Een maand na de verkiezingen hebben D66 en CDA een formatiedocument gepresenteerd dat maar weinig partijen zodanig zal afschrikken dat ze niet meer verder willen praten over een gezamenlijk kabinet. ‘Wij bieden een uitgestoken hand.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Een klap in het gezicht is het formatiedocument dat Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) dinsdagavond presenteerden zeker niet voor de beoogde samenwerkingspartners in het politieke midden en iets rechts daarvan. Zo’n 80 procent van de Tweede Kamer zal het eens zijn met de voorgestelde plannen van het CDA en D66 voor Nederland.
Zo willen de twee verkiezingswinnaars onder meer versneld extra woningen bouwen en meer grip krijgen op migratie. Ook willen D66 en CDA ‘de stikstofcrisis vlot trekken’, zodat boeren niet meer jarenlang in onzekerheid hoeven te leven over de toekomst van hun bedrijf en tegelijkertijd de natuur kan herstellen van stikstofschade.
‘Zeg daar maar eens nee tegen, VVD, GL-PvdA en JA21’, zullen Jetten en Bontenbal hebben gedacht toen ze het formatiedocument afgelopen twee weken schreven. Want niet alleen voor VVD-leider Dilan Yesilgöz wordt het moeilijk om op basis van dit document te zeggen dat ze absoluut niet verder wil onderhandelen over een kabinet, ook GL-PvdA en JA21 zullen allebei aanknopingspunten zien voor verdere gesprekken.
Alle drie deze partijen reageerden dinsdagavond dan ook voorzichtig positief. ‘Wij staan klaar om het gesprek aan te gaan’, zei VVD-leider Yesilgöz bijvoorbeeld. GL-PvdA-leider Jesse Klaver noemde de plannen ‘nog niet sociaal en groen genoeg’, maar ook hij zag ‘voldoende aanknopingspunten voor inhoudelijke onderhandelingen’. Ook JA21 wijst de uitgestoken hand niet af.
Voor elke partij zitten er plussen in het formatiedocument. VVD en JA21 zullen bijvoorbeeld verheugd opmerken dat de asielwetten onder leiding van Jetten en Bontenbal veel strenger zijn dan nu. Er komt een tijdelijke verblijfsvergunning voor drie jaar en er worden mogelijk twee asielstatussen ingevoerd.
Ook positief zullen de rechtse partijen zijn dat D66 blijkens het document niet langer vasthoudt aan het behalen van de stikstofdoelen in het jaar 2030, maar nu definitief meer beweegt naar 2035.
Links zal ondertussen in de nopjes zijn met de forse inzet op klimaat- en natuurdoelen.
Tegelijkertijd zitten in het formatiedocument ook pijnlijke punten. Zo zal de VVD moeite hebben met het afbouwen van de hypotheekrenteaftrek. Eerder in de verkiezingscampagne heeft Yesilgöz van de daken geschreeuwd dat ze niet in een kabinet wil stappen dat deze fiscale aftrek ‘afschaft’.
Jetten en Bontenbal weten dit maar al te goed, en dus benadrukten ze dinsdag dat ze ook hier de uitgestoken hand hanteren. Er valt heus nog wel ‘wat te onderhandelen’, erkende Bontenbal bijvoorbeeld. Jetten sloot zich hierbij aan. ‘Als de VVD aan tafel komt, dan gaan we natuurlijk horen wat hun inzet is.’
Pijnpunten zijn er ook voor GL-PvdA, realiseren Jetten en Bontenbal zich. ‘Ik denk dat zij het ‘totaalpakket op asiel en migratie wel spannend vinden en ook dat we versneld naar die 3,5 procent voor de NAVO willen’, zei Jetten bijvoorbeeld. Bontenbal vermoedt dat GL-PvdA vooral moeite zal hebben met de voorgestelde ‘bezuinigingen op de zorg’.
JA21 zal weer moeite mee hebben met het behoud van de spreidingswet, de bak geld die uiteindelijk toch gaat naar klimaat- en natuurbeleid en ook dat het Groninger gasveld dicht blijft en niet gebruikt kan worden om alle investeringen mee te bekostigen.
De kans dat de pijnpunten nu al breekpunten blijken te zijn, is echter nihil voor de meeste partijen met wie D66 en CDA mogelijk willen samenwerken. ‘Dit document is een startpunt, geen eindpunt’, benadrukte informateur Sybrand Buma onder wiens leiding de partijen de komende week verder praten over het vormen van een kabinet.
Er zal opnieuw onderhandeld kunnen worden over de plannen in het formatiedocument, erkende hij. Buma gaat er echter van uit dat ‘partijen de verantwoordelijkheid voelen’ om daadwerkelijk een landsbestuur te vormen.
De beoogde premier, Rob Jetten, toonde zich eerder dinsdag erg optimistisch over een goed uiteinde. ‘Ik geloof dat we in een hoog tempo deze kabinetsformatie moeten kunnen afronden.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant