December is een moeilijke maand. Het heeft alle elementen van een tegenvallende afterparty: een ziekmakende hoeveelheid drank, mensen die je liever uit de weg was gegaan en de groeiende zekerheid dat iemand binnenkort de rotzooi (vuurwerkresten, kerstbomen) zal moeten opruimen. En: sentimentele uitingen. Zo is december de maand van de eindejaarslijstjes. Al heb je er types bij die in augustus al beginnen te sorteren.
Het is iets wonderlijks: mensen die tegen het einde van het jaar de behoefte voelen om met ons te delen dat ze One Battle After Another beter vonden dan Bugonia en Bugonia beter dan The Brutalist. Of net omgekeerd, het kan allemaal. Wat moeten we met die informatie? Geef liever een tip voor een goede film als die nog in de bioscoop draait. Maar nee, dan hoor je niks, dan zijn ze te druk met die films (of boeken, al komt dat aanzienlijk minder vaak voor) een voorlopige plek op de ranglijst geven.
Alsof het al niet moeilijk genoeg is om aan andermans eindejaarslijstjes te ontkomen, maakt Spotify ieder jaar voor elke abonnee de ‘Spotify Wrapped’: een ‘muzikaal jaaroverzicht’ over ‘jouw luistergedrag’. Het autisme wordt je gewoon opgedrongen. Ik wil niet weten naar welke artiest ik het meest heb geluisterd en ik wil het zeker niet van anderen weten. Iedere gebruiker kan kiezen of hij zijn ‘Wrapped-hoogtepunten’ wil delen met vrienden ‘en de rest van de wereld’. De rest van de wereld heeft wel wat anders aan zijn hoofd. De rest van de wereld kan het niks schelen dat je 28.432 minuten naar Tame Impala hebt geluisterd.
Alleen sociale media ontwijken in december helpt niet, ook de kranten zijn gek op eindejaarslijsten. In de praktijk komt dat erop neer dat er per lijst (of het nou gaat om albums, documentaires of podcasts) vijftig positieve recensies uit de mottenballen worden gehaald en onder elkaar worden gezet, zodat we die met z’n allen fijn nog een keer kunnen lezen en de recensenten van dienst even rustig kerstvakantie kunnen vieren.
Elk jaar lijken de lijstjes vroeger op ons losgelaten te worden. Zo kwam het Amerikaanse tijdschrift Publishers Weekly eind vorige maand met een lijst van „the 150 best books of 2025”. Alle boeken die ergens de komende vier weken verschijnen kunnen de shredder in. De lijst staat al vast. Time Magazine maakte in september bekend wat de „World’s Best Companies Of 2025” waren – alsof er in oktober geen leuke start-ups opgericht kunnen worden. En dan was er Harper’s Bazaar, dat op 1 december een artikel publiceerde met de kop „Van Margot Robbie tot Zoë Kravitz: dít zijn de beste ‘naked dresses‘ van 2025″. Of HB weet zeker dat niemand in de winter een naked dress aantrekt, of het blad neemt een gigantisch risico met zo’n boude uitspraak.
Het kan nog gekker. Eind oktober zag ik op de website van de Amsterdamse boekhandels Athenaeum en Scheltema een ‘pre-eindejaarslijstje’ voorbij komen. Ofwel: een lijst van boeken waarvan de boekhandelaren vermoeden dat ze de eindejaarslijsten van de kranten weleens zouden kunnen halen. Als ik zo’n lijst voor de krant zou moeten samenstellen, zou ik lekker dat pre-eindejaarslijstje rechtstreeks overnemen.
Zoals het ernaar uitziet zal het delen van eindejaarslijsten als traditie langer meegaan dan het afsteken van een cobra. Bij de tweede activiteit sneuvelden meer ledematen, dat is waar, maar er beleefden ook meer mensen plezier aan. De eindejaarslijstjes zijn toch meer een traditie van de suffe soort, categorie lootjes trekken en gourmetten, die december zo’n stroperig, slopend karakter geven. Om over de Top 2000 nog maar te zwijgen.
2025 is een prachtig jaar om eens te dimmen met die collectieve rankingsdrang. Laat het desnoods een goed voornemen voor komend jaar zijn.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma's series en films
Source: NRC