Een bemiddelingspoging van de commissaris van de koning heeft Erik van Merrienboer niet op andere gedachten gebracht: hij stopt als burgemeester van Terneuzen. Raadsleden lieten dinsdagavond weinig los over de beslissing om toch tegen de komst van een asielzoekerscentrum te stemmen.
CDA-raadslid Anja Dijkhuis-Dieleman heeft zojuist bijna vier uur een besloten vergadering van de gemeenteraad van Terneuzen geleid, waarover ze niets mag zeggen. ‘Dan krijg ik een jaar gevangenisstraf’, zegt ze dinsdagavond terwijl collega-raadsleden naar de uitgang van het markante, brutalistische gemeentehuis snellen.
De burgemeester van Terneuzen dreigde begin vorige week ontslag te nemen omdat college en raad het genomen besluit tot de komst van een asielzoekerscentrum (azc) de facto terugdraaiden. In een poging de bestuurscrisis in de Zeeuwse havenstad te bezweren, schreef de commissaris van de koning in Zeeland, Hugo de Jonge, op grond van de Gemeentewet een raadsvergadering uit.
Volgens de wet mag zo’n bijeenkomst niet openbaar zijn. Zeggen wat in het geheim inhoudelijk is besproken, is strafbaar. Drie fracties die consequent tegen het azc hebben gestemd, blijven dinsdag weg omdat ze het besloten karakter afkeuren.
De schrik om de geheimhouding zit er goed in bij de huiswaarts kerende raadsleden. De een durft niets te zeggen – ‘Ik ben onervaren in dit soort dingen’ – anderen bezigen veilige platitudes: ‘Goed om terug te kijken. Nu kunnen we verder.’ Cees Liefting van Sociaal Democraten Terneuzen is onder de indruk van De Jonge, die hij alleen kent als minister van Volksgezondheid in coronatijd. ‘Hij kan zo een talkshow beginnen.’
Als alle raadsleden het pand hebben verlaten, voegt De Jonge zich om half 12 ’s avonds bij de wachtende pers. In een half uur durende impressie van de vergadering beantwoordt De Jonge de gestelde vragen, en voor het gemak ook meteen de vragen die niet worden gesteld. Het was een unieke bijeenkomst, zegt hij, want het komt zelden voor dat een provinciehoofd een gemeenteraad in beslotenheid bij elkaar roept.
De situatie vroeg erom: een burgemeester die ontslag neemt omdat raad en college van mening veranderen, is ook uniek. ‘Deze vergadering draaide om de bestuurbaarheid van Terneuzen’, zegt De Jonge, die er niet in slaagt burgemeester Erik van Merrienboer (PvdA) te laten afzien van diens ontslag. Van Merrienboer, niet aanwezig, schrijft woensdag in een verklaring: ‘Ik had voor mezelf al de conclusie getrokken dat ontslag nemen de enige optie was.’
Daaruit vloeit het enige concrete besluit voort dat in de vier avondlijke uren in de raadszaal is genomen: we gaan op zoek naar een waarnemend burgemeester. ‘Ik hoop op 16 december een kandidaat in de binnenzak te hebben’, zegt De Jonge. Die zou begin volgend jaar aan de slag moeten gaan en tot die tijd blijft Van Merrienboer aan. ‘Gelukkig wel. Dit schip verdient een kapitein die met zijn handen aan het stuur staat.’
Of ‘dit schip’ na zijn interventie in veilige haven is, wil De Jonge niet zeggen. ‘Maar het was wel een heel mooi gesprek dat we met z’n allen hebben gevoerd. Ik kan me voorstellen dat uw vraag daarover is: hoe zat dat nou met de druk die raadsleden bij hun besluit hebben ervaren? Ik heb ze dat allemaal op de man af gevraagd.’
De Jonge doelt op de suggestie van Van Merrienboer in diens ontslagbrief dat raadsleden onder druk waren gezet om tegen de komst van een azc te stemmen. Half november besloot de gemeenteraad geen vergunning af te geven voor een azc in een voormalig pand van postorderbedrijf Neckermann op bedrijventerrein Handelspoort. Dit was opvallend, omdat de raad in de zomer van 2024 nog vóór de komst van een azc voor tweehonderd vluchtelingen op deze locatie had gestemd.
Van Merrienboer noemde dit ‘een nagenoeg onuitvoerbare bestuurlijke spagaat’. Bovendien begreep hij niet waarom sommige raadsleden van mening waren veranderd en vroeg zich in een brief af of iedereen ‘zonder last, gericht op het nakomen van de wetten en met het algemeen belang voor ogen’ had gestemd.
Tijdens een raadsvergadering op 11 november verklaarde CDA’er Rolf Mobach dat hij niet wilde meestemmen over het azc, omdat hij de weken daarvoor ‘een zware druk’ had ervaren. Mobach, die geen vragen van de Volkskrant wil beantwoorden, miste wegens ziekte in september de raadsvergadering waarin een besluit over het azc zou vallen. Toen staakten de stemmen: 15-15. Mobachs CDA-fractie stemde vóór het azc.
Bij een tweede stemming zou de stem van Mobach dus doorslaggevend zijn. Daar paste hij voor, waarna opnieuw geen besluit kon worden genomen. Twee dagen later, bij een derde stemming, ging er alsnog een streep door de azc-vergunning, omdat sommige raadsleden hun mening hadden herzien. Dit leidde tot het besluit van de burgemeester om te vertrekken.
‘Voor strafbare intimidatie of chantage heb ik geen aanwijzingen gevonden’, concludeert De Jonge na zijn rondje raadsleden. Velen herkennen zich ‘totaal niet’ in de suggestie van Van Merrienboer, hoorde de commissaris van de koning. ‘Maar ook veel raadsleden zeggen: ja, absoluut. Ik ervaar druk.’
Die blijkt sterk gerelateerd aan het zijn van volksvertegenwoordiger. ‘En dat in een gemeenschap waarin iedereen elkaar kent en je elkaar continu tegenkomt. Langs de lijn bij het voetbal, als je een pak melk pakt bij de super en als je de kinderen op het schoolplein ophaalt.’
Tel daarbij op, analyseert De Jonge, ‘dat je als raadslid continu wordt bevraagd op een explosief onderwerp als ‘ja of nee, een azc’, terwijl dat eigenlijk een gepasseerd station is’. Plus de aandacht op sociale media. ‘Al die elementen kunnen onder je huid kruipen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant