De decembermaand is duur en de feestdagen wakkeren onze kooplust aan. Dan zijn de glitterende verlokkingen van goedkope Chinese platforms bijna onweerstaanbaar. Hoe erg is het eigenlijk om bij dit soort Chinese webwinkels te kopen?
schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen.
In het digitale winkelmandje van Temu schitteren allerlei kerstspulletjes die niemand echt nodig heeft, maar waar je wel vrolijk van wordt. Een glitterjurkje, oorhangers met mini-kerstballen, zilverkleurige bestekringen, geinige servetten, en ach, dan kan dat bijpassende tafelkleed er ook nog wel bij voor dat geld. Een glitterend vlinderdasje, knutselbare kerstboomhangers. De ene aanbeveling volgt de andere op, alsof het platform precies weet waar je zwakke plek zit. Binnen de kortste keren is het mandje gevuld met goedkope ornamenten, frutsels en accessoires waarvan je niet wist dat je ze wilde.
Temu, Shein en AliExpress bieden voor veel Nederlanders onweerstaanbare koopprikkels. De prijzen zijn laag, verzending is vaak gratis en wie langer dan vijf tot elf dagen moet wachten, krijgt shoptegoed. Het verklaart de snelle groei: volgens brancheorganisatie voor webwinkels Thuiswinkel.org gaat inmiddels 12 procent van alle online aankopen over de grens, waarvan 30 procent wordt gedaan bij Chinese webshops.
Mirjam de Witte van de Consumentenbond ziet hoe verleidelijk dat is: ‘Vooral de extreem lage prijzen trekken consumenten over de streep in tijden waarin vrijwel al het andere duurder is geworden. Daarnaast besteden deze platforms miljarden aan advertenties, waardoor producten van Europese of Nederlandse webshops nog amper vindbaar zijn op Google. Je moet echt door een flink aantal aanbevelingen scrollen.’
Daarnaast gebruiken de platforms agressieve, spelachtige marketing, zegt Maike Jansen van Thuiswinkel.org. ‘Afteltimers, rad-van-fortuin-achtige spelletjes of cashback-acties die niet kloppen. Dit is in strijd met eerlijke handelspraktijken en in Europa verboden, maar lastig te handhaven als de aanbieder buiten de EU zit.’ Vooral jongeren zijn er gevoelig voor.
Zo’n twee weken nadat uw verslaggever zelf voor de bijl ging, arriveert een propvolle plastic zak uit China. De servetten en de vlinderdas zijn leuk. Maar het knutselpakket voor een ‘kerstdorpje in een bol’ bestaat uit losse stukjes plastic in een zakje dat indringend naar lijm en oplosmiddelen ruikt. Geen instructie, geen logica. Het kinderjurkje voelt als de stof van een plastic gymtas met slordig aangenaaide pailletten; meerdere laten al los. Die komt dus niet naar het kerstdiner op school. En een product met klittenband blijkt incompleet: het kleefband ontbreekt volledig. Bij de retourprocedure komt de boodschap: stuur maar niet terug, je krijgt geld terug of shoptegoed.
Dat herkennen ze bij de Consumentenbond, zegt De Witte: ‘Mensen krijgen regelmatig iets totaal anders dan besteld: kleiner, slechter, of simpelweg een ander product. Terugsturen loont vaak niet, waardoor het op de afvalberg belandt.’
Ernstiger nog zijn de veiligheidsrisico’s. De Witte noemt speelgoed met losse onderdelen waar kinderen in kunnen stikken, opladers die te warm worden en sieraden of gadgets met veel te hoge concentraties schadelijke chemicaliën. ‘Uit onze steekproeven blijkt dat zo’n 70 procent niet aan Europese veiligheidsregels voldoet.’
Ook bij kleding gaat het mis, zegt Greenpeace-expert Moritz Jäger-Roschko, die 56 items van Shein testte. ‘Een derde van de kledingstukken overschreden Europese limieten voor gevaarlijke chemicaliën. Sommige kinderkleding bevatte stoffen waarvan bekend is dat ze kankerverwekkend kunnen zijn, zoals formaldehyde. In zeven jassen vonden we pfas in concentraties tot drieduizend keer hoger dan toegestaan.’ Fabrieksarbeiders lopen volgens hem de grootste risico’s, maar consumenten zijn evenmin veilig: ‘Via huidcontact, het inademen van vezels of kinderen die op hun kleding sabbelen kunnen schadelijke stoffen vrijkomen. Alles met glitters, felle kleuren of plastic versieringen brengt een hoger risico met zich mee. Maar zelfs 100 procent katoen kan veel chemicaliën bevatten door het verwerkingsproces.’
Omdat de platforms werken met talloze derde verkopers, weet je nauwelijks van wie je koopt, zegt De Witte. ‘Zodra iets buiten de EU wordt verkocht, is bijna niet te achterhalen aan welke eisen het voldoet. Je weet niet wie de verkoper is, niet welke veiligheidsnormen zijn toegepast en vaak is er geen aanspreekpunt als er iets misgaat.’ Jansen: ‘Dagelijks komen er zo’n drieënhalf miljoen pakketjes bij de Nederlandse douane binnen. Dat is niet te controleren. En omdat de verkoper zich buiten de EU bevindt en de consument juridisch de importeur, ligt veel verantwoordelijkheid bij de koper. Koop je via een Nederlandse webshop, dan is die verantwoordelijk voor veiligheid, garantie bij een Chinese webshop is praktisch niet te verhalen. Gaat er iets mis, dan sta je vaak met lege handen.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Niet alles uit China is slecht, benadrukt Jansen. ‘Europese retailers halen hun producten er ook regelmatig vandaan. Het verschil is dat zij moeten voldoen aan regels voor veiligheid, garantie en milieu en hier ook op aangesproken kunnen worden. Verkopers buiten de EU moeten hier ook aan voldoen, maar dit gebeurt te vaak niet, en producten zijn mede daardoor veel goedkoper.’
Volgens Jäger-Roschko zit het grootste probleem in overconsumptie. ‘Deze platforms stimuleren ongekend veel impulsaankopen. Het lijkt goedkoop, maar de werkelijke kosten zitten in vervuiling, slechte arbeidsomstandigheden en de enorme afvalberg. Je betaalt 3 euro, maar de rest van de wereld betaalt de prijs.’
Nieuwe regels moeten de situatie verbeteren, hoopt Jansen. ‘De Europese Commissie werkt aan maatregelen zoals een hogere verwerkingsbijdrage per pakket en invoerheffingen vanaf de eerste euro. Dat moet het speelveld eerlijker maken en betere controle mogelijk maken. Een aantal landen, waaronder Nederland, België en Frankrijk, zullen waarschijnlijk tot de Europese oplossing klaar is, een tijdelijke nationale heffing introduceren per pakketje, dit zal helpen om de hoge kosten voor het toezicht te betalen.’
Tot die tijd blijft het belangrijkste advies volgens De Witte en Jansen simpel: ‘Koop niet bij dit soort platforms. Als iets te mooi lijkt om waar te zijn, is het dat ook.’ Jäger-Roschko vult aan: ‘Vraag jezelf eerst af: heb ik dit echt nodig? Koop minder, koop tweedehands en kies bij nieuwe spullen voor merken met betrouwbare keurmerken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant