Mentale gezondheid Onderzoekers van het RIVM hebben sinds 2021 jongeren gevraagd naar hun mentale gezondheid. Die is nog altijd flink slechter dan vóór de coronapandemie. „Je moet best een drempel over om suïcidale gedachten te krijgen, en als je die drempel eenmaal over bent, gaan die gedachten niet zomaar weg.”
Leerlingen in de klas op het Teylingen College Leeuwenhorst, 1 maart 2021. Vanaf 1 maart gingen de middelbare scholen weer open voor minimaal 1 dag per week.
Het aantal jongeren dat soms of vaker serieus aan zelfdoding denkt, is nauwelijks afgenomen in de jaren sinds de coronapandemie. In het algemeen voelen jongeren zich nog altijd mentaal slechter dan vóór de lockdowns. De mentale gezondheid van jongeren herstelt zich langzaam, ruim drieënhalf jaar nadat de laatste coronabeperkingen werden opgeheven. Dat blijkt uit dinsdag gepubliceerd onderzoek van het RIVM, onderzoeksinstituut Nivel, de GGD’s en ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum.
De eerste Nederlandse coronabesmetting werd in februari 2020 vastgesteld, even later kondigde toenmalig premier Mark Rutte (VVD) een ‘intelligente lockdown’ af. Het bleek de prelude van twee jaar coronamaatregelen, zoals de sluiting van scholen, een avondklok en regels voor anderhalve meter afstand. Hoewel onderzoekers, zo gaf het RIVM eerder toe in NRC, al na enkele maanden de mentale gezondheid van de bevolking hadden willen monitoren, werd daar pas na anderhalf jaar pandemie mee gestart. Uit vragenlijsten die jongeren in september 2021 voor het eerst kregen opgestuurd, bleek dat 8 procent van hen eens of vaker suïcidale gedachten had. Een half jaar en een ‘harde lockdown’ wegens de omikronvariant later, bleek dat percentage meer dan verdubbeld tot 17 procent.
De onderzoekers hebben een panel van twaalf- tot vijfentwintigjarigen sindsdien iedere drie maanden gevraagd naar hun mentale gezondheid. Afgelopen september gebeurde dat voor het laatst. Op dat moment gaf 14 procent van de jongeren aan rond te lopen met zelfmoordgedachten. „Je moet best een drempel over om suïcidale gedachten te krijgen, en als je die drempel eenmaal over bent, gaan die gedachten niet zomaar weg”, zegt RIVM-epidemioloog Elske Marra, die het vijf jaar durende onderzoek leidde.
„Vanaf 2000 steeg het aantal jongeren met suïcidale gedachten langzaam, maar tijdens de pandemie zagen we een knip en steeg het aantal duidelijk. Helaas blijven die gedachten aanwezig bij een behoorlijk grote groep.” De onderzoekers bekeken ook gegevens van huisartsen. Daaruit blijkt dat jongeren in september 2025 nog altijd 75 procent vaker naar de huisarts gaan vanwege zelfdodingspogingen- of gedachten dan voor de pandemie.
Jongeren werd ook elk kwartaal gevraagd hun mentaal welbevinden een cijfer tussen de 0 en 100 te geven. In september 2025 kwam daar gemiddeld 70 uit, dat is terug op het niveau van september 2021 – toen was het 71. Na de eerste lockdown lukte het jongeren „best snel” er weer bovenop te komen, stelt Marra. Na de tweede en derde lockdown duurde dat aanmerkelijk langer. „Hoe meer en hoe frequenter er iets van je wordt gevraagd, hoe langer het duurt om te herstellen.” De RIVM-onderzoeker is „heel blij” om te zien dat de mentale gezondheid van jongeren intussen „een stapje” is verbeterd, onder meer op gebied van eenzaamheid en stress. Ook fysieke klachten, onder meer vermoeidheid, concentratieproblemen en prikkelbaarheid, nemen af.
„Wat opvalt is dat dreigingen van buitenaf, zoals oorlogen of het klimaat, geen direct verband hebben met de mentale gezondheid”, zegt Marra. „Jongeren laten hun vertrouwen in de toekomst bijvoorbeeld vooral afhangen van zaken die nabij voor hen zijn, zoals hun opleiding en of ze financiële problemen hebben.”
Bij een toekomstige crisis is aandacht voor mentaal welzijn en sociale cohesie „cruciaal”, luidt de conclusie na vijf jaar onderzoek. „Tijdens de coronapandemie waren we heel erg gefocust op de infectieziekte zelf”, zegt Marra. „We hebben geleerd dat je bij een volgende crisis in gelijke mate sociaal welzijn moet meewegen in de besluitvorming, al is dat ethisch gezien misschien een moeilijke discussie. Voor de publieke gezondheid maakt dat wel degelijk uit, er zijn niet alleen mensen met postcovid, veel mensen hebben ook mentale klachten.”
Pas in de zomer van 2022 werd het Maatschappelijk Impact Team (MIT) opgericht, dat de sociale, maatschappelijke en economische impact van corona op de samenleving in kaart moest brengen. Dat had eerder gemoeten, concluderen de onderzoekers.
Sinds afgelopen week deelt de overheid boekjes uit om Nederlanders voor te bereiden op een ramp of noodsituatie. „Ik ben benieuwd hoe de samenleving daarop reageert”, zegt Marra. „Je kan mensen wel vragen zoveel liter water in huis te halen, maar als het intussen mentaal niet goed met je gaat is dat best heel lastig. En als het met veel mensen niet goed gaat, zijn we niet in staat de systemen die we bij een pandemie of andere noodsituatie nodig hebben, in stand te houden.”
Praten over zelfdoding kan 24/7 anoniem en gratis via 0800-0113, de landelijke hulplijn van 113 Zelfmoordpreventie, of via chat op www.113.nl.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC