Wolf Diplomatie is niet alleen van belang met wolven, het kan ons ook helpen leren te samenleven met andere dieren, schrijft Eva Meijer.
Een wolf in Nationaal Park de Hoge Veluwe.
Op de Utrechtse Heuvelrug is een wolf vermoord. Misschien is het Bram, door mensen ook GW3237m genoemd, misschien iemand anders. Het is echt Nederlands, om dieren waar sommige mensen last van hebben te doden, terwijl dat onrechtvaardig is en bovendien het probleem niet oplost.
Eva Meijer is schrijver en filosoof.
In de Nederlandse media krijgen wolven al een tijd onevenredig veel aandacht. De vorm van ons publieke debat vergroot bepaalde kwesties uit en laat andere onzichtbaar, iets waar politici en andere volksmenners dankbaar gebruik van maken. Steeds als ik lees over de schapen die door wolven zijn gedood, denk ik aan de vee-industrie. Als ik lees dat kinderen bang moeten zijn voor wolven, denk ik aan de Jeugdzorg. En vrouwen hebben oneindig veel meer te vrezen van menselijke mannen dan van wolven (mannen trouwens ook). Maar dit laat niet onverlet dat de komst van een groot dier dat andere dieren opeet (in tegenstelling tot mensen om te overleven) belangrijke vragen oproept over het samenleven.
In het huidige debat over wolven lijkt het alsof er twee mogelijkheden zijn: de wolven beschermen of ze doodschieten. Maar wolven zijn net als mensen sociale wezens die hun leven lang door blijven leren. Ze zijn bovendien heel slim. Dus als er een probleem is, kun je beter met ze in gesprek.
In Wild Diplomacy pleit de Franse filosoof Baptiste Morizot voor zo’n gesprek, in de vorm van diplomatie tussen mensen en wolven. Wie wolven alleen wil beschermen, schrijft hij, neemt de conflicten niet serieus. Maar wolven hebben wel recht op leven en een plek om te wonen. Om de grenzen tussen gemeenschappen af te bakenen, moeten we met ze communiceren op een manier die zij begrijpen. Morizot noemt het voorbeeld van biofencing, het gebruik van geursignalen die een bepaald gebied afbakenen. Houten hekken en stroomdraden zijn trouwens ook al een vorm van communicatie, zoals de Nederlandse filosoof Martin Drenthen schrijft in het boek Hek.
Voor Morizot bestaat diplomatie vooral uit de wolven iets duidelijk maken of aanleren. Maar we zouden diplomatie beter als een doorlopende dialoog kunnen opvatten. Mensen doen een voorstel, bijvoorbeeld met geur of een hek, de wolven reageren (of niet), waarop mensen weer kunnen reageren. Door dit soort dialogen kunnen we elkaar beter leren kennen en grenzen afbakenen. Het samenleven vereist inschikkelijkheid aan beide zijden: ook mensen zullen moeten inleveren. Er is geen enkele reden waarom mensen meer recht hebben op het land dan wolven.
Dit lijkt misschien vergezocht. Maar het is juist onredelijk om wolven als dingen te behandelen die zich niets aan anderen gelegen laten liggen. Natuurlijk hebben we met wolven niet de hechte relaties die we met andere dieren zoals honden hebben (hoewel er wolven zijn die met mensen samenleven, lees bijvoorbeeld The Philosopher and the Wolf van Mark Rowlands). Maar we zijn allemaal zoogdieren die in veel op elkaar lijken. Ook weten mensen al veel van wolven, zeker degenen die ze onderzoeken. Die kennis kan veel beter worden benut. Daarnaast moeten we ons inlevingsvermogen oefenen. Anders met wolven samenleven begint ermee ze serieus te nemen als politieke gemeenschap met wie we het land delen.
Behalve de diplomatie met de wolven zelf, hebben we ook wolvendiplomaten nodig die in gesprek gaan met boeren en bezorgde burgers, en anderen kunnen leren hoe ze met wolven om moeten gaan. Een voorbeeld van zo’n diplomaat is schrijver Bibi Dumon Tak die samen met Barbara Stok Dit boek is vóór de wolf schreef en met kinderen spreekt over wat je moet doen als je een wolf tegenkomt.
Net als tussen mensen onderling is het doel van deze meersoortige diplomatie een bestendige leefsituatie. Dat vergt doorlopende moeite, we kunnen het niet voor eens en altijd fiksen. In het vinden van een nieuw evenwicht kunnen we leren van gemeenschappen elders, die al langer met grote predatoren samenleven. Nederlanders denken vaak snel in termen van uitroeien, omdat we het hele land hebben gecultiveerd. Dat is geen noodzakelijke, maar een cultuurspecifieke houding. We kunnen leren om het anders te doen.
Meersoortige diplomatie is niet alleen van belang met wolven, het kan ons mutatis mutandis ook helpen leren te samenleven met andere dieren. Denk aan duiven in de stad: zij worden verguisd en krijgen te maken met menselijk geweld terwijl ze net zoveel recht hebben op een veilige woonplek als iedereen. Door de communicatie met duiven te verbeteren, mensen over ze te leren en ze te respecteren kunnen we beter leren samenleven. Dat komt duiven en mensen ten goede.
Wereldwijd veranderen ecosystemen door de klimaatcrisis. Daardoor worden veel groepen dieren gedwongen te verhuizen. Onze houding in het samenleven verbeteren is een noodzaak – voor hen en voor ons. En mochten de beren ooit ook hierheen komen, wat ik ze overigens niet aanraad, hebben we tenminste al wat ervaring.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC