Documentaire De Haïtiaanse regisseur Raoul Peck (‘I Am Not Your Negro’) maakte een activistische collagedocumentaire over de relevantie van George Orwells ‘1984’ in tijden van Trump, Poetin en tech bros. Maar verheldert (en activeert) de film ook echt?
Uit 'Orwell: 2+2=5': beelden van een winkelcentrum met citaten uit Orwells '1984' in wandelpaden en op wanden.
Orwell: 2+2=5. Regie: Raoul Peck. Lengte: 119 minuten.
Kosmopoliet Raoul Peck leefde in Kinshasa, Orléans, Berlijn en New York, was een blauwe maandag minister van Cultuur van Haïti en maakte films over linkse idolen als Patrice Lumumba, James Baldwin en Karl Marx – niet de norse baardmans die wij kennen, maar jong, guitig en verliefd.
Peck is een schaamteloze cultuurmarxist; zijn activistische documentaire Orwell: 2+2=5 is een heftige, ambitieuze en urgente collage van filmfragmenten, nieuwsbeelden en boemannen: Trump, Poetin, Netanyahu, Rupert Murdoch. Het grote frame is George Orwell die anno 1948 op het Schotse eiland Jura stervend aan tuberculose zwoegt op zijn laatste en beroemdste roman: 1984. Peck kijkt terug op Orwells vormende jaren als koloniaal politieman in Birma (Myanmar), als product van de Britse middenklasse, slaat zijn politieke ontwikkeling verder over en stoot direct door naar Big Brother en Newspeak: vrijheid is slavernij, oorlog is vrede, onwetendheid is kracht.
Peck is goed in collages, een oud-marxistisch ambacht immers. De schwung zit erin, en het gaat om moderne misleiding en controle: Chinese surveillance, fake news, tech bros, sociale media, populisten, Gaza, Oekraïne, MAGA. Orwell voorzag het, Peck gooit het op een grote hoop en Bernie Sanders of Alexandria Ocasio-Cortez duidt het met een snedig citaat.
Na een uur bekruipt je hoofdpijn door al dat beieren van de noodklok. Regeringen liegen, onderdrukken, surveilleren: akkoord. Maar Pecks marxistische mokerslagen vertroebelen eerder dan dat ze verhelderen. Regeringen dienen klassenbelangen, wil Pecks geharnaste marxistische analyse. Achter de huidige autocratische en populistische aanzetjes tot nieuw totalitarisme schuilen parasitaire elites die hun privileges desnoods met grof geweld verdedigen.
De enige remedie is een opstand van het ‘proles’, en in dat schema bevindt Peck zich vermoedelijk in de voorhoede. De massa mobiliseer je niet met argumenten en analyse, maar door emotie en associatie. Dus volgen op Orwells verslag van een ophanging in Birma beelden van openbare executies van nazi’s in Kyiv anno 1946 en de galg die MAGA voor Mike Pence oprichtte bij de bestorming van het Capitool in januari 2021 – we horen Trump „love is in the air” koeren. Best indringend, net als Orwells gierende tbc-longen die naadloos overgaan in het I can’t breathe! van Black Lives Matter. Iedereen ademloos. Maar wat zegt Peck nu precies?
Aan precisie doet Raoul Peck niet. Hij citeert instemmend Orwell, die schrijft dat hij altijd partijdig is, want wordt gedreven door woede over onrecht en solidariteit met onderdrukten. Maar of het activeert? Peck bestrijdt propaganda met propaganda, maar het grimmige, deprimerende resultaat ademt in eerste plaats linkse wanhoop.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC