Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het politieke midden heeft het initiatief terug. Dat is de korte conclusie van het document, de ‘uitgestoken hand’, die de formerende partijen D66 en CDA dinsdag gezamenlijk presenteerden. Het zeventien pagina’s tellende document is geen mission statement, vol grote woorden en weinig actie. Gelukkig maar, daar hebben de meeste kiezers na jaren stilstand even weinig behoefte aan. Het is een opmerkelijk gedetailleerde uitwerking van de richting die de twee partijen op willen.
Een eerste les: politiek is ook weer niet zó moeilijk. Twee partijen die echt willen, kunnen samen echt vrij eenvoudig tot grote compromissen komen. Te vaak wordt de politieke stilstand van de afgelopen jaren uitgelegd als een natuurverschijnsel, het hoort er nu eenmaal bij. Maar D66 en het CDA, én informateur Sybrand Buma, verdienen waardering voor hun pragmatische aanpak, waarbij beide partijen punten hebben ingeleverd, maar ook veel hebben binnengehaald. De gekozen route om eerst gezamenlijk naar overeenstemming te zoeken op vijf belangrijke terreinen, op advies van voormalig verkenner Wouter Koolmees, betaalt zich uit.
Of het document goed genoeg is, is uiteindelijk een kwestie van politieke voorkeur. Maar er ligt tenminste iets, en dat is op zichzelf al een prestatie. Hiermee kan de formatie verder, en Buma kan bepalen welke partij zich hierbij aan zal sluiten. Er is een grote kans dat dat de VVD wordt. Na de val van het vierde kabinet-Rutte in de zomer van 2023 is Den Haag zo goed als stilgevallen. Dat kan niet langer zo.
Over het algemeen doen de oplossingen voor de vijf politieke uitdagingen (wonen, stikstof, economie, veiligheid en migratie) denken aan die van de laatste twee kabinetten-Rutte, waar D66 en het CDA ook aan deelnamen. De partijen willen dat Nederland de stikstofdoelen gaat halen, zodat de beroerde staat van de natuur kan verbeteren en er weer gebouwd kan worden. Te lang is dit probleem genegeerd, met alle gevolgen van dien.
Ook op andere thema’s laten de partijen tenminste zien dat ze vooruitgang willen. Ze willen de verslechterde internationale positie van Nederland verbeteren, en doen daar concrete voorstellen toe, zoals weer investeren in ontwikkelingssamenwerking en diplomatie. Ze zijn bereid de hypotheekrenteaftrek (voorzichtig) af te bouwen en het rekeningrijden in te voeren. Op het gebied van migratie zijn er plannen voor restrictief beleid, maar wel binnen de grenzen van de internationale rechtsorde. Onduidelijk is de financiële kant. D66 en CDA lijken van plan fors te gaan bezuinigen in de zorg, maar hoe ingrijpend die plannen zijn, moet nog blijken.
Meer dan een opsomming van beleidsvoornemens is het document een signaal. Het wordt tijd dat Den Haag weer normaal gaat doen, is de subtekst. Die boodschap is toe te juichen. Maar de weg er naartoe is niet per se die van ‘pacificatie’, zoals Henri Bontenbal (CDA) de samenwerking dinsdag noemde. In politiek mag het meningsverschil bestaan, en de beste oplossingen liggen niet altijd in het midden. Fatsoenlijke omgangsvormen zijn belangrijk, maar geen doel op zich. Bij grote thema’s is groot denken soms nodig. En het startdocument laat dit grote denken soms wel zien (wonen, internationale samenwerking) en soms te weinig (klimaat, stikstof). Laat de Haagse politiek snel breken met de afgelopen twee jaar van extreme ontsporing. Maar laat diezelfde politiek ook op haar hoede wezen voor die andere bedreiging: gezapigheid.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC