Bij de Navo worden met een zekere berusting de diplomatieke scherven opgeruimd van Trumps jongste vredesinitiatief – dat formele lof oogst, maar op dit moment weinig kans van slagen wordt toegedicht. Ondertussen is de alliantie meer dan ooit de stille motor van westerse militaire steun aan Oekraïne.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Een ‘cruciaal kruispunt’ noemde de Franse president Emmanuel Macron het, de Duitse bondskanselier Friedrich Merz had het over een ‘noodlottig moment’. Het moge duidelijk zijn: de jongste ronde in Trumps pogingen de oorlog in Oekraïne te beëindigen werd door de volledig genegeerde Europeanen eerder als bedreiging dan als kans gezien. Want stonden, zo luidden de veelal niet uitgesproken Europese zorgen, de Navo zelf en de Europese veiligheidsordening niet óók op het menu?
Inmiddels zijn de Amerikaanse uitgangspunten, onder Europese en Oekraïense druk, weer bijgesteld en onderstreept minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio dat de VS ‘niet alleen de oorlog willen beëindigen, maar ook Oekraïne helpen voor altijd veilig te zijn en nooit meer geconfronteerd te worden met een invasie’. Maar de recente gebeurtenissen dreunen nog na op het Navo-hoofdkwartier in Brussel, waar men net als elders in Europa de Amerikaanse onderhandelingen met Rusland en Oekraïne met belangstelling - maar op afstand - volgt. ‘De Amerikanen houden de kaarten dicht aan de borst’, heet het.
Onder dit gesternte komen woensdag de Navo-ministers van Buitenlandse Zaken bijeen. Maar zonder Rubio, de Amerikaanse minister die bij uitstek geschikt (en geïnformeerd genoeg) was geweest om de bezorgde bondgenoten bij te praten en gerust te stellen over de Amerikaanse intenties. Zijn afwezigheid is dan ook opmerkelijk: juist op een moment dat Europa zich genegeerd voelt (openlijk door Poetin, de facto door de regering-Trump), komt Rubio niet. In zijn plaats komt zijn plaatsvervanger Christopher Landau, die voorafgaand aan de Navo-top in Den Haag dit jaar de Navo ‘nog steeds een oplossing op zoek naar een probleem’ noemde (in een bericht op X dat hij later verwijderde).
In de persconferentie voorafgaand aan de ministeriële bijeenkomst houdt secretaris-generaal Mark Rutte er zoals altijd de moed goed in - en spreekt hij berichten tegen dat Rubio’s afwezigheid duidt op het verminderde belang van de Navo. Hij begrijpt ‘volledig’ dat Rubio - midden in de onderhandelingen met Rusland en Oekraïne - niet weg kon. ‘Rubio is erg betrokken bij de onderhandelingen, hij werkt keihard.’
Rutte probeert ook de curieuze elementen in het oorspronkelijke 28-puntenplan, waarin bijvoorbeeld de VS een rol werd toegedicht als bemiddelaar tussen Rusland en de Navo, te relativeren. ‘We zijn inmiddels verder, en je moet ergens beginnen.’ Rutte bezweert dat er nu sprake is van ‘nauwe coördinatie’ met de Amerikanen inzake de onderhandelingen, die hij ‘volledig’ steunt. Hij herhaalt wat Trump zegt (‘de vleesmolen moet stoppen’), maar wijst ook op de signalen dat Poetin door wil vechten.
Toch heeft Europa de afgelopen tien dagen terrein verloren, zelfs als het gaat om bezweringsformules. Onder president Biden heette het nog ‘niets over Oekraïne zonder Oekraïne’: geen onderhandelingen over het hoofd van de Oekraïners, zonder hun deelname. De nieuwe variant van die leus, zoals verkondigd door EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen, gaat over de hele Europese veiligheidsstructuur: ‘Niets over Europa zonder Europa, niets over de Navo zonder de Navo’.
Dat weerklinkt nu ook in de wandelgangen van de Navo. Het is een impliciete erkenning hoe hard de Amerikaanse voorstellen van tien dagen geleden zijn aangekomen bij sommige bondgenoten: die oogden kort geleden bij de top in Den Haag nog als ambitieuze chefkoks met lange boodschappenlijstjes, maar nu zagen ze zichzelf plotseling terug als smakelijk hapje op het menu.
Maar ondertussen gaan die Europese defensie-uitgaven wel degelijk omhoog, gaat de Amerikaanse militaire steun - betaald door Europa - door en zou Poetins huidige bravoure ook weleens eindig kunnen zijn en onderdeel van een onderhandelingstactiek, hopen sommigen. Een compromis dat nu ‘onmogelijk’ is, zou later misschien alsnog realiteit kunnen worden. En met alle Europese kritiek die er is op de Amerikaanse aanpak: niemand ziet een andere speler die het gewicht heeft om, vroeg of laat, de oorlog te beëindigen.
Terwijl de politieke golven hoog blijven met de regering-Trump, is er die andere, praktische en militaire kant van de Navo die óók gewoon doorgaat - en die inmiddels een cruciale rol vervult in het organiseren, in stand houden en logistiek mogelijk maken van de militaire steun aan Oekraïne. Dat genereert minder krantenkoppen, maar is wezenlijk voor het vermogen van dat land om zichzelf staande te houden tegenover voortdurende en massale Russische aanvallen. Dat is langs het front belangrijker dan het zoveelste diplomatieke initiatief dat - onder de huidige omstandigheden, waarin Rusland eisen blijft stellen waaraan Oekraïne niet kan voldoen - gedoemd is te mislukken.
In dat opzicht was er de afgelopen dagen weer goed nieuws: een nieuw pakket Amerikaanse munitie en wapens kan ook in december waarschijnlijk gekocht worden, onder andere met ruime Nederlandse steun, en met ook Duitsland en Noorwegen die weer te hulp schieten. Toch valt ook aan die Europese aankopen van Amerikaanse wapenpakketten voor Oekraïne, die hier ‘cruciaal’ worden genoemd om Oekraïne overeind te houden in de strijd, te zien dat de blijvende steun aan Oekraïne ook in Europa begint te kraken. Een klein aantal Noordse landen, Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk dragen de grootste lasten. Pogingen om deze eerlijker te verdelen in Europa, binnen en buiten het bondgenootschap, lopen vooralsnog op niets uit.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant