Westelijke Jordaanoever In het twintigpuntenplan voor Gaza van de Amerikaanse president Trump wordt de bezetting van de Westelijke Jordaanoever niet expliciet genoemd. Ondertussen gaat de Israëlische annexatie van Palestijns grondgebied daar in rap tempo door. In Jabal al Baba raken Palestijnse bedoeïenen verder in de verdrukking.
Dronebeeld, op de voorgrond Palestijnse woningen op de Westelijke Jordaanover
Op de rotsige heuvel met lage bomen wonen circa tachtig bedoeïenenfamilies, in huizen van spaanplaat en hout. In de verte ligt Jeruzalem, onder aan de heuvel het Palestijnse stadje Al-Eizariya – genoemd naar Lazarus, die hier volgens de overlevering uit de dood werd gewekt door Jezus – en even verderop verscheidene illegale Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever.
Jabal al Baba (‘Berg van de Paus’), staat er in vier talen op een bord bij de ingang van een reeks lage gebouwtjes, waar gemeenschapsleider Atallah Jahalin (51) kantoor houdt. Tijdens een reis van Paulus VI door Palestina, in 1964, schonk de Jordaanse koning Hoessein een deel van het land op de heuvel aan het Vaticaan. De Westelijke Jordaanoever stond toen onder Jordaans bestuur. Sindsdien draagt het dorp deze naam.
De bedoeïenen in Jabal al Baba komen oorspronkelijk uit de Naqab, nu de Negev-woestijn in Zuid-Israël, van waaruit zij in 1948 bij de stichting van Israël werden verdreven. Ten oosten van Jeruzalem vonden zij hun toevlucht, met ruimte voor hun vee en een waterbron.
Maar in de decennia van de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem, sinds de oorlog van 1967, vertelt Jahalin bij een kop koffie, verloren de bedoeïenen steeds meer bewegingsvrijheid, land en water. „Ondanks alles zijn we standvastig gebleven.”
Dat proces begon met de aanleg van Israëlische nederzettingen in de omgeving, vanaf de jaren zeventig. Het kwam afgelopen augustus tot een voorlopige climax met de goedkeuring in Israël in Israël van het „E1-nederzettingsplan” en de aankondiging van de bouw van 3.400 nieuwe wooneenheden voor kolonisten in het gebied.
Het E1-gebied beslaat circa twaalf vierkante kilometer. Het doel is om Ma’ale Adumim – met ongeveer 40.000 inwoners een van de grootste illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever – te verbinden met nederzettingen in Oost-Jeruzalem. Voor de ruim twintig Palestijnse bedoeïenengemeenschappen die daartussen wonen, inclusief Jabal al Baba, dreigt verdrijving.
In het twintigpuntenplan voor Gaza van de Amerikaanse president Donald Trump, dat onlangs werd onderschreven door de VN-Veiligheidsraad, wordt de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever niet expliciet genoemd. Het plan maakt het Palestijnse recht op zelfbeschikking en een onafhankelijke staat afhankelijk van hervormingen van de Palestijnse Autoriteit.
Een Palestijnse bedoeïen leidt zijn kudde. De bedoeïenen worden in hun bestaan bedreigd op de Westelijke Jordaanoever door annexatie van Palestijns gebied door Israël.
Ondertussen maakt Israël een Palestijnse staat vrijwel onmogelijk, met de facto annexatie van Palestijns grondgebied door middel van kolonisatie en de verdrijving van Palestijnse gemeenschappen. Het geweld van kolonisten op de Westelijke Jordaanoever neemt steeds extremere vormen aan: alleen al in oktober registreerde de VN-organisatie voor humanitaire zaken (OCHA) 260 aanvallen op Palestijnen of Palestijns bezit.
Het E1-plan dateert al uit 1994, een jaar nadat het Oslo I-akkoord werd gesloten tussen Israël en de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO). De bedenker was niemand minder dan premier Yitzhak Rabin van de Arbeiderspartij, die in het Westen wegens het Oslo-akkoord bekend kwam te staan als vredesduif en in 1995 door een joodse extremist werd vermoord. Het E1-plan werd daarna onder internationale druk herhaaldelijk bevroren en uitgesteld, maar verdween nooit van tafel.
De muren van Jahalins kantoor hangen vol met kaarten van het E1-gebied en foto’s van solidariteitscampagnes door de jaren heen. „Deze extremistische Israëlische regering heeft haar kans gegrepen om het plan door te voeren in de context van volledige Amerikaanse steun en een zwakke Europese opstelling sinds 7 oktober 2023. De uitvoering van het plan is nog nooit zo dichtbij geweest,” zegt Jahalin.
De afgelopen decennia raakten de bedoeïenen in Jabal al Baba door de kolonisatie van de Westelijke Jordaanoever steeds meer in de verdrukking. Door de bouw van de nederzetting Ma’ale Adumim, vanaf de jaren zeventig, hielden zij nauwelijks land over voor hun vee, vertelt Jahalin. De waterbron bij Jabal al Baba werd geconfisqueerd voor gebruik door de nederzetting.
De muren van Jahalins kantoor hangen vol met kaarten van het E1-gebied en foto’s van solidariteitscampagnes door de jaren heen.
Tientallen bewoners hebben de afgelopen jaren sloopbevelen gekregen van Israël, onder het mom van het ontbreken van bouwvergunningen van hun huizen, die voor Palestijnen in het gebied toch al onmogelijk te verkrijgen zijn. Ook door de Europese Unie gefinancierde huizen werden in 2017 met de grond gelijkgemaakt. Sinds afgelopen zomer, vertelt Jahalin, heeft de gemeenschap opnieuw diverse sloopbevelen ontvangen.
Palestijnen op de bezette Westoever kunnen sinds de jaren negentig enkel met toestemming van de Israëlische autoriteiten het bezette en vervolgens geannexeerde Oost-Jeruzalem in. Met Israëls bouw van de volgens het Internationaal Gerechtshof illegale muur over de Westoever, vanaf 2002, raakte Jabal al Baba verder afgesneden van zowel Oost-Jeruzalem als de rest van de Westelijke Jordaanoever.
Vandaag de dag is er is maar één kronkelende weg die naar het dorp leidt: vanuit Al-Eizariya, dat op zijn beurt enkel toegankelijk is via een gele wegblokkade die op ieder moment kan worden afgesloten door het Israëlische leger.
Ondertussen werkt Israël aan de verdere verbinding tussen Jeruzalem en de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. „Met E1 wordt er een corridor gecreëerd voor Israëliërs, vanuit Jeruzalem naar de Dode Zee,” zegt Mohamed Matar, een ambtenaar van de Palestijnse Autoriteit uit Al-Eizariya die de bedoeïenen in Jabal al Baba bijstaat.
Matar wijst naar de snelweg onder aan de heuvel, richting Jeruzalem. In het kader van het E1-plan zal een op die weg gelegen checkpoint oostwaarts worden verplaatst. Op die manier kunnen kolonisten zich zonder barrières bewegen tussen Ma’ale Adumim en Jeruzalem, maar kan geen Palestijn zonder vergunning het gebied voorbij het verplaatste checkpoint betreden.
Het resultaat: een Palestijn-vrije ‘E1-zone’, en de facto annexatie van het gebied. Voor Palestijnen zal een omleidingsweg worden aangelegd, die afgelopen maart al door het Israëlische veiligheidskabinet werd goedgekeurd.
Doordat het E1-plan de Westelijke Jordaanoever afsnijdt van Oost-Jeruzalem „is het de doodsteek voor de tweestatenoplossing en het idee van een Palestijnse staat” met Oost-Jeruzalem als hoofdstad, zegt Tahani Mustafa, onderzoeker aan het European Council on Foreign Relations (ECFR), telefonisch vanuit Londen.
Daarnaast draagt het E1-plan bij aan de verdere afscheiding van het noorden en het zuiden van de Westelijke Jordaanoever. „Het drijft Palestijnen in steeds kleinere gebieden, op vergelijkbare wijze als we in Gaza zien, terwijl Israël steeds meer land afneemt.”
Israëlische politici presenteren E1 expliciet als de nagel aan de doodskist voor een Palestijnse staat. Het E1-plan „begraaft het idee van een Palestijnse staat”, verklaarde de extreem-rechtse Israëlische minister Bezalel Smotrich (Financiën), die via een positie bij het ministerie van Defensie ook over de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever gaat, en zelf kolonist is.
Smotrich presenteerde in september een kaart met daarop zijn visie voor de annexatie van 82 procent van de Westoever. De grote Palestijnse steden in de ‘A-gebieden’, die sinds de Oslo-akkoorden onder bestuur staan van de Palestijnse Autoriteit, zouden als Palestijnse eilandjes overblijven.
Het E1-gebied, dat Israël wil bebouwen op de bezette Westelijke Jordaanoever.
In mei kondigde Israël al de bouw aan van 22 nieuwe nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever, waar nu al ruim 700.000 kolonisten wonen. Het Internationaal Gerechtshof concludeerde in juli 2024 in een adviesopinie dat de Israëlische bezetting van Palestijns gebied illegaal is en moet eindigen.
De deadline daarvoor was afgelopen september, maar eind oktober stemde de Knesset, het Israëlische parlement, voorlopig in met de annexatie van de bezette Westelijke Jordaanoever en de toepassing aldaar van Israëlische wetgeving.
Die stemming viel samen met het bezoek van de Amerikaanse vicepresident JD Vance aan Israël. Zowel Vance als de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio sprak zich uit tegen de wetgeving, die volgens hen het bestand in Gaza in gevaar zou kunnen brengen. President Donald Trump zei in een reactie dat „Israël niets zal doen met de Westelijke Jordaanoever.”
Behalve deze publieke retoriek is er „geen enkele indicatie” dat de Amerikanen iets concreets zullen ondernemen om de facto annexatie op de grond tegen te houden, benadrukt onderzoeker Mustafa. „Het gebeurt op dit moment al, institutioneel, juridisch en structureel.”
Dat de bezetting van de Westelijke Jordaanoever in het plan van Trump niet expliciet wordt genoemd, vindt Mustafa „weinig verrassend”. „Het plan doet niets om de overname van Gaza of het geleidelijke proces om Palestijnen van hun land te verjagen te stoppen, laat staan op de Westelijke Jordaanoever.”
De goedkeuring van het E1-plan, afgelopen augustus, kwam aan de vooravond van nieuwe erkenningen van Palestina als staat door onder meer Frankrijk, het VK, België en Canada. Nederland erkent Palestina op dit moment niet.
Atallah Jahalinnoemt deze erkenningen een middel om „de Europese en Arabische straat” rustig te houden. „Israël wijst het idee van een Palestijnse staat hoe dan ook af. Ik zie de gesprekken over een vredesakkoord en de komst van een Palestijnse staat als lege woorden. Beleidsmatig verandert er niets.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC