Lokale politiek Op zondag zijn de winkels in Katwijk vanwege de zondagsrust gesloten. Een aantal partijen in de gemeenteraad vindt het tijd om daar een eind aan te maken, wat het van oudsher gelovige dorp beroert. „Dat wat honderd jaar geleden is afgesproken, geldt nu niet meer.”
De Tramstraat in Katwijk.
Op de zondag, zegt Amerik Varkevisser (66), zit ik dáár. Hij draait zijn hoofd richting de witte Andreaskerk, op het plein waar de boulevard van Katwijk aan Zee overloopt in de winkelstraat. Hij kwam er als kind al, in de tijd dat de wekelijkse gang naar de kerk nog een vanzelfsprekendheid was.
Toen, in zijn jeugd, moest hij een halfuur voor aanvang van de dienst aanwezig zijn, wilde de Katwijker nog een plek vinden in de kerkbank. „Tegenwoordig is er om vijf voor tien nog ruimte zat.”
Varkevisser zal zijn dorpsgenoten die op zondag liever hun boodschappen doen er niet om veroordelen, maar zelf begint hij er niet aan. De zondag, zegt hij, is er om tot rust te komen. „En van lieverlee zijn we al zoveel kwijtgeraakt. Als we van de zondag óók nog een werkdag gaan maken, zijn we straks alles kwijt.”
Op zondag blijven de deuren in de winkelstraat van Katwijk altijd gesloten. Maar aan die historische zekerheid komt een eind, als het aan een aantal partijen in de gemeenteraad ligt.
De SGP en ChristenUnie hadden bij de coalitieonderhandelingen bedongen dat de slepende kwestie deze raadsperiode zou blijven liggen. Met de gemeenteraadsverkiezingen in maart op komst ligt er nu een initiatiefvoorstel van de VVD om per 1 juli 2026 de zondagsopenstelling in de gemeente in te voeren.
In de winkelstraat, waar de lantaarnpalen zijn versierd met kerstverlichting, is er geen voorbijganger die de discussie is ontgaan. „Vooral doen”, vindt Liesbeth van der Belt (37), die op zondag nu naar Noordwijk en Leiden moet als ze iets is vergeten in de supermarkt. „Daar kom je op die dag Katwijkers tegen.”
Bovendien, zegt ze, is tegenwoordig alles online te koop. Op zondag rijden de bestelbusjes door de straten. „Waarom zouden de winkels dan ook niet gewoon open zijn?”
Niet uit te leggen, vindt VVD-fractievoorzitter Lennert van der Plas, de indiener van het initiatiefvoorstel. „Een taart kun je gewoon bestellen, maar je mag ‘m niet in het dorp halen. Terwijl een deel van de ondernemers dat wel heel graag wil. Zij zien allerlei nu allerlei omzet wegvloeien naar online verkoop.”
Hij stelt dat grote winkelketens de gemeente op dit moment links laten liggen. „Zij maken, heel simpel, de berekening: op zondag verdienen we niks. Dan is het niet de moeite om naar Katwijk te komen.”
Voor Dirk Remmelzwaal, fractievoorzitter van de SGP, is de zondagsrust niet onderhandelbaar. Dat begint bij de principiële bezwaren vanuit zijn geloofsovertuiging. „Maar, en dat zit er dicht tegenaan, wij vinden het waardevol dat er een gemeenschappelijke rustdag is. De hele wereld is met alles en nog wat bezig. Een mens heeft rust nodig.”
„Helemaal mee eens”, zegt Van der Plas daarop. „Elk mens heeft daar behoefte aan. Maar wie ben ik om op te leggen dat dat de zondag moet zijn?” Hij benadrukt dat geen enkele ondernemer verplicht zal zijn de winkel te openen. „Er zijn er natuurlijk die om geloofsredenen zeggen: ik wil dat niet. Prima, be my guest.”
Maar volgens Remmelzwaal raakt de discussie de identiteit van het vissersdorp, dat anders dan andere badplaatsen geen grote horecaboulevard of bruisend nachtleven kent. „Laat Katwijk uniek blijven. Wij zijn een badplaats met rust en ruimte, daarvoor komen mensen naar ons toe. Dat is ons handelsmerk.”
Louis van der Velde (50), die met zijn vrouw kaaswinkel Alexanderhoeve runt, deelde afgelopen week in een groepschat van winkeleigenaren een lijvig en emotioneel betoog. Dat de zondag een dag is om uit de „ratrace” te stappen en dat het dorp iets „wezenlijks” verliest als openingstijden enkel worden ingegeven door „economische belangen” en „consumptiedruk”.
Het maakte de nodige reacties los. Vrijheid, reageerde een café-eigenaar, betekent óók zelf keuzes kunnen maken. „Niemand wordt verplicht om op zondag te werken of te winkelen. Maar nu wordt wél iedereen verplicht om het níét te doen.”
Beide berichten kregen negen duimpjes.
Van der Velde, met achter hem in de winkel planken met opgestapelde kaaswielen, zegt dat hij vreest dat ondernemers die er zelf voor kiezen om niet open te gaan in de knel komen als ze zien dat de concurrent dat wél doet. „Als iedereen opengaat, word je toch onder druk gezet. En is het dan nog wel een eigen keuze?”
De resultaten van een enquête die het college voor de zomer door onderzoeksbureau SWECO liet uitzetten om het draagvlak voor zondagsopening te meten, laten een sterk verdeelde gemeente zien. 46 procent van de inwoners binnen de verschillende kernen is voorstander, 35 procent is tegen. De overige 12 procent maakt het weinig uit.
De voorstanders bevinden zich vooral in Rijnsburg (59 procent) en Valkenburg (60 procent), twee dorpen die in 2006 fuseerden met het van oudsher gelovige Katwijk. In de kernen Katwijk aan Zee en Katwijk aan den Rijn steunt maar 34 procent de plannen.
De winkeliers die voorstander zijn van de zondagsopening – volgens de enquête gaat het over de hele gemeente om 38 procent van de ondernemers – willen daar veelal niet met de krant over praten. Zeggen dat ze hun winkel op zondag het liefst open willen, weten ze, kan in Katwijk aan Zee klanten kosten.
„De discussie speelt hier al jaren”, zegt de eigenaar van een kledingwinkel, wiens naam bekend is bij de redactie. „De mensen die gelovig zijn, willen het niet. Dat snap ik ook. Als je hier graag naar de kerk wil en je houdt rust voor jezelf: top, moet je doen. Maar geef anderen dan ook de kans om wel open te gaan.”
Dat hij op dit moment klanten mist, weet hij zeker. Bovendien loopt de huur van het pand op zondag gewoon door. „Wij betalen huur voor zeven dagen, maar zijn één dag dicht.”
In het gemeentehuis van Katwijk, waar raadsvergaderingen door de burgemeester worden begonnen met een ambtsgebed, tekenden de politieke verhoudingen zich donderdagavond af tijdens een debat. Daarbij werd er vooral gekeken naar coalitiepartij DURF, die met negen zetels de grootste fractie is en de beslissende stem zal geven.
De partij is geen principieel tegenstander van de zondagsopening, maar zegt vanwege de afspraken in het coalitieakkoord het besluit uit te willen stellen tot na gemeenteraadsverkiezingen. Daarmee is het waarschijnlijk dat het initiatiefvoorstel van de VVD bij de stemming over twee weken geen meerderheid haalt – voor nu.
SGP’er Remmelzwaal ziet desondanks met lede ogen dat de zondagsrust „in het gedrang komt”. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 haalden de confessionele partijen SGP, ChristenUnie en CDA voor het eerst geen meerderheid.
Hij zag zijn dorp, tot op heden een bevindelijk-protestants bolwerk in een diep geseculariseerd land, langzaam veranderen. „In de zomermaanden zit ik er niet op te wachten om over de boulevard te wandelen, want dan loop je tussen het strandpubliek. Tegenwoordig soms zelfs in zwembroek. Dat was vroeger niet.”
De discussie, zegt Remmelzwaal, is voor zijn achterban soms pijnlijk. „Voor ons is de zondag bij uitstek de dag om ons leven te stellen in de dienst van God. Dat komt uit de grond van ons bestaan. Als je uit overtuiging zegt, ik kan hier niet in mee, dan denk ik: jongens, moet je daar niet een beetje rekening mee houden?”
Van der Plas erkent de gevoeligheid van het debat. „Als de winkels dicht moeten blijven, raakt dat mensen. Maar andersom ook: zeggen dat er vrijheid voor opening moet zijn, zorgt ervoor dat mensen iets zien veranderen wat ze liever zo houden. Als het jouw diepe overtuiging is dat het niet goed is, raakt dat je. Daar heb ik begrip voor.”
Maar, zegt de VVD’er, hij zit in de politiek politiek om keuzes te maken. „Er is geen middenweg. Het is of open of dicht. Dan maak ik de keuze dat de vrijheid voor opening er moet zijn.”
Het is dat geluid dat in de winkelstraat van Katwijk de voorbij jaren geleidelijk aan aanhang won. „Je moet mee gaan met de tijd”, zegt Wilma (62), die alleen haar voornaam in de krant wil, voor ze op de fiets stapt. „Dat wat honderd jaar geleden afgesproken is, geldt nu niet meer. Alles verandert. Dus waarom dit niet?”
„Als de beslissing komt”, zegt kaasboer Van der Velde, „leg ik me erbij neer. Maar zelf ga ik niet open. Dat doe ik echt niet. God heeft mij die dag gegeven. Daar houd ik mij aan vast.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC