Terwijl Europeanen de Amerikaans-Russische vredesdiplomatie pogen bij te sturen, kijkt Poetin toe hoe de oude bondgenoten elkaar verslinden.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
‘De kans bestaat dat de VS Oekraïne zullen verraden wat betreft grondgebied zonder duidelijkheid over de veiligheidsgaranties.’ Dit citaat van de Franse president Emmanuel Macron uit een online groepsgesprek tussen Europese leiders en president Volodymyr Zelensky afgelopen maandag, raakt de kern van de Amerikaanse inzet voor een vredesregeling en de Europese angst dat het resultaat onvoldoende uitzicht biedt op duurzame vrede.
Het citaat komt uit het Duitse weekblad Der Spiegel, dat deze week op basis van gespreksverslagen van het groepsgesprek uitpakte met de zorgen op het hoogste Europese niveau over het meest recente Amerikaanse diplomatieke initiatief. Parijs ontkent overigens dat Macron sprak in termen van ‘verraad’. Bondskanselier Friedrich Merz zou Zelensky op het hart gebonden hebben om ‘erg voorzichtig’ te zijn. ‘Ze spelen spelletjes met jullie en met ons’, voegde hij eraan toe, waarschijnlijk een verwijzing naar het tweetal Steve Witkoff en Jared Kushner dat deze week een vijf uur durend gesprek had met de Russische autocraat Vladimir Poetin. Navo-chef Mark Rutte, de ultieme Trump-fluisteraar, deelde de zorgen: ‘Ik ben het eens met Alexander (Stubb, president van Finland, red.) dat we Volodymyr moeten beschermen.’
In Europese diplomatieke kringen geldt Trumps jongste ‘vredesoffensief’ als het gevaarlijkste tot dusver voor Oekraïne en de Europese veiligheid, al past het inmiddels wel in een traditie. Wat de afgelopen twee weken duidelijk is geworden, zeggen deze diplomaten, is dat de Amerikanen eigenlijk Poetins voorstel in Alaska (waar Trump en Poetin elkaar op 15 augustus ontmoetten) hebben overgenomen: ze zien het opgeven door Oekraïne van de rest van de Donbas als de weg naar een deal. Ze hanteren daarbij het argument dat Rusland het resterende deel van de provincie, hoe goed verdedigd ook, anders toch militair zal innemen in de komende twee jaar.
Om Oekraïne zover te krijgen zijn beste verdedigingslinie vrijwillig op te geven – wat lijkt op militaire zelfmoord en politiek bijna onmogelijk is in Oekraïne – zou Oekraïne ijzersterke veiligheidsgaranties moeten krijgen in de vorm van Europese troepen op de grond in Oekraïne zelf. En, het allerbelangrijkste, er zouden Amerikaanse veiligheidsgaranties moeten komen die niet met hetzelfde gemak worden ingetrokken als ze worden afgegeven. Die garanties zouden aan kracht winnen als ze worden bekrachtigd door de Amerikaanse Senaat en als ze vergezeld zouden gaan van maximale betrokkenheid van de VS bij de versterking van de Oekraïense strijdkrachten en de Europese militaire presentie in het land.
Europeanen onderstrepen tegenover hun Amerikaanse collega’s voortdurend het verschil tussen ‘de facto’ en ‘de jure’ erkenning (het eerste is mogelijk als erkenning van de militaire realiteit, het tweede is onaanvaardbaar omdat het agressie letterlijk en volkenrechtelijk beloont) van door Rusland bezet gebied.
Het tweede punt dat als cruciaal geldt is Oekraïense soevereiniteit. Daarop mag onder geen beding beknibbeld worden, vinden de Europeanen die door schade en schande, en vooral de Minsk-Akkoorden met Rusland van 2014 en 2015, wijs zijn geworden. Als de wapens rusten, moet Oekraïne vooruit kunnen en het Zuid-Korea van Europa worden door wederopbouw en integratie met Europa. Dat kan alleen als de oorlog niet meer hervat wordt en als Rusland geen mogelijkheden meer heeft om Oekraïne van binnenuit op te blazen of te verzwakken.
Deze uitgangspunten gaan echter diametraal in tegen de fundamentele wensen van Vladimir Poetin, die helemaal geen ‘Navo-aanwezigheid’ in Oekraïne wil (dus ook niet van Europese militairen) en voor wie een economisch succesvol en politiek stabiel Oekraïne een grote nachtmerrie is. Voor Poetin blijft de regering-Trump een geschenk uit de hemel: zij brengt voor het eerst een oude droom die Jozef Stalin al koesterde (het splijten van de VS en Europa) binnen bereik. En zij zet de gehate Zelensky politiek steeds meer klem. Poetin verhoogt daarom de eisen: hij wil niet alleen heel Donetsk en Loehansk op een presenteerblaadje krijgen, maar alle vier de provincies die hij drie jaar geleden als Russisch uitriep.
Hoewel de posities dus nog mijlenver uiteen liggen, hopen de Amerikanen dat de land-voor-vrede formule komend jaar toch kan slagen. Misschien is Poetins harde opstelling ‘slechts’ een onderhandelingstactiek, en beïnvloeden economische problemen en het hoge aantal Russische gesneuvelden op den duur zijn calculaties. Rusland-experts zien een andere werkelijkheid: de despoot in het Kremlin kijkt met plezier toe hoe het Europese zelfvertrouwen afneemt. NIet alleen de wil om te vechten ontbreekt, steeds meer ook de wil om Oekraïne te financieren.
De nieuwe Amerikaanse nationale veiligheidsstrategie, donderdag gepubliceerd, biedt geen geruststellende boodschap: de nadruk ligt erg op het Westelijk Halfrond en over de Europese bondgenoten klinkt de boodschap door van de speech waarmee vicepresident JD Vance in februari zijn gehoor in München schokte: Europa wordt bedreigd door ‘uitwissing van zijn beschaving’, binnen enkele decennia worden sommige Europese bondgenoten ‘in meerderheid niet-Europees’. En terwijl Europese politici ‘onrealistische verwachtingen’ hebben over de Oekraïne-oorlog, schenden ze in eigen land ‘democratische principes om de oppositie te verdrukken’.
Tegen deze ideologische golf is het moeilijk oproeien voor Europese politici die het zelfvertrouwen ontberen om Rusland op eigen kracht tegemoet te treden. Daarmee is het enige dat tot dusver voorkomt dat Oekraïne in een nog grotere diplomatieke wurggreep terechtkomt, Trumps beoogde plaats in de geschiedenis. Russische tanks door Kyiv, Afghanistan on steroids, appeasement als van Hitler in 1938 – zo mag Trumps vrede er niet uitzien.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant