Er was een tijd waarin Europa politieke problemen tussen lidstaten in technische stukjes brak, om die vervolgens rustig op te lossen. Zo ging de angel uit het conflict en konden regeringen verder met ruziemaken over nieuwe issues. Zo ging het decennialang. Zo kwam Europa vooruit. Maar dat was zo’n succes dat alles technisch en saai werd en burgers er niets meer van begrepen. Europa, dat ging over visquota, chemische richtlijnen, het derde transportpakket – het was moeilijk om je daarmee te identificeren.
Dit technische Europa is nu aan het verdampen. Politieke problemen in behapbare stukjes breken, dat lukt niet goed meer. Alles wordt politieker, en geo-politieker, ook al omdat supermachten van buiten Europa overal met hun volle gewicht op springen. Met sabotage, met sancties, met keiharde dreigementen. Dat geeft drama aan de Europese politiek, eindelijk. Het zorgt dat er nu onderwerpen op de Europese agenda staan – defensie, veiligheid, de verzorgingsstaat – die burgers wél begrijpen. En waar ze iets mee hebben. Daardoor zijn Europese discussies voor burgers boeiender geworden. Het democratisch tekort wordt kleiner. Maar de politisering van alles siddert door op alle bestuurlijke niveaus, en dat maakt het steeds moeilijker om oplossingen te vinden voor Europese problemen.
Een voorbeeld daarvan zag je maandagavond in de grote concertzaal van Bozar in Brussel. De Belgische premier Bart De Wever had zijn eerste optreden voor een Franstalig publiek. Zoals altijd met Vlaamse politici die verkiezingen winnen met flamingante leuzen, toonde De Wever zich nu als eerste minister ineens een goede Belg. Hij vertelde, in het Frans, hoe jammer hij het vond dat Vlamingen geen voeling meer hebben met de Franse literatuur en cinema omdat ze amper nog Frans spreken. Hij had zijn zoon naar Frankrijk gestuurd voor taallessen, maar die was teruggekomen met de mededeling dat het fijn was dat Fransen tegenwoordig ook Engels spreken. De Wever zei ook dat hij, ooit zelfverklaard antimonarchist, geen republikein meer is omdat de huidige koning het prima doet. So far, so good. En toen kwam het gesprek op de 193 miljard aan bevroren Russische tegoeden in België.
De Wever vertelde dat de druk op hem immens is. De Europese Commissie wil de tegoeden als onderpand gebruiken voor leningen aan Oekraïne, zodat Europese landen die tenminste niet uit eigen zak hoeven betalen. België blokkeert dat, tot veler ergernis. Aan de andere kant, vertelde De Wever, voert Rusland de pressie op. „Moskou heeft ons laten weten dat België, en ik persoonlijk, het ‘tot in de eeuwigheid’ zullen voelen als we die tegoeden gebruiken. Dat lijkt me een vrij lange periode.”
Waarmee het Kremlin heeft gedreigd, zei hij niet. Maar zijn opmerking maakte duidelijk waarom België zijn hakken zo in het zand heeft gezet. En waarom het onvoorwaardelijke solidariteit eist van alle lidstaten voor het geval het misgaat. Als Rusland naar de rechter stapt, België aanvalt, of bondgenoten als China en Wit-Rusland vraagt om Belgische bedrijven te nationaliseren, wil het land niet alleen staan. „Hebben we daar wel over nagedacht? Nee, dat hebben we niet. Ik heb mijn Europese collega’s gevraagd of ze bereid zijn de risico’s die België nu loopt, te delen. Alleen Duitsland zei dat het daartoe bereid is.” Een Belgisch premier die onder deze omstandigheden instemt met het gebruik van Russische tegoeden, zei De Wever, kan nog maar één internationale job doen: „Bordenwassen.”
Omdat hij ook opmerkte dat Rusland als kernmacht zeer gevaarlijk wordt als het de oorlog in Oekraïne verliest (en het daarom volgens hem misschien niet te hard moet verliezen), noemen sommigen De Wever nu een „verrader”. Anderen zijn blij dat België de poot stijf houdt, onder wie centrale bankiers die vrezen dat beleggers straks hun geld uit Europa weghalen. De tijd zal uitwijzen wie er gelijk heeft. Op de Europese top van 18 december moet er een besluit vallen.
Wat deze episode bovenal toont is dat de Europese politiek, om met de Estse diplomaat Jonatan Vseviov te spreken, „geen boekhoudkundige oefening meer is”. Het nieuwe Europa is politiek, fascinerend en ongelooflijk gevaarlijk.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC