Drie jaar geleden maakte het publiek kennis met het AI-programma ChatGPT. Het veranderde de wereld. Maar gaat maker OpenAI de revolutie overleven die het zelf ontketende?
Laurens Verhagen is techredacteur van de Volkskrant, gespecialiseerd in de impact van kunstmatige intelligentie op de maatschappij. Niels Waarlo schrijft voor de economieredactie onder meer over technologie.
‘Vandaag hebben we ChatGPT gelanceerd. Probeer er hier mee te praten.’ Met deze opvallend ingetogen tweet lanceert OpenAI-topman Sam Altman op 30 november 2022 de chatbot die de wereld zal veranderen. Bijna verontschuldigend voegt hij eraan toe dat het gaat om een ‘vroege demo’ met nog veel beperkingen.
De reactie van het publiek en de pers overtreft alle verwachtingen van OpenAI. Servers crashen: de meest optimistische schattingen gingen uit van hooguit 100 duizend gebruikers. Binnen vijf dagen heeft ChatGPT er één miljoen, binnen twee maanden het honderdvoudige.
Deze week, op de driejarige vejaardag van ChatGPT, staat de teller op 800 miljoen wekelijkse gebruikers, van wie velen de chatbot niet meer kunnen wegdenken uit het dagelijks leven. Tijd voor een uitbundig feest? Niet bepaald: ceo Altman kondigde afgelopen dinsdag ‘code rood’ af. Het verbeteren van de kwaliteit van ChatGPT komt boven alles te staan. Dit zijn de vier hoofdpijndossiers waarmee OpenAI kampt.
Terug naar 2022, de hectische weken na de introductie van ChatGPT. Ook dan is het code rood, maar bij een ander bedrijf: Google. De techgigant heeft altijd vooropgelopen in het onderzoek naar kunstmatige intelligentie, maar nu is het OpenAI dat de wereld bestormt.
Google moet alle zeilen bijzetten om snel met een antwoord op ChatGPT te komen. Een haastig uitgebrachte eigen chatbot, Bard, geeft nota bene in een reclamefilmpje van Google een onjuist feitje. Acuut daalt de aandelenkoers van Google met bijna 8 procent.
Inmiddels hangt de vlag er anders bij. Googles eigen Gemini, zoals Bard inmiddels is gedoopt, heeft een indrukwekkende inhaalrace achter de rug. De in november gelanceerde laatste versie van Gemini heeft ChatGPT zelfs onttroond, zo luidt de conclusie van veel experts.
Er zijn meer kapers op de kust. Start-up Anthropic gooit hoge ogen met chatbot Claude. Het Chinese DeepSeek veroorzaakte begin dit jaar een schokgolf in de AI-wereld met een model dat goed presteert met veel minder rekenkracht en tegen een fractie van de kosten van de andere AI-bots.
Wie nu precies de beste chatbot heeft, is een ‘mistige discussie’, zegt Frank van Harmelen, hoogleraar AI aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Vaak verschilt het per taak: ‘Claude is op dit moment duidelijk het beste met code, terwijl Gemini weer uitblinkt bij het genereren van beelden.’
Zeker is dat Google een ander groot voordeel heeft: het kan zijn AI-gereedschap in zijn bestaande diensten integreren, zoals bij zijn zoekdienst. OpenAI mist de mogelijkheid om zijn AI-diensten op deze manier bij gebruikers onder de neus te drukken.
Nooit eerder haalde een privaat techbedrijf in één klap zo veel investeringsgeld op als OpenAI begin dit jaar: 40 miljard dollar, waarvan het gros van het Japanse investeringsfonds SoftBank kwam.
Geld binnenhalen kan Altman als geen ander. Niet alleen met investeringsronden, maar ook door nauwe samenwerkingen met grote techbedrijven aan te gaan. Zo kan Microsoft, dat ruim een kwart van de aandelen in OpenAI kocht, OpenAI’s modellen gebruiken in ruil voor rekenkracht uit zijn datacenters.
Altman heeft dat geld hard nodig. OpenAI heeft plannen om de komende acht jaar meer dan 1,4 biljoen dollar uit te geven, onder meer aan de bouw en het gebruik van datacenters.
Maar voorlopig raakt OpenAI met iedere vraag die een ChatGPT-gebruiker stelt een klein bedrag kwijt. Het verwacht dat het daardoor nog jaren miljarden dollars verlies zal draaien.
Het is staande praktijk dat nieuwe techbedrijven eerst jarenlang geld opeten in afwachting van enorme winsten aan de horizon. Die winst moet in het geval van OpenAI deels van betalende ChatGPT-gebruikers komen. Momenteel gaat het om 35 miljoen gebruikers, meldde nieuwssite The Information vorige week op basis van een anonieme ingewijde, en hun aantal moet de komende jaren explosief groeien.
Altman rekent over vijf jaar op een omzet van ‘honderden miljarden’ dollars, schreef hij onlangs in een post op X. Dat kan niet allemaal van betalende chatbotgebruikers komen. Deels rekent hij op ‘nieuwe categorieën waarbij het lastig is om specifiek te worden’. Hij noemt robotica en ‘AI die wetenschappelijke ontdekkingen kan doen’. Wie écht concrete businesscases zoekt, moet bij OpenAI nog even geduld hebben.
‘Als geheel zie ik dat de markt nog steeds heel positief is over het verdienvermogen van AI’, zegt Jan Frederik Slijkerman, sectoranalist AI bij ING. De beurskoersen van bij AI betrokken bedrijven blijven nieuwe recordstanden bereiken, de miljarden blijven stromen – al leest ook hij de waarschuwingen over een AI-bubbel.
Specifiek over OpenAI zijn de twijfels toegenomen, zegt hij. Daarbij speelt mee dat de waardevolste start-up aller tijden leunt op externe investeerders. Grote concurrenten als Google en Meta hebben zelf diepe zakken dankzij hun andere activiteiten, zoals advertenties en clouddiensten. Daardoor staan ze volgens Slijkerman ook steviger, mocht de twijfel over de hoge verwachtingen van AI echt toeslaan. ‘Het is voor OpenAI zaak om bij de kopgroep te blijven’, stelt hij. ‘Google lijkt nu op kop te gaan rijden, maar de wielrenners gaan nog altijd bergaf, en ze gaan steeds harder. Hoe het afloopt, valt niet te voorspellen.’
De blik van Sam Altman reikt intussen ver voorbij de huidige generatie chatbots. ‘Bovenal zijn we een bedrijf dat onderzoek doet om superintelligentie te bereiken’, schreef hij afgelopen zomer nog in een blog.
Volgend jaar zullen computersystemen ons waarschijnlijk van inzichten voorzien waar geen mens eerder op is gekomen, schetst Altman. En in de jaren en decennia daarna? Als het meezit zullen de meeste ziekten verleden tijd zijn, baadt de mensheid in vrije tijd en wordt ruimtevaart een eitje. ‘Wonderen zullen routine worden’, aldus Altman. Die paar honderd miljard waar analisten zich nu druk om maken, zijn dan kinderspel.
Toch weet op dit moment niemand zeker hoeveel slimmer AI nog kan worden, laat staan hoeveel sneller. ‘Sinds 30 november 2022 ben ik opgehouden met het doen van voorspellingen’, zegt hoogleraar Van Harmelen.
Hij herinnert zich nog hoe verbaasd hij was over ChatGPT. ‘We stonden er met open mond naar te kijken.’ Een dag voor de presentatie van ChatGPT zou Van Harmelen hebben gezegd dat dit nog wel tien jaar kon duren voordat een natuurlijk gesprek met AI over een willekeurig onderwerp mogelijk zou zijn. En dan zijn de taalmodellen sindsdien ook nog eens rap beter geworden. ‘Het hele vakgebied AI bevindt zich in een draaikolk.’
Maar hoe snel de ontwikkelingen de afgelopen jaren ook zijn gegaan, de hamvraag is of ze zo hard blijven gaan op de weg die OpenAI en de meeste andere grote AI-bedrijven zijn ingeslagen. Lang was de aanname dat systemen intelligenter worden als je ze maar blijft oppompen met meer computerkracht en data.
Inmiddels zijn daar twijfels over. Ook Van Harmelen is sceptisch. Hij stoort zich aan de hype rondom AI en de ‘onrealistische’ verwachtingen van Altman. Het blijven bijbouwen van energieverslindende datacenters is niet de weg, stelt hij.
Net als bijvoorbeeld Yann LeCun, de recent afgezwaaide AI-baas van Meta, bepleit hij een fundamenteel andere aanpak om verder te komen. Met alleen taalmodellen kom je er niet. Wil AI het punt bereiken dat die slimmer wordt dan mensen, dan heb je meer nodig: kennis van de wereld. Voor bedrijven als OpenAI zou het kunnen betekenen dat ze terug naar de tekentafel moeten.
Bij de oprichting in 2015 stond de ontwikkeling van verantwoorde AI voorop bij OpenAI. De door dit lab ontwikkelde technologie moest de gehele mensheid ten goede komen. Tien jaar later lijken zorgvuldigheid en goede bedoelingen te hebben plaatsgemaakt voor de Silicon Valley-logica om de eerste en grootste te willen zijn. Snelheid voor alles.
Dat heeft in sommige gevallen tot duistere uitkomsten geleid. In de Verenigde Staten zijn al zeven rechtszaken aangespannen tegen OpenAI, omdat ChatGPT mensen tot zelfmoord en schadelijke waanbeelden zou aanzetten. Pas na diverse klachten paste OpenAI zijn chatbot aan.
In andere rechtszaken – onder andere aangespannen door The New York Times – wordt OpenAI beschuldigd van het grootschalig schenden van auteursrechten bij het verzamelen van de trainingsdata. Als Amerikaanse AI-bedrijven niet de vrije hand krijgen bij het verzamelen van trainingsdata, dan is de race met China om AI-dominantie ‘praktisch voorbij’, waarschuwde Altman de Amerikaanse politiek daarover.
Ondertussen hangt de door Elon Musk aangespannen rechtszaak OpenAI nog boven het hoofd. Musk behoorde ooit tot de oprichters, maar vertrok na een machtsstrijd met Altman. De Tesla-topman vindt dat OpenAI zijn oude idealistische doelstellingen heeft ingeruild voor het maximaliseren van winst voor grootaandeelhouder Microsoft. Hij vraagt de rechter onder meer om de banden tussen OpenAI en diens steunpilaar Microsoft los te knippen.
Er zit een dubbele bodem in het verjaardagsfeestje van ChatGPT, ziet hoogleraar Van Harmelen. OpenAI was iedereen te snel af met de lancering van ChatGPT, maar nam daarmee ook welbewust risico’s. ‘Het bedrijf verkoopt zijn technologie agressief, terwijl onduidelijk is wat de implicaties zijn’, stelt hij. ‘Bij een farmaceut zou niemand dat pikken.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over tech vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant