Mensenrechten Met een kaartje voor onder meer politiek gevangenen vragen briefschrijvers aandacht voor de vergeten groepen waarvoor Amnesty International actie voert. Rond 10 december – de Internationale Dag van de Rechten van de Mens – krijgen enkele gevallen extra aandacht.
De actiegroep Mother Nature Cambodia uit Cambodja is één van de ontvangers van de brieven tijdens de schrijfactie van Amnesty International. De actiegroep ageert tegen projecten van bedrijven en de overheid die schadelijk zijn voor natuur en milieu.
‘Ondanks de artrose kom ik brieven schrijven”, zegt Moki Last (70). Ze laat haar ietwat stijve vingers zien. „Mijn lief kon vandaag niet komen, dus ik schrijf dubbel zoveel kaarten.” Aan tafel in een oude biljartwinkel in Den Haag schrijft ze aan één stuk door achttien kaarten, onder meer aan een familie die is verdreven uit bezet Palestijns gebied.
Rond de Internationale Dag van de Rechten van de Mens, op 10 december, organiseert mensenrechtenorganisatie Amnesty International ieder jaar de schrijfactie Write for Rights. Brieven of kaarten sturen aan mensen of groepen die onterecht vastzitten of worden vervolgd of gemarteld, kan het hele jaar door – naar de honderden casussen waar Amnesty International actie voor voert.
Maar tijdens Write for Rights worden negen mensen of groepen extra belicht. Het zijn zaken waarvan Amnesty denkt dat massale aandacht nét dat extra zetje kan geven richting verbetering – bijvoorbeeld een minder vieze cel voor een politieke gevangene.
Tijdens deze decemberactie werden vorig jaar ruim 430.000 handgeschreven en online brieven en kaarten vanuit Nederland verzonden. Wereldwijd bedroeg het totaal bijna vijf miljoen. Indien mogelijk worden de kaarten direct bij de vervolgde personen afgegeven. „Mits ze niet worden verbrand door gevangenisbewaarders”, zegt Last.
Dit jaar komt de mensenrechtenorganisatie in actie voor twee gezinnen die werden verdreven uit de bezette Palestijnse gebieden en Madagaskar, de familie van driejarig jongetje dat overleed op een onveilige kinderopvang in Zuid-Afrika, een vermoorde milieuactivist uit Honduras, een kritische journalist uit Myanmar, een kritische advocaat uit Tunesië én drie groepen klimaatactivisten uit Ecuador, Cambodja en Noorwegen.
In Nederland schrijven deelnemers brieven vanuit huis of op een van 213 openbare locaties. In een ziekenhuis in Utrecht, bijvoorbeeld. Of een café in Roermond en een bibliotheek op Texel. Maar dus ook in Den Haag. In z’n huis, vroeger een biljartwinkel, laat Frits Dijcks (57) afgelopen drie jaar onbekende mensen binnen om brieven te schrijven. Last zit in de woonkamer van Dijcks. Ze denkt nog anderhalf uur nodig te hebben voor dertien kaarten.
Kunnen haar schrijfinspanningen en die van andere deelnemers helpen om de benarde situatie van onbekenden te verlichten?
Een groep jonge activisten uit Ecuador die opkomen voor het Amazone-gebied.
Ellinor Guttorm Utsi is een Sámi-activist die opkomt voor de rendieren en de Sámi-cultuur in Noord-Europa.
Last pakt een kaart waarop een pot met zonnebloemen is geschilderd. „Ik ben meer van het persoonlijke contact en heb daarom voor de kaarten gekozen.” Ze hoop dat deze kaarten de geadresseerden bereiken, want ze wil ze graag een hart onder de riem steken. En de uitgebreidere brieven komen aan bij overheden, bewakers of militairen.
Volgens Amnesty International helpen de brieven om mensen in gevangenissen niet te laten vergeten. „Als de autoriteiten ineens postzakken met brieven binnenkrijgen, worden ze wakker geschud”, zegt Elke Kuijper, Amnesty-woordvoerder. „Gevallen waarbij brieven averechts werken, gaan we uit de weg.”
De brieven laten de autoriteiten enigszins schrikken, zegt Amnesty International. Ze worden namelijk niet alleen door de organisatie, maar door miljoenen mensen op hun foute handelen gewezen. En dat kan weer leiden tot aandacht in de media of op sociale media. Volgens Kuijper wil geen enkele overheid dat.
Dijcks geeft een voorbeeld. De advocaat Sonia Dahmani is een paar dagen geleden voorwaardelijk vrijgelaten uit een vrouwengevangenis in Tunesië. „De gevangenis wil natuurlijk de druk van de ketel halen voordat de brieven binnenstromen.”
Sinds de schrijfactie in 2001 begon, hebben brieven voor 118 van de 227 uitgekozen gevallen hun situatie verbeterd of gezorgd voor hun vrijlating, stelt Amnesty International.
De tekst op sommige kaarten is een overgeschreven, door Amnesty International bedacht bericht. „Stay strong, we support you!”, staat op de kaart voor het Palestijnse gezin. „Je moet voorzichtig zijn. Het zijn specifiek uitgekozen berichten, meestal in hun taal. Met de boodschap moeten we ze niet belasten, ze moeten alleen maar vrolijker worden”, zegt Last. Daarom schrijft ze voor de zekerheid geen eigen verzonnen teksten.
Eén van de personen die in 2024 werd uitgelicht, de 34-jarige influencer Ana da Silva Miguel uit Angola, werd mede door een stortvloed aan brieven vrijgelaten. Ze zat meer dan een jaar in de gevangenis, omdat ze met een TikTok-filmpje de Angolese president, João Lourenço, bekritiseerde. „Ik wil iedereen bedanken die mijn vrijheid heeft geëist. Ik ben thuis, samen met mijn kinderen”, zei Miguel na haar vrijlating tegen Amnesty International.
Handgeschreven brieven hebben toch een nét andere lading dan online contact, merkt Kuijper. „Die laten sterker persoonlijke betrokkenheid zien. En een volle postzak is vaak indrukwekkender dan een volle mailbox.” Volgens haar kunnen autoriteiten die fysieke post lastiger negeren.
Vorig jaar ging Last na het schrijven met een beklemd gevoel naar huis. „Ik besteed maar een uurtje aan mensen die in onmogelijke omstandigheden leven”, zegt ze. Dijcks staat naast de brieven, die op de grond worden gesorteerd. Ook hij voelt enige schaamte. „Op zich is het een kleine moeite. En de ontvangers zijn heel dankbaar.” Om druk te zetten, stuurt hij ook brieven naar overheden, maar die zijn minder dankbaar.
Dijcks heeft in 2016 een groep vrouwen uit Nicaragua, die hij in 2015 een brief stuurde, ontmoet in Nederland. Ze hadden geprotesteerd tegen hun gedwongen abortus en werden gevangengenomen en gemarteld. Volgens Amnesty International hebben Dijcks brief – en die van vele anderen – bijgedragen aan de vrijlating van de vrouwen.
„Dan sta je daar ineens, oog in oog. Het voelde abstract om te zeggen dat ik naar ze heb geschreven. Ik wist niet wat ik moest zeggen, het was ongemakkelijk. We hebben ze door iets simpels te doen gewoon gered”, zegt Dijcks.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC