‘Diep, diep geschokt” was een lezer door het feit dat NRC vermeende uitspraken van informateur Hans Wijers had moeten rectificeren. Die berichtgeving was „onzorgvuldig, niet volledig, niet in toom gehouden door adequate check and balances. Alleen maar gericht op het creëren van ophef en het scoren van een primeur. Dergelijke drijfveren zijn de NRC onwaardig.”
Ook afgelopen weekend belandden weer tientallen berichten in de mailbox van de ombudsman over „het Wijers-debacle”. Die had een lezer „een beetje een zure smaak in de mond gegeven”. Een ander: „Goed om te zien dat uw dagblad het boetekleed heeft aangetrokken. Het is jammer dat het leed al is geschied waarbij ook mensen zijn beschadigd.”
De aanleiding van de nieuwe reacties was het vergaande besluit dat de hoofdredactie vrijdag 28 november nam: de verslaggeving rond informateur Wijers werd gerectificeerd. Voor de zorgvuldige totstandkoming van drie artikelen die vanaf donderdag 13 november drie dagen achter elkaar zijn gepubliceerd kon NRC niet langer instaan. Wijers en de lezers kregen excuses aangeboden. Extra pijnlijk, ook voor de redactie, de hoofdredactie en de ombudsman was dat die rectificatie in feite werd afgedwongen door onderzoek van een ander medium. De Volkskrant had uitvoeriger uitgezocht wat er rond Wijers op de verkiezingsavond was gebeurd.
In de mailbox valt vaak het verwijt dat NRC de formatie heeft beïnvloed met „kennelijk onterechte berichtgeving”, stelde een lezer. Hij verzocht daarom de ombudsman „toch nog eens opnieuw zijn licht te werpen op deze situatie”. Bij dezen dus, aan de hand van enkele lezersbrieven.
Over het redactionele proces schreef ik twee weken geleden een uitvoerige reconstructie. Mijn conclusie was dat ondanks veel gemaakte fouten, de belangrijkste artikelen gerechtvaardigd waren. Dat is niet meer vol te houden. Dat Hans Wijers op verkiezingsavond tijdens een borrel in Amsterdam VVD-leider Dilan Yesilgöz ‘een leugenaar’ genoemd zou hebben had NRC gehoord van twee bronnen, maar de Volkskrant sprak er zes die dat niet hem maar journalist Eric Smit hadden horen zeggen, zo bleek afgelopen zaterdag in een reconstructie.
Deze publicatie wierp de vraag op hoe bij NRC de wederhoor precies was verlopen: hoe was Wijers voorgelegd dat hij ‘leugenaar’ gezegd zou hebben. In de communicatie met Wijers en diens woordvoerder had de verslaggever te nadrukkelijk gesteld dat er „meerdere aanwezigen” waren geweest die alles hadden gehoord, inclusief de leugenaar-uitspraak. Wijers had toen maar een verklaring gestuurd die als bevestiging kon worden opgevat terwijl hij het zich eigenlijk niet goed herinnerde, zoals een uur later op een persconferentie bleek. Met meer rust en tijd had ook ik kunnen vaststellen dat de wederhoor niet goed gegaan was. Gezien ook de uitspraak van Eric Smit dat niet Wijers maar juist hij Yesilgöz voor leugenaar had uitgemaakt en gezien het feit dat een filmopname van het bewuste moment ontbrak, was het onjuist om de conclusie te trekken dat het artikel ‘gerechtvaardigd’ was. Ik concludeerde terecht dat de redactie journalistiek onderzoek had moeten doen naar de uitlating van Smit, maar daar had op moeten volgen dat de onderbouwing van dit deel van het nieuwsbericht achteraf te wankel was geweest. Not fit to print dus.
Veel lezers vragen zich af hoe NRC nu aankijkt tegen het openbaren van een app die Wijers aan mediaondernemer Willem Sijthoff had gestuurd – het onderwerp van de tweede publicatie. Hij noemde de VVD-leider daarin een „feeks”. Een lezer mailde: „Het is opvallend stil over deze kwestie en het is een slecht teken dat dit aspect onbenoemd is gebleven. Voor de geloofwaardigheid van de krant dient ook dit aspect publiekelijk aan de orde te komen. Mijn stelling is: privémail daar blijf je vanaf.”
Ook de andere lezers die hierover schrijven zijn stellig: dit was privé en dus niet publicabel. Een interessant onderwerp om in breder verband op terug te komen. Maar hier in het kort: het is voor journalisten niet te allen tijde verboden om te citeren uit één-op-één-communicatie, waarbij wel altijd een goede afweging moet worden gemaakt tussen het publieke belang en het privébelang. De afweging is hier te snel gemaakt. Vooral het argument dat Wijers zich dus al eerder heel negatief had uitgelaten over Yesilgöz speelde een belangrijke rol. Maar doordat de ‘leugenaar-uitspraak’ wegviel, verviel dit argument. Daarom heeft de hoofdredactie aan dit bericht deze correctie toegevoegd: „De beschreven feiten kloppen, maar de aanleiding voor berichtgeving en de manier waarop wij bericht hebben voldoet niet aan onze journalistieke normen.”
De storm aan kritiek en de uiteindelijke rectificatie kwamen hard aan bij de redactie. Deze lezersbrief raakte de kern: „Na een lange periode van kritiek van lezers en duiders op de berichtgeving, een merkwaardige verdediging door de hoofdredactie en een (achteraf bezien) bedenkelijke weging door uzelf blijkt nu dat de NRC een heel deel van zijn zeven beloften aan de lezer niet heeft waargemaakt.”
Hoofdredacteur Patricia Veldhuis refereerde aan die beloften toen ze maandag op de werkvloer de redactie toesprak. „Op onze site doen wij ons publiek zeven beloften: NRC is betrouwbaar, objectief, liberaal, feitelijk, ongebonden, transparant en verantwoordelijk. Daarom moeten we de teugels aanhalen.” In twee redactiedebatten kwamen de gemaakte fouten en lessen die getrokken moeten worden uitgebreid aan de orde. De hoofdredactie werkt plannen uit om het redactionele proces te versterken. Veldhuis zegt hierover: „We trekken hier lessen uit en zorgen dat dit niet meer kan gebeuren. We zullen de lezer hier binnenkort over informeren.” Deze week vond ik het nog wel jammer dat er na de rectificatie is besloten geen lezersbrieven meer over de kwestie te publiceren. Die waren er genoeg.
NRC heeft in de kabinetsformatie een rol gespeeld die je als medium niet wilt spelen: Wijers was door verkeerde berichtgeving binnen een dag weg als informateur. Hij heeft de excuses van de hoofdredacteur aanvaard. Voor de krant is de schade groot: „NRC is bij mij wel van een voetstuk gevallen”, schreef een lezer. „Ik zal de onderzoeksjournalistiek in de toekomst met gezonde argwaan bekijken, er is iets geknakt.”
Tijd om te werken aan herstel van vertrouwen.
Reacties: ombudsman@nrc.nl
Drie weken geleden overleed de „strijdlustige schrijver Yvonne Keuls”, zoals NRC haar omschreef in een necrologie. Lezer Frits Springveld mailde hier de redactie over. „Toen ik vanmorgen de TV aanzette, hoorde ik op het nieuws dat schrijfster Yvonne Keuls was overleden. (…) Later op de dag ontving ik in mijn mailbox een NRC-necrologie van haar. Daarin was ze opeens in een schrijver veranderd. Ik heb mevrouw Keuls meer dan eens op de TV gezien. Ze sprak over zichzelf altijd als schrijfster. Yvonne Keuls had meer respect van de NRC verdiend.” Was het beter geweest om ‘schrijfster’ aan te houden?
De in ons stijlboek vermelde regel, stelt eindredacteur Ward op den Brouw, is dat we bij het vermelden van beroepsnamen en functies niet onnodig de aandacht vestigen op het feit dat iemand een vrouw is. Maar een actrice acteur noemen en een zangeres zanger zou potsierlijk zijn. Bij sommige beroepen is de grens minder duidelijk: is een vrouwelijke dichter een ‘dichter’ of een ‘dichteres’? In die categorie valt ook schrijver/schrijfster; beide mogen worden gebruikt. Wel is het fijn om in één artikel consequent te zijn, dus niet beide vormen door elkaar te gebruiken. Als een redacteur twijfelt hoe een vrouw in een bepaalde functie omschreven moet worden, heeft de vorm de voorkeur die ze zelf gebruikt, of haar uitgever. In dit geval was er geen twijfel bij de auteur van de necrologie van Yvonne Keuls. Toef Jaeger: „‘Schrijver’ is een beroep dat evengoed door een man als een vrouw vervuld kan worden, en het heeft geen meerwaarde om aan het woord het toevallige gender van de maker te kunnen aflezen. Yvonne Keuls noemde zichzelf niet uit polemische overwegingen schrijfster. Dat zij in deze necrologie schrijver wordt genoemd is eveneens niet uit polemische overwegingen. Tijden, woorden en betekenissen veranderen.”
De ombudsman opereert onafhankelijk; zijn oordeel is persoonlijk en niet dat van de (hoofd)redactie. Kijk hier voor de statuten van de ombudsman. Wilt u rechtstreeks reageren op artikelen of audioproducties van NRC, dan kunt u een brief van maximaal 200 woorden mailen aan opinie@nrc.nl.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma's series en films
Source: NRC