Frank Gehry, vandaag op 96-jarige leeftijd overleden in Santa Monica, Callifornië, daagde continu de bestaande normen in de architectuur uit. Hij zag zijn werk als kunst en liet zich daarbij leiden door zijn gevoel. Met het spectaculaire Guggenheimmuseum in Bilbao zette hij de Spaanse stad – en zichzelf – in een klap op de wereldkaart, en creeerde hij een fenomeen: het Bilbao-effect.
De Canadees-Amerikaanse architect Gehry was de belichaming van de geniale architect, die uit de losse pols een meesterwerk tekent. In een aflevering van de tekenfilmserie The Simpsons, waarin de gevierde ontwerper een bijrol kreeg, ontvangt hij een brief van de familie Simpson met de vraag of hij een concertzaal in hun stad wil bouwen. Gehry verfrommelt de brief, gooit hem op straat, ziet de prop liggen en – eureka – weet wat hij gaat bouwen.
‘So you get an idea. A stupid idea, but you like it.’ Dat schreef de Prizker Prize-winnaar in 2015 in een ‘manifest’ bij de overzichtstentoonstelling ‘I have an idea’, over de totstandkoming van zijn ontwerpen. Met zijn ‘idiote ideeen’, die hij uitwerkte met behulp van honderden schaalmodellen, daagde Gehry continu bestaande architectonische normen uit. De rationaliteit van het modernisme met zijn recht en hoekige vormen, de lijnen van de zwaartekracht, het klassieke materialenpalet van beton, staal en glas. Zijn gevoel volgend liet hij zijn potlood over het papier zwieren. Om de complexe vormen van zijn barokke ontwerpen uitvoerbaar te maken, pionierde hij met 3D-tekensoftware uit de auto- en luchtvaartindustrie. Zo realiseerde hij onder andere het ‘Dansende Huis’ in Praag, de als zeilen opbollende gevels van de Walt Disney Concert Hall in Los Angeles en het Guggenheimmuseum in Bilbao, waarmee hij de ingeslapen Spaanse stad – en zichzelf - in een klap op de wereldkaart zette.
Frank Gehry werd in 1929 geboren in Toronto, Canada, als Frank Owen Goldberg. Zijn ouders waren kinderen van Joodse immigranten. In 1947 verhuist het gezin naar Los Angeles, waar hij zijn opleiding volgde aan de University of Southern California’s School of Architecture. Als zijn docenten hem vertellen dat hij, wil hij succesvol worden, beter zijn achternaam kan veranderen, neemt hij dat advies ter harte; Goldberg wordt Gehry. Na zijn afstuderen in 1954 werkt hij bij verschillende bureaus in Californie en een jaar in Parijs. Daar bestudeert hij onder andere werk van Le Corbusier, grondlegger van het modernisme in de architectuur. Als in een interview gevraagd wordt of hij mentoren of idolen uit de architectuurgeschiedenis heeft, pakt hij een foto van de Roemeens-Franse beeldhouwer Constantin Brâncuși en zegt: ‘Eigenlijk ben ik meer geneigd om te denken in termen van artiesten zoals deze.’
Terug in Californië begint hij 1962 zijn eigen bureau. Hij breekt internationaal door met de uitbreiding van zijn woonhuis in Santa Monica (1978). Geinspireerd door de gefragmenteerde stedelijke structuur van Los Angels en werkend met alledaagse bouwmaterialen als hekgaas en golfplaten drapeert de architect de aanbouw rond het bestaande huis, gebouwd in Nederlandse koloniale stijl. Alle ingrediënten uit zijn latere projecten zitten in dit ontwerp: de onregelmatige vormen, de gevel die als een gekreukelde enveloppe de binnenruimte omhult, de schots en scheve draagconstructie van houten balken en kolommen. Gehry’s werk wordt gecategoriseerd onder de noemer deconstructivistisch, een bouwstijl die vertrekt vanuit het idee dat de wereld chaotisch en onzeker is en daaraan uitdrukking geeft. Maar als website Dezeen hem over zijn aandeel in deze beweging wil interviewen, zegt Gehry dat hij zichzelf ‘nooit als deconstructivist’ heeft beschouwd.
Na grote opdrachten voor de campus van Loyola Law School en het California Aerospace Museum verbreedt Gehry zijn werkveld naar Europa, waar hij in 1989 het Vitra Design Museum in het Duitse Weil am Rhein bouwt. In hetzelfde jaar wint hij de Pritzker Prize, die geldt als de Nobelprijs voor de architectuur. Maar het is het Guggenheimmuseum dat hem naar het sterrendom katapulteert. Het succes van het museum, dat toeristen van heinde en verre trekt en de stad een economische impuls van jewelste geeft, creëert een fenomeen: het ‘Bilbao-effect’. Steden over de hele wereld willen dit kunstje nadoen. Gehry krijgt opdrachten voor een museum in het Duitse Herford en de Fondation Louis Vuitton in Parijs en verrijkt Panama-Stad met het Biomuseo, een gebouw als een gigantisch origami-werk in alle kleuren van de regenboog.
Naast bewondering oogst de architect mettertijd steeds meer kritiek. Hij zou in dienst staan van corporate- en city branding en bijdragen aan de verspilling van bouwmaterialen door ze te gebruiken voor uit de hand gelopen ‘vormstudies’. Als hij zich in 2009 niet houdt aan het budget voor het project voor Miami Lincoln Park, waarnaast hij eerder de New World Symphony bouwde, wordt hij vervangen door het Nederlandse landschapsbureau West8. Gehry schrijft in zijn ‘I have an idea’-manifest dat ‘mensen jaloers worden’ en voegt daaraan toe: ‘Dat is goed als ze daardoor hard werken om beter te worden.’
Feit is dat hij de architectuur ongekend populair heeft gemaakt, in Amerika en daarbuiten. De opdrachten bleven binnenstromen; in totaal realiseerde hij bijna honderd iconische bouwwerken. Naast zijn ontwerpwerk hield hij zich in zijn nadagen bezig met kunstonderwijs voor jongeren, waarvoor hij verschillende stichtingen oprichtte. Gehry had het naar eigen zeggen ‘te druk om met pensioen te gaan’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant