd risico” op longontsteking lopen; op een kilometer afstand gaat het om een verhoogd risico van 17 procent en voor wie binnen vijfhonderd meter afstand woont, is dat risico zelfs gemiddeld 73 procent hoger dan zonder geitenstal. Aldus een advies van de Gezondheidsraad.
„Tja, het verband met longontstekingen is nooit echt aangetoond„, zegt geitenhouder Arjan van de Ven uit Herpen. In dit drieduizend zielen tellende dorp brak in 2007 Q-koorts uit, een infectieziekte die van geiten en schapen op mensen wordt overgedragen en veel leed veroorzaakte. Maar longontstekingen? Van de Ven: „Er loopt hier ook een drukke snelweg langs, er is ook industrie, dat speelt allemaal mee, ik denk dat het een opeenstapeling is van al die invloeden.” Hij wijst om zich heen. „En de meeste mensen worden hier allemaal heel oud, hoor.”
De opvattingen van de geitenhouder staan in schril contrast met die van twee huisartsen in Herpen. Zij steunen de maatregelen die de Gezondheidsraad voorstelt, in elk geval om minimaal een afstand van één kilometer aan te houden tussen geitenstal en woonhuizen. Huisarts Rob Besselink is er „een beetje moedeloos” van geworden dat na de Q-koorts epidemie en talloze onderzoeken nog steeds wordt getwijfeld aan de negatieve invloed van geitenhouderijen op de gezondheid van omwonenden. „Het staat vast dat wij hier meer antibiotica voorschrijven voor de bestrijding van longontstekingen dan elders in het land.” Er zijn vele factoren die mensen ziek kunnen maken, van PFAS tot pesticiden. Maar „de echte oorzaak” voor veel infectieziekten is de intensieve veehouderij. „Veel dieren op elkaar en dan ook nog veel mensen.”
Ook gepensioneerd huisarts Alfons Olde Loohuis uit Herpen twijfelt niet aan het verband tussen geiten en zieke mensen en is „boos” op politici die „de boel vertragen”. Olde Loohuis: „Het klimaat is niet goed. Je kunt nog wel honderd onderzoeken doen naar welke bacterie precies welke infectie veroorzaakt, maar het gaat in de geitenhouderij om een verzameling bacteriën die de infectiedruk vergroten, en samen bovendien voortdurend stress op het immuunsysteem veroorzaken.”
Hij wil maatregelen zoals het beperken van emissies uit de veelal open geitenstallen, plus het aanhouden van een minimale afstand tot kwetsbare bestemmingen. In het algemeen pleit Olde Loohuis voor een andere opzet van de intensieve veehouderij. „We leven hier in Nederland op een postzegel, met heel veel mensen en heel veel dieren. Daar zijn grenzen aan. Ik pleit niet voor een verbod op geitenhouderij, die is behoorlijk winstgevend. Maar de wal keert het schip.”
In het dorpshuis is de stemming laconiek als de geitenhouderij ter sprake komt onder de ongeveer twintig oudere bezoekers van een koffieochtend. Een gastvrouw vertelt dat ze onlangs longontsteking heeft gehad en ook veel mensen kent die hetzelfde is overkomen. Een zeventiger is eerder heftig maar kort ziek geweest door Q-koorts. Weer een ander heeft een dochter op een geitenhouderij waar nooit iemand ziek is. Een enkeling vindt de geitenboerderijen „een beetje eng” maar even verderop in Oss stonden vroeger ook veel stinkende fabrieken. In een rechtstreeks verband tussen longontsteking en de geiten geloven ze zeker niet allemaal. En als dat verband wel bestaat, dan nog hoeven de geitenhouders echt niet allemaal op te hoepelen, vinden ze.
Peter van Sambeek uit Herpen denkt er bepaald anders over. „Het is belachelijk dat er geen harde maatregelen worden genomen. Te gek voor woorden.” Van Sambeek (68) werd op 5 januari 2008 ernstig ziek door Q-koorts en is er nooit van genezen. „Mijn leven is stuk gemaakt.” Hij moest zijn parketwinkel opgeven door voortdurende gevoelens van uitputting en pijn. „Ik kan in tien minuten helemaal leeglopen.” De voormalige parketteur slaapt nog altijd twaalf uur per dag, en moet regelmatig twee keer per dag rusten. „Wat ik voel, is te vergelijken met wat je voelt als je over de finish van de Vierdaagse loopt.”
Ook de stekende pijn is afschuwelijk, vertelt hij, met name in zijn voeten en onderbenen. „Alsof er glas in zit.” Vanaf zijn zestigste, na het aflopen van zijn verzekering voor zware beroepen, bleef hij van inkomsten verstoken. Hij raakte depressief als gevolg van de pijnstillers en overwoog zelfs serieus uit het leven te stappen. Inmiddels krijgt hij AOW.
Wat vindt hij dat er met de geitenhouderij moet gebeuren? „Ik gun iedereen zijn boterham. Maar geitenhouders moeten weg bij de bebouwing. En stoppen met uitbreiden.” Hij is nog steeds „woedend” dat de geitenhouders gecompenseerd zijn voor de geleden schade door de Q-koorts, en dat hij zelf niets kreeg. „De boeren zijn beschermd. Ik moest het maar uitzoeken.”
Geitenhouder Arjan van de Ven heeft begrip voor de ellende van slachtoffers van de Q-koorts, zegt hij. Maar: „Er zijn na de Q-koorts maatregelen genomen. En sindsdien is die onder controle.”
De Nederlandse geitenhouderij presenteerde onlangs zélf plannen voor het reduceren van bacteriële emissies. Dat heeft „op korte termijn de hoogste urgentie”, aldus het plan getiteld ‘Samen bouwen aan vitaal nabuurschap’. „De aanname dat geitenhouderijen als mogelijke oorzaak wordt genoemd van een verhoogde incidentie van longontstekingen, heeft invloed op het vertrouwen in onze sector.”
Demissionair minister Jan Anthonie Bruijn (Volksgezondheid, VVD) stelt, mede namens de demissionaire Femke Wiersma (Landbouw, BBB), in een brief aan de Tweede Kamer dat volgens het advies van de Gezondheidsraad „het terugdringen van de blootstelling van omwonenden de meest aangewezen manier” is om gezondheidsrisico’s te beperken. „Ik neem dit advies en de gezondheidseffecten voor omwonenden serieus.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC