De ‘Meteoríticas’ jagen in Brazilië op meteorieten. Ze willen de ruimtestenen redden voor de wetenschap. Een nieuw wetsvoorstel moet hen daarbij helpen. Want van wie zijn de meteorieten eigenlijk: de staat of de vinder?
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Meteorietenjager en astronoom Diana Andrade (51) kijkt naar de Braziliaanse tieners op de bankjes in het klaslokaal, de kinderen op wie zij haar hoop heeft gevestigd. ‘In heel Brazilië zijn wij de enige drie vrouwen die dit doen’, zegt ze. ‘Daarom hebben we jullie hulp nodig.’ Op het scherm achter haar klieft een meteoor door de dampkring.
Samen met astronoom Maria Elizabeth Zucolotto (68) en scheikundige Amanda Tosi (41) vormt Andrade het Braziliaanse trio As Meteoríticas (‘de meteorietenvrouwen’), alle drie verbonden aan de Federale Universiteit van Rio de Janeiro. Hun voornaamste bezigheid: de 8,5 miljoen vierkante kilometer van het Braziliaanse oppervlak afspeuren naar stukjes rots die uit het heelal zijn neergestort.
Want als de Meteoríticas de kostbare ruimtestenen niet redden voor de Braziliaanse wetenschap, zegt Andrade, zijn de meteorieten overgeleverd aan amateurverzamelaars en slecht geïnformeerde burgers die ze maar al te graag doorverkopen aan (buitenlandse) geïnteresseerden.
‘Vijf jaar geleden verkocht een Braziliaan een meteoriet voor 15.000 euro aan een Amerikaan’, vertelt ze aan de scholieren. ‘Die nam de steen mee naar huis en identificeerde hem als een Marsmeteoriet. Vervolgens verkocht hij hem voor 700.000 euro. Zonder dat wij het doorhadden, verloren we het enige stukje Mars op Braziliaanse bodem.’
Een groot deel van hun tijd besteden de wetenschappers aan voorlichting op scholen, om de jongste Brazilianen een spoedcursus ‘hoe herken ik een meteoriet’ te geven.
In hun koffers nemen ze altijd een selectie meteorieten (formaatje tennisbal) mee, de stenen gingen al door duizenden kinderhanden. Dit najaar bezoeken de vrouwen de uiterst noordelijke deelstaat Roraima, die grenst aan Venezuela en Guyana. Het klamme Roraima bestaat grotendeels uit Amazonewoud. Op scholen treffen ze kinderen met inheemse wortels en soms een laatste restje Venezolaans accent in hun Portugees.
Het onderwijsproject dient ook een politiek doel, zegt Andrade. De vrouwen kweken niet alleen kleine meteorietenspeurders die hen kunnen helpen bij de jacht. Eén school per keer onderwijzen ze het land over een wetsvoorstel dat moet beslechten wie nu eigenlijk eigenaar is van de buitenaardse stenen: de staat of de vinder.
Tot nog toe ontbreekt wetgeving en dus moeten de Meteoríticas geregeld onderhandelen met de vinders, met het kleine beetje geld dat ze meekrijgen van de academie en het Nationaal Museum van Brazilië in Rio de Janeiro. Hier waken de vrouwen over ’s lands belangrijkste meteorietencollectie. Soms sluiten ze een deal, net zo vaak opteren vinders voor het grotere private geld.
Het eigendom van de ruimterotsen is ook in andere landen geen uitgemaakte zaak, zo blijkt uit de recente veiling van ’s werelds grootste Marsmeteoriet. De steen van 25 kilo ging in juli voor 4,3 miljoen euro onder de hamer bij Sotheby’s in New York. Volgens het veilinghuis werd de rots in november 2023 door een anonieme meteorietenjager gevonden in de Saharawoestijn in Niger.
Na de recordverkoop volgde kritiek uit Niger. Hier was sprake van ‘illegale internationale smokkel’, stelde de regering, de steen had het land nooit mogen verlaten. Maar Niger staat niet sterk, het land ontbeert een wet die handel in meteorieten verbiedt.
Hetzelfde geldt voor Brazilië, waar meteorieten eigendom zijn van de gelukkige vinder of van degene op wiens land ze vallen. De Meteoríticas bepleiten een wetsvoorstel dat de meteorietenhandel niet verbiedt, maar vinders wel verplicht om hun steen een half jaar uit te lenen aan de wetenschap en een vijfde deel ervan af te staan.
‘Met de wet krijgen we ook het recht om een eerste bod te doen op een meteoriet’, zegt Tosi. Al vijf jaar gaat de wettekst in het parlement van de ene commissie naar de andere, maar een ontknoping nadert. De volgende stap is plenaire behandeling.
In het schoolgebouw in het stoffige grensstadje Bonfim (‘Goed einde’) laat Zucolotto een paar zware zwarte stenen in uitgestoken kinderhanden vallen. Het is een van de eigenschappen van een meteoriet: hij is zwaarder dan iedere andere steen. Als er dan ook nog een magneet aan blijft plakken, weet je bijna zeker dat je beet hebt.
De aanstekelijke les van de energieke astronoom is een succes. Geboeid luisteren de kinderen naar haar uitleg over de leeftijd van meteorieten – het planetengruis is zo oud als het zonnestelsel. De 16-jarige Antonio Gabriel laat de stenen door zijn handen gaan. ‘Dat alle elementen van het aardse leven ook aanwezig zijn in deze rotsen, dat is gaaf om te leren.’
Als meisje droomde Zucolotto van een leven als astronaut. Ze werd astronoom. Al decennia jaagt ze op Braziliaanse meteorieten. ‘Je kunt de ruimte aanraken’, zegt ze met ontroering in haar stem. Voor haar heeft de onderwijstour ook een persoonlijke betekenis. ‘Ik wil iets nalaten.’
Als hun wet wordt aangenomen, wint niet alleen de Braziliaanse wetenschap, maar worden de drie meteorietenjagers plots ook van een tijdrovende taak verlost: de stenen (zo schrijft de wet althans voor) komen dan naar hen, in plaats van dat ze ernaar op zoek moeten.
In de afgelopen tien jaar wisten de Meteoríticas 21 nieuwe meteorieten te vinden en identificeren in Brazilië, vertelt Tosi. Het is belangrijk werk, benadrukken de drie vrouwen. Bij gebrek aan een eigen ruimtevaartprogramma zijn de meteorieten de enige manier voor Braziliaanse astronomen om een stukje buitenaards materiaal te kunnen bestuderen. ‘Wij kunnen niet naar Mars, maar Mars kan wel naar ons komen.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant