West-Afrika Militairen riepen op televisie het einde uit van het presidentschap van Patrice Talon, maar de regering sprak al snel van een in de kiem gesmoorde muiterij. De episode werpt vooral een scherpe blik op de institutionele spanningen die al maanden in Benin spelen.
Een groep soldaten geeft een verklaring af op de nationale televisie van Benin in de stad Cotonou en beweert de macht te hebben gegrepen. Dit is een schermafbeelding van videobeelden.
In Benin heeft een groep militairen in de vroege uren van zondagochtend geprobeerd de macht te grijpen. Acht zwaarbewapende soldaten, die zichzelf het Comité militaire pour la refondation noemen, verschenen op de staatstelevisie met de boodschap dat de grondwet werd geschorst, alle instellingen zouden worden ontbonden en president Patrice Talon„uit zijn functie” was gezet.
Later op de ochtend ontkrachtte minister van Binnenlandse Zaken Alassane Seidou echter het beeld van een geslaagde machtsovername. De opstand was naar zijn zeggen „in de kiem gesmoord” en terug te voeren op „een klein groepje soldaten” dat tot muiterij was overgegaan. De reguliere strijdkrachten zouden de controle hebben behouden en Talon zou veilig zijn.
President Patrice Talon van Benin wacht op 27 juli 2022 op de komst van de Franse president Emmanuel Macron in het Marina-paleis in Cotonou.
De aankondiging van de coupplegers volgde op meerdere berichten van nachtelijke schoten en geïmproviseerde wegblokkades in de omgeving van Talons ambtswoning in de stad Cotonou, maar in de uren erna ontstond een tegenstrijdig beeld. Volgens de entourage van de president zouden Talon en zijn familie „in veiligheid” zijn en zou de reguliere krijgsmacht „het terrein herwinnen”. Militaire bronnen spraken van een groep die de televisiestudio wist in te nemen en het presidentieel complex niet heeft bereikt. Onder meer de Franse ambassade riep haar burgers op binnen te blijven, wat de onzekerheid in Cotonou verder voedde.
De couppoging volgt op een omstreden grondwetswijziging die het parlement in november aannam. Die verlengt de ambtstermijnen van president en parlement van vijf naar zeven jaar en creëerde een senaat, waarin voormalige staatshoofden en door Talon benoemde leden zetels kunnen krijgen.
De oppositie zag in de institutionele verschuiving, die nog moest worden bekrachtigd door de Constitutionele Raad, een ontsporing van de democratische spelregels. De hervorming die volgens de regering een „nieuwe institutionele pagina” moest openen, zou Talon, die in april na tien jaar zou aftreden, toch de mogelijkheid geven om achter de schermen invloed te behouden. De nieuwe senaat zou hem een institutioneel schaduwkabinet bieden, aldus de oppositiepartij Les Démocrates.
Dat die politieke crisis nu – al was het maar kortstondig – een militaire wending kreeg, laat zien hoe diep het wantrouwen in het politieke proces zit. Niet alleen de hervorming maar ook de manier waarop in Cotonou al werd vooruitgelopen op Talons vertrek versterkte het beeld van een zorgvuldig geregisseerde transitie. Minister van Financiën Romuald Wadagni werd door het kamp-Talon nadrukkelijk naar voren geschoven als zijn opvolger. Daarnaast werd duidelijk hoe het politieke speelveld aan de andere kant juist versmalde. Het belangrijkste oppositieblok, Les Démocrates, raakte zijn duo-kandidaat kwijt toen de kiescommissie de kandidatuur ongeldig verklaarde wegens één ontbrekende steunverklaring.
De mislukte machtsovername lijkt vooral een nieuwe schakel in wat de Afrikaanse Unie eerder een „funeste golf” van staatsgrepen in de Sahel noemde. De ontwikkelingen in Benin passen in een regio waar militaire machtsovernames de politieke dynamiek steeds vaker bepalen. In Mali, Burkina Faso en Niger grepen militairen de macht. Die coups kwamen voort uit een combinatie van veiligheidscrises, verzet tegen de Franse invloed en een leger dat zichzelf als laatste redmiddel zag. De staatsgreep in Guinee-Bissau van afgelopen week, leek vooral het gevolg van rivaliteit binnen de veiligheidsdiensten en een structureel zwakke staatsorganisatie.
In Benin rechtvaardigde de groep militairen zondagochtend de ingreep met een mix van interne en structurele grieven: de regering-Talon had het leger verwaarloosd, terwijl vitale sectoren van de economie zouden zijn „geconfisqueerd” door een kleine machtige kring. Tegelijk verweten zij Talon een steeds repressievere koers: het marginaliseren van tegenstanders, willekeurige arrestaties en het ontnemen van burgers van hun recht vrij te kiezen.
Eerder dit jaar beschreef François Soudan in Jeune Afrique hoe de militaire machthebbers in Mali, Burkina Faso en Niger een putscho-soevereinistisch model hebben opgebouwd waarin verkiezingen naar de achtergrond verdwijnen en de veiligheid ook in kuststaten als Benin en Togo niet langer gegarandeerd is. De Mo Ibrahim Foundation, een Afrikaanse denktank die jaarlijks de staat van bestuur op het continent beoordeelt, wees er eerder op dat de staatsgrepen in de Sahel niet de beloofde veiligheid brengen, maar eerder gepaard gaan met verslechterend bestuur, meer geweld en een afbrokkeling van publieke diensten.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC