Scenarioschrijver Ajé Boschhuizen is al een kwart eeuw de spil van Het Sinterklaasjournaal. Het programma is succesvol, maar heeft ook vaak ophef veroorzaakt. Vooral volwassenen hebben een stevige mening.
is media- en cultuurredacteur van de Volkskrant.
‘Zwarte Piet blijft zwart’, kopte De Telegraaf op 12 november 2014 in chocoladeletters op de voorpagina. De krant, een uitgesproken voorstander van een zwart geschminkte Piet, had de goedheiligman in de eerste aflevering van Het Sinterklaasjournaal horen zeggen dat Piet zwart is, al ‘honderden jaren, en dat zal altijd wel zo blijven.’
Op de Telegraaf-redactie werd victorie gekraaid. De zwartepietenstrijd, drie jaar eerder in alle hevigheid losgebarsten, leek beslecht in het voordeel van de Nederlanders die de sinterklaasknecht het liefst zwart als roet hebben.
Twee dagen later volgde de ontnuchtering, toen in de derde aflevering van Het Sinterklaasjournaal plots twee witte Pieten in beeld verschenen. Gevolg: een inbox die volstroomde met woedende reacties. En PVV-leider Geert Wilders die op het toenmalige Twitter de hashtag #nooitmeernaarsinterklaasjournaalkijkendus lanceerde.
Architect van deze hoogoplopende pietenverwarring: scenarioschrijver Ajé Boschhuizen (1962), de man die in 2001 Het Sinterklaasjournaal namens omroep NTR op tv kreeg. Hij werd een belangrijke, afwisselend polariserende en verzoenende spil in het ‘pietendebat’.
Het programma is dankzij Boschhuizen in de afgelopen kwart eeuw uitgegroeid tot een serieuze zaak, die geregeld sterke emoties oproept. Vooral volwassenen hebben er een stevige mening over, en niet alleen als het over de kleur van Piet gaat.
Ook Het Sinterklaasjournaal van dit jaar, dat vrijdag afloopt, wist veel ouders op de kast te krijgen. In de verhaallijn van afgelopen week had Boschhuizen, zoals ieder jaar, opgenomen dat de Hoofdpiet alle cadeaus voor 5 december is kwijtgeraakt. De oplossing die kijkers werd aangereikt: misschien kunnen ouders zelf cadeaus inslaan?
Verontwaardiging alom, want dit hintte wel erg nadrukkelijk naar de realiteit waarin Sinterklaas niet bestaat, en het de ouders zijn die de portemonnee trekken voor cadeaus. ‘Walgelijk’ was de reactie van een man in een straatinterview met De Telegraaf. ‘Een feest dat decennia bestaat en dat zo wordt afgeschoten door iemand van de NTR.’
Ook de knipogen naar de oorlogsdreiging in Oost-Europa schoot volwassen in het verkeerde keelgat. Sinterklaas die kinderen oproept een ‘nootpakket’ in te slaan? Militairen die in het pietenhuis verschijnen vanwege een mogelijke bom? Een enkele columnist herkende in de bewuste aflevering een ‘militarisering van onze geest’.
Boschhuizen begon Het Sinterklaasjournaal in 2001, nadat hij jarenlang eindredacteur was geweest bij Sesamstraat. Het programma werd onmiddellijk een tv-succes. Door de jaren werden er verschillende culturele en politieke obsessies op geprojecteerd. Zo was er in 2006 was ophef over het feit dat Boschhuizen de stoomboot door een regenboog liet varen en gebruik maakte van regenboogpieten: een duidelijke verwijzing naar de pride- en de lhbti-gemeenschap.
Boschhuizen ontving de nodige doodsbedreigingen. ‘Wat mij toen choqueerde was de agressie die in veel reacties zat’ vertelde Boschhuizen in 2014 aan NRC. ‘Tot dan toe leefden we in de naïeve illusie dat we gewoon met kinderlijke pret een komisch kinderprogramma maakten.’
Veel rustiger werd het er niet op toen in de loop van de jaren tien het pietendebat losbrandde en Het Sinterklaasjournaal meer dan ooit in de gaten gehouden werd. Zou Boschhuizen toegeven aan het deel van Nederland dat een zwart geschminkte Piet niet meer van deze tijd vond, of zou hij vooral het behoudende deel van Nederland willen plezieren?
Boschhuizen zag het niet als zijn taak om voor de progressieve troepen uit te lopen. Dat sommige critici in Zwarte Piet een denigrerende blackfacefiguur zagen (inclusief dommig, nederig gedrag) ging er bij Boschhuizen niet in. ‘Wij beschouwen Zwarte Piet als een sprookjesfiguur, iemand die nou eenmaal deze uiterlijke kenmerken heeft’, zei Boschhuizen in 2015 tegen de Volkskrant.
Bovendien, zo vertelde Boschhuizen in 2014 in NRC: in een onderzoek had hij gelezen dat 80 procent van de Nederlanders voor Zwarte Piet is. Om tegemoet te komen aan de 20 procent die vond dat de figuur aan verandering toe was, besloot hij hooguit twee van de tien Pieten in het programma wit te maken.
Deze houding (niet vooruitlopen, maar volgen) eiste Boschhuizen ook van zijn collega’s. Toen Dieuwertje Blok, vanaf het begin presentatrice van Het Sinterklaasjournaal, zich in 2015 uitsprak tegen Zwarte Piet, was Boschhuizen daarover zeer ontstemd. Hij liet in het Algemeen Dagblad optekenen dat het de vraag was of ze kon terugkeren. Paul Römer, toenmalig algemeen directeur van de NTR, wist uiteindelijk te voorkomen dat Blok werd weggestuurd.
Ook onder de Pieten, vaak gespeeld door bekende acteurs en tv-persoonlijkheden, groeide de onvrede. In 2016 namen cabaretier Erik van Muiswinkel (de Hoofdpiet) en tv-presentatrice Dolores van Leeuwin afscheid, omdat de veranderingen hen te langzaam gingen.
Boschhuizen, die begreep dat hij met kritiek op Zwarte Piet rekening te houden had, volgde in de jaren daarop de weg van de geleidelijkheid. In 2014 verscheen in de slotaflevering plots Opa Piet, een zwarte Sinterklaas, zij aan zij met de witte Sinterklaas, als gelijkwaardige figuren.
‘De kleur van Piet, dat is maar een bijzaak’ vertelde Opa Piet, waarna het programma in de daaropvolgende edities steeds minder bevolkt werd door Zwarte Pieten. In 2019 was het definitief gedaan met Zwarte Piet.
In 2015 greep Het Sinterklaasjournaal net naast de Nipkowschijf, de belangrijkste tv-prijs van Nederland. Zes jaar later werd het programma alsnog bekroond met de onregelmatig toegekende ere-Nipkowschijf. Volgens het juryrapport had het programma vanwege het zwartepietendebat zijn ‘onschuld’ verloren. Maar sinds er afscheid was genomen van Zwarte Piet stond ‘niets meer een glorieuze toekomst in de weg als uniek, onbekommerd kinderprogramma voor iedereen’.
- Na een hiaat van vijf jaar keerde Erik van Muiswinkel in 2021 weer even terug in in Het Sinterklaasjournaal. Hij was zeer te spreken over de veranderingen die Boschhuizen had doorgevoerd in de figuur van Piet. ‘Het feest werkt net zo goed zonder die 19de eeuwse karikatuur die we eerst hadden.’
- Boschhuizen neemt driekwart van de scenario’s van Het Sinterklaasjournaal voor zijn rekening en werkt daar in het grootste geheim aan. Zelfs zijn naaste collega’s weten tot op het laatste moment niet welke verhaallijnen en plotwendingen hij heeft bedacht.
- Boschhuizen publiceerde in 2013 het boek Het Grote Boek van het Sinterklaasjournaal, met een verhaal over de sintviering in de gemeente Somberen aan de Lek. Burgemeester Jan Salie hoort van Sinterklaas dat er een tekort aan Pieten is. In 2016 verscheen er een herziene editie van het boek en maakten roetveegpieten hun entree.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant