Polen lanceert een programma om burgers voor te bereiden op crisissituaties – natuurrampen, maar natuurlijk ook oorlog. De eerste deelnemers gaan aan de slag met noodpakketten, EHBO-kits en vuurstarters. ‘Ik voelde me slecht voorbereid, maar nu raak ik minder gestrest.’
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit het bos in Dolaszewo in het westen van Polen.
Of je nu leert reanimeren met een defibrillator, een ontsnappingsrugzak samenstellen of survivallen in het bos, er is één regel: nie panikować. ‘Niet in paniek raken.’ Het hoofd koel houden begint bij weten wat je moet doen. Als een spons zuigen de deelnemers de stortvloed aan informatie op. Wat als er straks geen drinkwater is, het internet uitvalt of je bent uitgeweken naar een koud bos, waar zoals vandaag de kaarsrechte bomen oplossen in de wintermist?
Op het bospad naast de legerbasis van het westelijke Dolaszewo schraapt een militair instructeur met zijn mes een stuk boombast tot houtkrullen. Met een vuurstarter maakt hij vonken – en dan vuur. Andere geschikte materialen vind je gewoon in het bos, vertelt hij. Een tampon, mits droog, werkt overigens ook.
Het is een van de talloze weetjes die de deelnemers aan wGotowości, wat zoveel betekent als ‘paraat’, krijgen aangereikt. Sinds eind november rolt het Poolse ministerie van Defensie de proeffase uit van dit programma, dat burgers in de weekenden voorbereidt op noodsituaties. De ambitie is om in 2026 een half miljoen mensen te trainen.
‘We leven in de gevaarlijkste tijden sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog’, zei Defensieminister Wladyslaw Kosiniak-Kamysz bij de aankondiging van het programma. De Russische aanvalsoorlog woedt al bijna vier jaar in buurland Oekraïne en Polen is terrein van hybride oorlogsvoering.
‘Dit is geen oorlogstraining. Maar iedereen zou moeten weten hoe je hulp kunt bieden in een noodsituatie’, zegt persvoorlichter en kapitein Anna Jasińska-Pawlikowska.
Hoewel de ongeveer veertig deelnemers vandaag inzien dat deze training ook van pas komt bij auto-ongelukken of overstromingen, is de oorlog nooit ver weg. ‘Het zijn nu eenmaal moeilijke tijden’, zegt Anna Skrabucha (30), die samen met haar vriend Piotr Szczepaniak (35) net heeft geprobeerd een reanimatiepop in leven te houden. ‘Ik voelde me slecht voorbereid. Maar na vandaag raak ik minder snel gestrest.’
Deelname is gratis, vrijwillig en laagdrempelig: met een paar klikken in mObywatel (de Poolse variant van DigiD) kun je je inschrijven. 18 duizend mensen meldden zich aan voor de eerste sessies door het gehele land, de meesten zaten binnen enkele dagen vol. Het programma is een uitkomst, vindt het tweetal, dat drie kledingwinkels runt en normaal gesproken ook op zaterdag werkt. Geld speelt een rol. ‘Als we ervoor zouden moeten betalen, was dat nog een drempel.’
Henryka Hinc-Piotrowska (50) weet dat ook hybride oorlogsvoering dichtbij kan komen. Ze werkt bij de Poolse spoorwegen. De recente sabotageactie waarbij een spoorlijn werd opgeblazen, was een ‘schok’. ‘De trein zou de veiligste manier van vervoer moeten zijn. Opeens voelt dat niet meer zo.’
Het incident speelde ‘beslist’ mee bij haar keuze om zich in te schrijven. Niet al haar vrienden denken er zo over. ‘Het is ver weg, zeggen ze dan. Mensen denken dat altijd. Ik vind het belangrijk om niet in paniek te raken, maar je moet wel in je achterhoofd houden dat er iets zou kunnen gebeuren.’
Bij het onderdeel noodrugzak samenstellen, krijgen deelnemers ook een ‘veiligheidsgids’, een handzaam boekje dat veel lijkt op het paarse noodboekje dat vorige week bij alle Nederlandse huishoudens op de mat plofte. Maar het heeft meerwaarde om de inhoud uit te leggen en mensen onder begeleiding te laten oefenen, zegt luitenant-kolonel Jaroslaw Lojek. ‘Als je het doet, onthoud je het beter.’
Het is voor het eerst dat het ministerie van Defensie zo uitdrukkelijk de aandacht verlegt naar de burgerbevolking, ziet socioloog Weronika Grzebalska van de Poolse Wetenschapsacademie. Ze doet onder meer onderzoek naar weerbaarheid in de samenleving. Poolse regeringen investeren al jaren in defensie, ongeacht hun politieke kleur. ‘Aanvankelijk was dit gericht op het militaire deel, zoals manschappen en materieel, maar niet op burgers.’
Polen zien zichzelf graag als patriotten, zegt Grzebalska, maar dat betekent niet dat iedereen het leger in wil. ‘Het is belangrijk om te laten zien dat je ook als burger een rol kan vervullen in noodsituaties.’ Dat speelt ook leger, brandweer en andere professionals de handen vrij om mensen te helpen die minder zelfredzaam zijn. Zelf woonde ze een training bij in de buurt van Warschau. ‘Erg nuttig, veel leerzamer voor burgers dan eerdere initiatieven.’
Het succes van ‘Paraat’ zal afhangen van de opkomst, zegt Grzebalska, dat wil zeggen: of het programma populair blijft. ‘Vrijwillige programma’s trekken altijd een bepaald soort mensen: altruïstisch, gemotiveerd om te helpen. Uiteindelijk moet je bijna de gehele samenleving meekrijgen, wil je goed zijn voorbereid.’ Vooral jongeren zijn afwezig, valt vandaag op. De leeftijd zit zo tussen de dertig en de vijftig. Een deel van de cursisten heeft verstek laten gaan, mogelijk vanwege het slechte weer.
Aanbeland bij het laatste onderdeel – de verleerde kunst van het kaartlezen met een kompas in plaats van Google Maps – staan de deelnemers te rillen van de kou. Obiad (warm middageten) lonkt, maar er is ook honger naar meer kennis. De instructeurs beloven nieuwe, meer diepgravende cursussen in het komende jaar. Anna Skrabucha is ‘aangenaam verrast. Ik was sceptisch: wat kun je leren in een dag? Nou, best veel.’ Vriend Piotr: ‘Eigenlijk zou iedereen dit moeten weten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant