Met onder meer strengere asielmaatregelen, de terugkeer van het stikstoffonds en de invoering van het rekeningrijden slaan D66 en CDA de eerste inhoudelijke piketpalen voor het vervolg van de formatie. Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) nodigen alle partijen uit verder te praten over hun voorstellen. De belangrijkste op een rij.
Over de woonparagraaf zijn Jetten en Bontenbal het afgelopen weken misschien wel het snelst eens geworden. In hun stuk herhalen de twee partijleiders nog de breed gedragen boodschap dat er 100 duizend woningen per jaar bij moeten komen. Ze zien daarvoor een scala aan mogelijkheden. Van het ‘optoppen’ en ‘splitsen’ van bestaande gebouwen tot ‘21 grootschalige nieuwbouwlocaties’ verspreid over Nederland. Dat kunnen ook ‘nieuwe steden’ zijn.
Om dat te bespoedigen moet er wel een streep door regels en procedures. D66 en CDA willen het kort gezegd moeilijker maken om bezwaar te maken tegen woningbouwprojecten. Daardoor moeten die minder snel stil komen te liggen. Tegelijk moeten gemeenten meer zeggenschap krijgen over schaarse bouwgrond. Ze moeten ook actiever kunnen optreden tegen speculatie met grond, waardoor de prijs daarvan stijgt. Een mogelijkheid is om private winsten ten bate te laten komen van de gemeenschap, een punt dat gevoelig ligt op rechts maar bij een partij als GroenLinks-PvdA waarschijnlijk op steun kan rekenen.
Datzelfde geldt voor de hypotheekrenteaftrek. D66 en CDA kiezen voor ‘geleidelijke afbouw’ daarvan, maar willen dat wil combineren met een compensatie in de inkomstenbelasting zodat huiseigenaren ‘niet in de knel komen’. De voorzichtige formulering kan nog belangrijk blijken aan de formatietafel aangezien de VVD eerder verklaarde niet in een kabinet te willen dat de hypotheekrenteaftrek ‘schrapt’.
Het is hét thema dat de afgelopen twee verkiezingen domineerde en het landsbestuur de afgelopen twee jaar gijzelde: asiel. Met een nieuwe, op het oog hardere koers, leek D66 bereid naar rechts op te schuiven en in het formatiestuk voegt Jetten de daad bij het woord. D66 en CDA willen het aantal locaties met verscherpt toezicht om overlastgevende asielzoekers vast te zetten flink uitbreiden. Daarnaast komen statushouders voortaan niet na vijf jaar in aanmerking voor het Nederlanderschap maar pas na twee termijnen van drie jaar en willen de partijen door met het tweestatusstelsel waarbij strengere voorwaarden gesteld kunnen worden aan gezinshereniging.
Daar staat tegenover dat de veelbesproken spreidingswet – die de verdeling van asielzoekers over gemeenten regelt – gehandhaafd blijft en de uitvoeringsorganisaties in de asielketen, zoals het COA, kunnen rekenen op een stabiele financiering. Om misstanden in sectoren met arbeidsmigranten aan te pakken willen D66 en CDA met uitzendverboden komen. ‘We willen weg van laagbetaalde arbeidsmigratie en naar gerichte arbeidsmigratie voor sectoren die maatschappelijk en economisch belangrijk zijn.’
Om een doorbraak in het stikstofdossier te forceren schroomt het CDA niet boeren te dwingen hun veestapel te verkleinen. Dat hangt allemaal af van de vraag of het stikstofdoel, de halvering van de stikstofuitstoot, in 2035 gehaald wordt. Dat doel zou eerder in 2030 gehaald moeten worden, maar D66 gaat ermee akkoord dat los te laten. Verder gaat D66 mee in de wens van de landbouwsector om de huidige maatstaf voor stikstofneerslag in natuurgebieden te vervangen door een nieuwe. Die nieuwe maatstaf moet wel stand houden voor een rechter.
Verder zetten CDA en D66 het stikstofbeleid van het kabinet-Rutte IV voort met de terugkeer van het stikstoffonds, een flinke pot geld bedoeld voor natuurherstel en uitkoop van boeren. Ook keert het plan terug om bij de doorverkoop van een boerderij buiten de familie de dierrechten (bij varkens- en pluimveehouders) en fosfaatrechten (bij melkveehouders) af te romen. Het doel daarvan is eveneens om de veestapel in te krimpen.
Op het gebied van defensie wijken D66 en CDA niet al te veel af van de weg die al was ingezet. Jetten en Bontenbal willen voldoen aan de Navo-norm om 3,5 procent van het bruto binnenlands product aan defensie uit te geven. Uiteindelijk moet de Nederlandse krijgsmacht van de huidige 80 duizend manschappen naar ruim 122 duizend in 2030. Gaat dat te langzaam, dan willen D66 en CDA een ‘selectieve opkomstplicht’, een model dat Zweden al kent. Daar moeten alle jongeren een enquête invullen waarna op basis van motivatie en geschiktheid kandidaten worden geselecteerd.
De grootste trendbreuk op internationaal terrein is de stapsgewijze verhoging van het budget voor ontwikkelingssamenwerking naar 0,7 procent van het bruto nationaal inkomen (bni). Daarmee zou het terugkomen op de hoogte van voor de forse bezuinigingen die het kabinet-Schoof doorvoerde.
D66 en CDA willen af van sectoren die draaien op laagbetaalde arbeidsmigranten en meer internationaal toptalent aantrekken dat kan meedraaien in de hoogwaardige en internationaal concurrerende economie van de toekomst, zoals de AI- en chipsector. Expats worden niet langer als een probleem gezien en waar het vorige kabinet nog iets wilde doen aan fiscale voordeeltjes voor deze buitenlandse werknemers, willen CDA en D66 de voordelige expatregeling herstellen. De partijen willen door met de elektrificatie van de industrie en om de problemen op het overvolle stroomnet aan te pakken komt er een Crisiswet Netcongestie. Een opvallende klimaatmaatregel is terug van weggeweest: rekeningrijden ligt weer op de formatietafel.
Jetten en Bontenbal maken nog maar weinig woorden vuil aan de gezondheidszorg, verhoudingsgewijs een van de grootste kostenposten voor de schatkist. Op dat thema moeten de echte knopen nog worden doorgehakt. Wel gaat er wat hen betreft een streep door het plan van het kabinet-Schoof om het eigen risico fors te verlagen. D66 en CDA willen het huidige bedrag van 385 euro in stand houden om te ‘voorkomen dat de zorgpremies sterk stijgen’ en om zo de zorg toegankelijk te houden.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant