De leiders van de Democratische Republiek Congo (DRC) en Rwanda hebben donderdag een door de VS bemiddelde ‘vredesdeal’ getekend. Experts denken niet dat een dertig jaar durend conflict hiermee is opgelost. ‘Het is een soort theaterstuk.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
De Congolese president Félix Tshisekedi en zijn Rwandese collega Paul Kagame tekenden de vredesdeal donderdag in het Amerikaanse Vredesinstituut in Washington, dat vlak voor de ondertekening werd hernoemd tot Donald J. Trump Amerikaans Vredesinstituut. Toch denken experts niet dat er na het ceremoniële vertoon iets verandert aan de aanhoudende gevechten in het oosten van de Democratische Republiek Congo (DRC).
‘Het is lastig om dit een vredesakkoord te noemen’, zegt Judith Verweijen, aan de Universiteit van Utrecht verbonden DRC-expert. ‘Het is eerder een soort theaterstuk, bedoeld om economisch voordeel uit te slaan.’
Trump kon zich ondertussen wel, dankzij de medewerking van Tshisekedi en Kagame, opnieuw presenteren als vredestichter. Dat deed hij eerder ook al rond akkoorden rondom Gaza en Cambodja en Thailand, die na niet al te lange tijd werden geschonden. Hoewel de Amerikaanse president bij de ceremonie sprak van een ‘wonder’, sloegen Tshisekedi en Paul Kagame een voorzichtiger toon aan. Waar Kagame het had over ‘ups en downs’ bij de uitvoering van het akkoord, zei Tshisekedi dat het een ‘veeleisend’ en ‘tamelijk moeilijk’ proces was.
De aanleiding voor deze ‘vredesdeal’ is de opleving van een dertig jaar oude oorlog in het oosten van Congo, een gebied met kostbare mineralen als coltan en goud in de grond. Sinds de Rwandese genocide in 1994 strijden tientallen gewapende groeperingen om toegang tot die grondstoffen.
Verreweg de machtigste militie is M23, een rebellengroep die volgens de Verenigde Naties wordt gesteund door Rwanda. Rwanda zelf ontkent dat. Het sluimerende conflict tussen het Congolese leger en M23 escaleerde in januari, toen M23 een aantal strategisch gelegen steden in de grensprovincies Noord-Kivu en Zuid-Kivu innam.
De Amerikaanse president Trump zag in die chaos kans voor een ‘deal’. Na Amerikaanse en Qatarese bemiddeling tekenden de Democratische Republiek Congo en Rwanda in juni een bestand. De inhoud daarvan stemde toen al weinig hoopvol.
Zo werd afgesproken dat Rwanda, dat naar eigen zeggen genoodzaakt is om militairen in de DRC te stationeren vanwege onveiligheid aan de grens, zijn troepen zou terugtrekken. Rwanda beloofde medewerking op één voorwaarde: de Rwandese rebellengroep FDLR, die zich in Oost-Congo verschuilt, moest eerst worden ontwapend. ‘Dat was een slimme zet van Rwanda’, zegt Verweijen. ‘Want de DRC is op dit moment niet bij machte om FDLR volledig te ontwapenen. Rwanda heeft zo zijn aanwezigheid in Oost-Congo gelegitimeerd.’
Rwanda en de DRC zouden ook de rebellengroepen in Oost-Congo een halt toeroepen. Hoe dat moest gebeuren, werd niet in het bestand vermeld. De M23-rebellen waren ook niet bij de gesprekken betrokken. Wat wel in het bestand stond, was dat de DRC moest werken aan ‘het uitbreiden van buitenlandse handel en investeringen’ in ‘zeldzame mineralen’. Niet lang nadat het bestand werd ondertekend, sloot het eerste Amerikaanse mijnbouwbedrijf een overeenkomst met de DRC.
Het donderdag getekende akkoord is volgens de betrokkenen een bekrachtiging van het eerdere bestand. Maar van een echte gevechtspauze is nooit sprake geweest. De gevechten tussen milities, waarvan sommigen gesteund worden door het Congolese leger, zijn niet gestopt, sinds het staakt-het-vuren tussen de buurlanden werd afgesproken. Sinds dinsdag wordt er hevig gevochten in Kamanyola, een van de belangrijkste steden in Zuid-Kivu. Het lijkt daarom onwaarschijnlijk dat dit officiële akkoord wel vrede brengt.
Verweijen vermoedt daarom dat de twee presidenten vooral naar Washington zijn gevlogen om de rest van de wereld, en Trump in het bijzonder, te laten zien dat er zaken met hen kunnen worden gedaan. ‘Beide landen hopen hierdoor meer buitenlandse investeringen binnen te kunnen halen.’ Toch denkt Verweijen niet dat de DRC hier uiteindelijk van profiteert. De DRC produceert amper exporteerbare goederen. De grondstofrijke gebieden in Oost-Congo staan onder controle van milities, dus daar heeft de regering geen toegang toe.
Ondertussen verkeren de inwoners van Oost-Congo nog steeds in zware omstandigheden. Suying Lai, hoofd humanitaire coördinatie van hulporganisatie Oxfam Novib, keerde in september terug vanuit Goma, een van de steden in Oost-Congo die M23 in januari innam. ‘Bijna iedereen heeft moeten vluchten, oogsten zijn mislukt of gestolen.’ En zelfs voor de mensen die wel hebben kunnen oogsten, blijft het lastig om in het eigen levensonderhoud te voorzien. ‘De wegen waarover mensen hun voedsel naar de markt brengen, zijn vanwege gevechten vaak dicht.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant