Na jaren voorbereiding proberen D66 en VVD woensdagavond hun plan voor opheffing van het verbod op kweken van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek over de streep te trekken. Hoewel het fundamentele verschillen blootlegt, lijkt steun binnen handbereik.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
Aan het begin van het debat over het verruimen van de embryowet schetst D66-Kamerlid Jan Paternotte meteen hoe gevoelig en verstrekkend het onderwerp is dat voorligt. ‘Dit is voor velen iets waar een diep gevoelde overtuiging een rol speelt’, zegt de D66’er. ‘Maar voor veel anderen is het ook iets wat hun leven mede heeft bepaald. En dat geldt ook voor mij’.
Paternotte schetst zijn ochtend, aan de ontbijttafel. Zonder de medische wetenschap en de politieke welwillendheid om ivf-behandelingen toe te staan, had Paternotte daar nooit met zijn kinderen gezeten, vertelt hij ten overstaande van de Kamer, verwijzend naar het ivf-traject dat zijn vrouw en hijzelf doorliepen. ‘Maar er zijn ook veel Nederlanders die niet voor een kind kunnen zorgen, omdat het ze toch niet lukt.’ Juist voor hen is het debat belangrijk, denkt Paternotte, omdat het plan dat voorligt in zijn ogen een verschil kan maken.
Het gaat woensdagavond over een initiatiefwetsvoorstel dat Paternotte samen met VVD-collega Harry Bevers verdedigt en dat als doel heeft het verbod op het kweken van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek op te heffen. Het voorstel werd al twee jaar geleden ingediend.
Op dit moment mogen alleen embryo’s die overblijven na ivf-behandelingen worden gebruikt voor onderzoek. Maar omdat die al drie tot vijf dagen oud zijn, is onderzoek naar de fase direct na bevruchting niet mogelijk terwijl daar juist weinig over bekend is. Bovendien is er simpelweg een tekort aan de nu gebruikte ‘rest-embryo’s’. Naast onderzoek dat ivf-behandelingen kan verbeteren, moeten de embryo’s ook onderzoek naar ernstige ziekten mogelijk maken.
Het is een medisch ethische kwestie die raakt aan de ‘menswaardigheid’ van embryo’s en diepe levensbeschouwelijke overtuigingen. Hoe gevoelig dat ligt, zien Paternotte en Bevers al in september, toen het eerste deel van het debat werd gevoerd.
Met name vanuit christelijke partijen was er felle kritiek op het plan. ChristenUnie-leider Mirjam Bikker hamerde op terughoudendheid en hield een levensbeschouwelijk betoog waarin ze de vraag opwierp wanneer leven begint en ‘de ziel’ ontstaat. In haar ogen moeten embryo’s niet worden ingezet als voorwerp van onderzoek. Hetzelfde geldt voor de SGP, die vanuit levensbeschouwelijke overtuiging überhaupt tegen het kweken van embryo’s.
Ook NSC was uiterst kritisch. Toenmalig Kamerlid Rosanne Hertzberger waarschuwde voor een ‘hellend vlak’ en verweet de initiatiefnemers ‘goedbedoelde naïviteit’. Ze was bang dat het plan de deur openstelt naar verdergaande ingrepen op embryo’s of genetische modificatie.
Daarnaast klonk er bezorgdheid vanuit het CDA, al werd meteen duidelijk dat het voor die partij zeker geen uitgemaakte zaak is. Kamerlid Harmen Krul zag een dilemma tussen het tegengaan van menselijk leed en de ‘bescherming van leven’.
Aan de levensbeschouwelijke overtuigingen is sinds het vorige debat niets veranderd, maar aan de verhoudingen in de Tweede Kamer wel degelijk. Zo is NSC, dat in september nog negentien zetels had, nu uit de Kamer verdwenen. Bovendien heerst er een zekere ongebondenheid in de Kamer nu partijen zich nog niet aan coalitie of oppositie hebben geconformeerd en lijkt de campagnetijd ver weg. En dat biedt kansen voor de initiatiefnemers om hun voorstel over de streep te trekken.
Woensdag blijkt dat het inderdaad goed mogelijk is dat Paternotte en Bevers voldoende steun kunnen vergaren. D66 en VVD lijken sowieso te kunnen rekenen op ongeveer de helft van de zetels. Doorslaggevend worden partijen waar nog twijfel is, zoals bij het CDA, maar ook daar lijkt beweging mogelijk.
Net als in september benadrukt CDA-Kamerlid Krul weliswaar dat hij voor een dilemma staat, maar schetst hij ook dat de ‘beschermwaardigheid van leven’ voor de christendemocraten niet absoluut is. Dat het kweken van embryo’s voor onderzoek potentieel ernstige ziekten kan voorkomen, speelt voor hem een belangrijke rol. Het CDA is dus niet principieel tegen het voorstel, het gaat Krul er vooral om dat de Kamer ‘verantwoordelijk en voorzichtig’ omspringt met het plan.
Paternotte en Bevers benadrukken op hun beurt dat het voorstel al is omkleed met zeer strikte voorwaarden. Zo reageren ze op het verwijt van het ‘hellend vlak’ dat opnieuw meermaals klinkt. Volgens de twee Kamerleden is daarvan geen sprake, omdat medische praktijken die nu niet mogen, zoals het klonen van embryo’s of het aanpassen van dna ook met het wetsvoorstel nog altijd verboden zijn. ‘Daar verandert dit voorstel niets aan’, aldus Paternotte.
Ook de termijn van maximaal 14 dagen dat een embryo voor onderzoek mag worden gebruikt, blijft met de aanpassing van de embryowet in stand. Bovendien mogen embryo’s alleen worden gekweekt voor onderzoek als er geen enkele andere mogelijkheid is om het onderzoek te doen. Een commissie moet dat beoordelen.
Toch is dat voor een deel van de Kamer niet genoeg. Ook het CDA wil extra voorwaarden, waaronder zwaardere straffen voor wetenschappers die toch de regels rond embryo-onderzoek overtreden. CDA’er Krul diende daarvoor een voorstel in.
De opstelling laat desalniettemin zien dat de christendemocraten op de fundamentele punten de initiatiefnemers wel het voordeel van de twijfel gunnen, al is hun steun dus nog niet zeker. Daarvoor moet de Kamer nog even wachten, want vanwege de gevoeligheid van het thema wil het CDA dat er een week zit tussen het stemmen over aanpassingen en het voorstel zelf waardoor die laatste stemming pas op 16 december is.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant