De overstromingen en modderstromen die Zuidoost-Azië de afgelopen dagen troffen, behoren tot de zwaarste natuurrampen in jaren. De schade is immens. Intussen laait de discussie op over ontbossing, illegale houtkap en nalatig bestuur. We bellen met correspondent Noël van Bemmel, vanuit Indonesië.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft met name over onderwijs.
Noël, het regenseizoen is in Zuidoost-Azië een jaarlijks terugkerend fenomeen. Wat maakt de situatie dit jaar anders?
‘Dat het af en toe keihard regent, soms hele dagen, is inderdaad normaal. Iedereen dealt ermee. Je doet je poncho aan, stopt je schoenen onder het zadel van je scooter en gaat met blote voeten de deur uit. Je rijdt soms tot over je assen in het water. Als het water nog dieper is, rijd je om. Veel mensen – ik ook – moeten af en toe het huis dweilen.
‘Maar nu zijn de overstromingen veel heviger, zowel in Thailand, Maleisië, Vietnam, Sri Lanka als Indonesië. In mijn woonplaats Denpasar, een stad van twee miljoen mensen, is het in decennia niet zo erg geweest. Kleine riviertjes veranderden dit seizoen in woedende chocoladebruine stromen met drijfvuil en boomstammen erin die alles kapotmaken. Geparkeerde auto’s beginnen te drijven, enkele kantoorgebouwen zijn ingestort en er vielen veertien doden.’
Wie zijn daarvan vooral de dupe?
‘Langs de rivieren in heel Azië bouwen de allerarmsten vaak een hut om in te wonen. Dat zijn doorgaans eenvoudige woningen van hout en bamboe. Het land is van de overheid, ze mogen daar eigenlijk niet wonen, maar doen dat toch. Dat gaat dan jaren goed, totdat er een vloedgolf passeert die alles tegen de vlakte gooit. In mijn stad werd een strook van 20 meter breed weggevaagd.’
Waar gaan die mensen heen?
‘Ze kunnen een week naar een noodopvang, in de vorm van een sporthal of overheidsgebouw, maar het is de bedoeling dat ze daarna bij familie gaan wonen. Sommige mensen kunnen momenteel nergens heen, omdat ze vastzitten. Door aardverschuivingen zijn sommige wegen of bruggen weggeslagen.
‘Met name Sumatra is hard geraakt. Daar zijn nu ongeveer 650 dodelijke slachtoffers gemeld, zo’n 400 mensen worden vermist. Ongeveer een miljoen mensen zijn hun huis uit gejaagd en zoeken tijdelijk onderdak. Het totaal aantal doden in Zuidoost-Azië wordt geschat op minstens 1.200.
‘De hulpverlening kwam traag op gang. Politieagenten en soldaten moeten te voet naar sommige dorpen, met een rugzak met 25 kilo aan eten of tenten op hun rug. De centrale regering heeft het leger gestuurd, inclusief helikopters en marineschepen. Er is vooral behoefte aan rijst en brandstof voor voertuigen en generatoren.’
Hoe kan het dat de overstromingen dit jaar veel erger zijn dan normaal?
‘In Indonesië is meteen een discussie losgebarsten: hebben we niet te veel bos gekapt voor plantages, of rijstvelden veranderd in bebouwing, waardoor de grond minder water absorbeert?
‘Deskundigen stellen dat de situatie is verergerd door menselijk handelen. Door ontbossing, maar ook door bosbranden. Op Sumatra zijn honderdduizenden hectaren aarde verschroeid, waardoor de bodem weinig water opneemt. Veel as, aarde en boomstammen spoelden mee de rivieren in. Dat verstopt de boel, waardoor de vloed nog sterker wordt.’
Wie is er verantwoordelijk voor de ontbossing op Sumatra?
‘Er zijn honderdduizenden hectaren gekapt, met name voor palmolieplantages en mijnbouw. Daar zitten meestal grote bedrijven achter die een vergunning hebben gekregen van de staat. Maar voor een deel ook lokale bewoners. Dat gebeurt zelfs in nationale parken. Ze hakken daar bomen om en zeggen: het regenwoud is zo groot, wij mogen best een paar hectaren gebruiken om van te leven.’
Mag dat zomaar?
‘Nee. Er zijn in Indonesië regels tegen ontbossing en nationale parken zijn beschermd. Maar dat is op papier. In de praktijk kunnen mijnbouwmaatschappijen, plantagebedrijven of lokale families vaak hun gang gaan. Dat komt niet alleen doordat de overheid corrupt zou zijn, of ambtenaren niet capabel zouden zijn, maar ook omdat het een heel groot land is – 5.000 kilometer lang – met weinig ambtenaren die kunnen controleren of boetes uitdelen.’
Is dit een wake-upcall? Gaat de overheid nu harder ingrijpen tegen dergelijke praktijken?
‘De vragen die nu gesteld worden: wat verklaart al die aardverschuivingen in Sumatra en waar komen al die grote losse boomstammen vandaan? De lokale overheid ontkent ten stelligste dat er sprake is van illegale ontbossing en mijnbouw. Maar de centrale overheid is een onderzoek begonnen. Dit is voor iedereen een wake-upcall.
‘De huidige president van Indonesië, Prabowo Subianto, heeft naar aanleiding van deze overstroming gezegd dat hij meer wil doen tegen klimaatverandering en ontbossing. Maar lokale bestuurders hebben vaak eigen belangen of werken traag. Oud-generaal Prabowo vertrouwt liever op het leger.
‘Een interessant voorbeeld is het nationale park Tesso Nilo op Sumatra. Dat zou 80 duizend hectare oerbos moeten zijn, bedoeld om de bosolifant en de tijger te beschermen, maar door menselijke indringing is daar nog maar 20 procent van over. Prabowo heeft dit jaar alle 40 duizend inwoners gelast te vertrekken. Gewapende soldaten patrouilleren door alle zeven dorpen in het park.
‘De bewoners zelf zeggen: wij wonen hier al generaties. Waar moeten we dan heen? Prabowo lijkt echter vastbesloten het park te ontruimen en een deel van het verdwenen bos te herstellen. Ik ben benieuwd of hij dat ook gaat doen.’
Verwacht je dat de wederopbouw snel op gang komt?
‘Ja. De mensen hier zitten niet bij de pakken neer. Hun veerkracht is indrukwekkend. Uit eerdere natuurrampen blijkt: ze zullen onmiddellijk proberen hun inkomen te herstellen. De warungs en toko’s gaan weer open. Er is geen psychologische hulp, geen hulp van de overheid om hun huizen te herbouwen. Dorpelingen helpen elkaar. Ze bijten op hun kiezen en gaan moedig voorwaarts.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant