Oorlog in Oekraïne De NAVO sprak maandag over de Amerikaanse plannen voor vrede in Oekraïne. Probleem is dat Europa niet aan tafel zit en de Amerikanen weinig belangstelling tonen voor Europese bedenkingen.
Secretaris-generaal van de NAVO Mark Rutte beantwoordt vragen van journalisten tijdens een persconferentie op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel.
Het is ,,crunchtime” zeggen ze op het NAVO-hoofdkwartier. NAVO-ambassadeurs vergaderen in de regel niet op maandag, maar op 1 december riep secretaris-generaal Mark Rutte de Noord-Atlantische Raad, het hoogste politieke orgaan van het bondgenootschap, bijeen voor een extra vergadering. Het nieuwe Amerikaanse vredesinitiatief voor Oekraïne leidt tot diplomatieke piekbelasting – weer eens.
Er zit vaart in de onderhandelingen tussen de VS en Oekraïne over een vredesplan, al heeft de Russische president Vladimir Poetin nog geen enkele bereidheid tot concessies getoond. Integendeel. Dinsdag zei hij dat de Europeanen geen agenda voor vrede hebben. „Ze zijn voor oorlog.”
Elk vredesplan heeft vergaande gevolgen voor de veiligheid van Europa én voor de NAVO zelf. Vervelend is wel dat maar één NAVO-bondgenoot de gesprekken voert: de VS. De rest van het bondgenootschap zit op de tweede rij. Rutte opende maandag formeel de interne discussie over de NAVO-belangen in het vredesproces.
Europese ministers maakten er twee weken geleden geen geheim van dat ze niets wisten van het Amerikaanse vredesplan van 28 punten dat via nieuwssite Axios in de openbaarheid kwam. Het las als een Russisch dictaat voor capitulatie van Oekraïne. Europese leiders waren des duivels, blijkt uit reconstructies in onder andere The New York Times. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz belde onmiddellijk met president Donald Trump. In een diplomatieke stormloop probeerden de Europeanen vervolgens het pro-Russische plan bij te buigen in het voordeel van Oekraïne.
Europa zit niet aan tafel, zegt een hoge NAVO-diplomaat, maar de Europese ideeën liggen wel op tafel. De vraag is natuurlijk of die Europese ideeën ook gezien worden.
Na Europese druk werden de voorstellen die de NAVO aangaan uit het 28-puntenplan gehaald. De NAVO mag meepraten over NAVO-kwesties. Deze woensdag zullen de Europese NAVO-ministers van Buitenlandse Zaken hun randvoorwaarden voor een vredesdeal overbrengen aan de VS.
Pijnlijk is wel dat de Amerikaanse functionaris in Team Trump die nog een beetje oog lijkt te hebben voor het Europese belang, minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, er niet is om de Europese zorgen in ontvangst te nemen. Hij laat de NAVO-vergadering over aan zijn plaatsvervanger Christopher Landau.
Het is zeer uitzonderlijk dat een Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken een halfjaarlijkse NAVO-ministerraad mist. In 2017 wilde de toenmalige minister Rex Tillerson een bijeenkomst overslaan, toen heeft de NAVO zich aangepast aan zijn agenda en de vergadering verplaatst.
NAVO-diplomaten en Mark Rutte wuifden vragen over de afwezigheid van Rubio weg: hij heeft het druk met Oekraïne en Venezuela, zijn ‘no-show’ is geen teken van Amerikaanse desinteresse in de NAVO. Er is voortdurend contact met de VS, zei Rutte.
Nu moeten de Europeanen hun zorgen overbrengen aan Landau, die niet alleen lager in rang is dan Rubio, maar die in juni, schreef persbureau Reuters, op X het bestaansrecht van de NAVO in twijfel trok. Het bericht is later verwijderd, suste Rutte.
Sinds het aantreden van Trump begin dit jaar vrezen de Europeanen dat de VS Oekraïense en Europese belangen zullen verkwanselen in de hoop op een snelle overeenkomst met Rusland. Het team van Trump wekt herhaaldelijk de indruk dat het meer oog heeft voor toekomstige zakelijke transacties met Moskou dan voor de soevereiniteit van Oekraïne en de veiligheid van Europa.
Het oorspronkelijke Amerikaanse voorstel voedde die vrees opnieuw. Zo moest de NAVO verklaren niet verder uit te breiden en moest in het NAVO-verdrag opgenomen worden dat Oekraïne geen lid mag worden. Ook mochten geen NAVO-militairen in Oekraïne worden gestationeerd.
Voor Oekraïens lidmaatschap van de NAVO is op korte termijn geen politieke steun in het bondgenootschap, maar de NAVO heeft zwart-op-wit verklaard dat Oekraïne op ,,een onomkeerbaar pad” richting lidmaatschap zit. Zwaar weegt ook het principe: de NAVO staat open voor nieuwe leden en alleen de NAVO zelf gaat over lidmaatschap.
De NAVO-kwesties raken aan de kern van de onderhandelingen. In essentie moeten partijen het eens worden over de vraag hoeveel grondgebied Oekraïne moet afstaan en welke veiligheidsgaranties er komen die Oekraïne de zekerheid bieden dat Rusland niet opnieuw zal aanvallen. Als NAVO-lidmaatschap er niet inzit moet er een andere oplossing komen. Eén mogelijkheid is dat Europese landen een garantiemacht op de been brengen, maar buiten de NAVO om. De VS, die geen manschappen willen leveren voor zo’n macht, willen wel bijdragen aan de veiligheidsgaranties.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC