De wereld heeft knarsetandend gereageerd op de Amerikaanse ‘Nationale Veiligheidsstrategie’. Vooral Europa wringt zich in bochten om Trump niet voor het hoofd te stoten, maar wel te laten merken dat hij nu wat ver gaat. In de VS klinkt de kritiek luider.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
In het document schetsen de auteurs de wereld volgens Trump, en die wereld ziet er heel anders uit dan de wereld zoals die sinds de Tweede Wereldoorlog is geweest. De wereldvisie was gebaseerd op regels, afspraken en bondgenootschappen, die moesten voorkomen dat er ooit nog een wereldoorlog zou komen. De Amerikaanse regering zet daar nu met haar beleidsvisie een dikke streep doorheen.
Trump verklaart de komst van een nieuwe, glorieuze gouden eeuw voor Amerika, waarin de wereld zal zijn opgedeeld in invloedssferen, met aan het hoofd enkele dominante landen zoals Rusland en China. Amerika ziet zichzelf daarin als leider van het westelijk halfrond, en van de Latijns-Amerikaanse landen. Voor Europa is daarin alleen nog maar een ondergeschikte plaats.
Europese ministers en EU-functionarissen beginnen allemaal nerveus met de opbeurende constatering dat ‘de Verenigde Staten onze grootste bondgenoot zijn’ en dat dit ook vooral zo moet blijven. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Johann Wadephul, moet daarna wel even kwijt dat vrijheid van meningsuiting of de organisatie van onze vrije samenlevingen doorgaans geen zaken zijn die in Navo-verband besproken horen te worden. En ‘wij denken ook niet dat iemand ons op dat gebied advies moet geven’.
Diplomatieke omzichtigheid leidt tot teksten als die van Kaja Kallas, buitenlandchef van de EU: ‘Hoewel we het niet altijd op alle punten eens zijn, geloof ik dat het overheersende principe nog altijd overeind staat. Wij zijn elkaars grootste bondgenoten en we moeten elkaar steunen.’ Maar veel hoop geeft de regering-Trump niet. Ulrike Finke, politiek wetenschapper uit Duitsland, constateert: ‘De trans-Atlantische relatie zoals we die kennen, bestaat niet meer. Dat wisten we al, maar nu is het officieel de politiek van het Witte Huis.’
De opstellers van het Amerikaanse stuk hebben – ingefluisterd door Donald Trump – zelf nergens diplomatieke bedachtzaamheid in acht genomen. Zij stampen door de porseleinwinkel van de buitenlandse politiek, weg van de door regels en afspraken bepaalde wereld, naar een wereld waarin de pikorde wordt bepaald door geld en macht. Persbureau Associated Press (AP) schrijft: ‘De strategie van de VS is boven alles gemotiveerd door ‘wat werkt voor Amerika’ – of in twee woorden: America First’.
Europa moet het in het hele stuk het meest ontgelden. AP vat samen: dat continent is verzwakt door zijn immigratiepolitiek, ‘de vrijheid van meningsuiting wordt er stelselmatig gecensureerd’, er heerst ‘onderdrukking van politieke oppositie’, en de landen lijden aan ‘verlies van hun nationale identiteit en zelfvertrouwen’. AP citeert uit het document: ‘Mochten de huidige trends zich voortzetten, dan zal het continent binnen twintig jaar of minder onherkenbaar zijn. Zo beschouwd is het verre van duidelijk of Europese landen economieën en strijdkrachten zullen hebben die sterk genoeg zijn om betrouwbare bondgenoten te blijven.’
De Navo moet volgens het beleidsstuk ophouden met zijn ‘permanente expansie’: een verwijt dat Rusland telkens aanvoert in besprekingen over Oekraïne. Rusland zelf krijgt, constateren critici, geen enkele keer kritiek. De wereld van invloedssferen is een wereld die mensen als Vladimir Poetin op het lijf geschreven lijkt te zijn. In tegenstelling tot Europa, waar de functionarissen ‘onrealistische verwachtingen koesteren’ over de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.
De regering-Trump put moed uit de opkomst van uiterst rechtse, populistische partijen, en verklaart onomwonden dat het deze ‘gelijkgestemden’ zal steunen. Ook dat vooruitzicht maakt democratische regeringen in Europa nerveus.
Het beleidsstuk is tegen ‘rampzalige ‘klimaatverandering’, de ‘nul uitstoot-ideologieën die Europa zoveel kwaad hebben gedaan en de VS hebben bedreigd en die onze tegenstanders subsidiëren.’ Het stuk voorspelt ‘een gouden eeuw voor Amerika’ en een wereld met daarin ‘een groeiend aantal sterke, traditionele gezinnen die gezonde kinderen grootbrengen’.
In de VS zelf is de kritiek nog het hardst: The Atlantic noemt het beleidsstuk ‘gebrabbel’. Het stuk staat vol ‘bombast, hielenlikkerij, leugens, tegenstrijdigheden en groteske tegenspraken’. De Democratische afgevaardigde Jason Crow uit Colorado noemt het stuk ‘catastrofaal voor de status van Amerika in de wereld, en een afscheid van al onze bondgenootschappen en samenwerkingsverbanden’. Pulitzerprijs-winnaar Anne Applebaum omschrijft de nieuwe Nationale Veiligheidsstrategie als ‘een propagandadocument, en een rechtstreekse zelfmoord’. ‘Het valt niet mee om een andere grootmacht te bedenken die zo snel en zo publiekelijk afstand doet van al zijn invloed.’
Het stuk staat vol ronkende Trump-bewieroking, en daartussen vol teksten die voor bondgenoten als een belediging zullen komen. Vooral de passages waarin de auteurs van het stuk Europa de les lezen. Kaja Kallas houdt zich daarover diplomatiek op de vlakte: ‘Natuurlijk is er veel kritiek, maar ik denk dat er hier en daar ook waarheid in schuilt.’ Ze ziet nog mogelijkheden om te praten, en zolang dat het geval is, is nog niet alles verloren.
Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft zaterdag nog geen reactie gegeven. Men ‘is ermee bezig’, zegt de woordvoerder, ‘maar het is zo’n supergevoelig onderwerp dat zo’n reactie door iedereen moet worden goedgekeurd voordat hij de deur uit kan. En dat kan even duren. Het is namelijk weekend.’
De wereld heeft gewacht op de Nationale Veiligheidsstrategie (NSS). Elke Amerikaanse regering publiceert zo’n document, waarin de fundamentele uitgangspunten voor de positiebepaling van de VS in de wereld zijn opgesomd. Nieuwssite Politico verbaast zich over de manier waarop het stuk dit keer gelanceerd is. ‘Doorgaans gebeurt dat met groot kabaal’, schrijft het, maar nu was er alleen ‘een zacht gefluister’. Het kabaal kwam later: de lijn-Trump staat haaks op de lijn die de VS sinds de Tweede Wereldoorlog hebben bewandeld, een lijn die lang onaantastbaar leek.
Diplomaten moeten voortaan werken voor het bedrijfsleven, en een neus hebben voor mogelijke zakendeals in hun landen, en Europa moet zijn eigen broek ophouden. Reuters schrijft dat functionarissen van het Pentagon al aan buitenlandse diplomaten in Washington hebben verteld dat de VS wil dat Europa in 2027 de meeste kosten van de Navo zelf draagt.
Tijdens zijn eerste periode als president, van 2017 tot 2021, heeft Trump met zijn op winst gerichte visie op de wereld al veel buitenlandse relaties verstoord. AP beschrijft hoe zijn opvolger Joe Biden tijdens zijn presidentschap van 2021 tot 2025 veel tijd kwijt was aan het herstellen van beschadigde bondgenootschappen, en het opbouwen van nieuwe relaties. Dit keer lijkt de schade die Trump aanricht van meer blijvende aard.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant