Durf te vragen ‘Razende hormonen’ hebben mensapen zeker in de pubertijd, maar waar is hun acne?
Mensapen zoals deze puberchimpansee krijgen zelden acne.
De ene puber heeft er meer last van dan de andere, maar bijna allemaal hebben ze er wel wát: jeugdpuistjes. Hebben gorilla’s en chimpansees die ook, in de puberteit? Ze zijn immers supernauw aan ons verwant.
Jeugdpuistjes, ook wel acne genoemd, ontstaan op de plekken waar een talgkliertje uitkomt in een haarzakje. Dat zogeheten ‘haar-talgkliercomplex’ fungeert als een mini-orgaantje, volgens Dermatoendocrinology: het produceert zelf hormonen en heeft ook receptoren voor allerlei hormonen, waaronder androgenen. Dat zijn mannelijke geslachtshormonen zoals testosteron. Overigens is de aanduiding ‘mannelijk’ misleidend, want meisjes produceren deze hormonen ook, zij het minder.
Tijdens de puberteit schiet de productie van androgenen opeens omhoog. Daardoor treden er een paar veranderingen op: de talgproductie neemt toe, de uitgang van het haarzakje verhoornt, de uitgang raakt sneller verstopt, en talg hoopt zich op. Daarmee wordt die plek een broeinest voor huidbacteriën. Vooral voor Cutibacterium acnes, die van talg leeft en dus opbloeit in de puberteit. En dáár reageert het afweersysteem dan weer op: het stuurt er witte bloedcellen op af om de bacteriën te bestrijden. Dat leidt tot roodheid en pusvorming.
Hebben onze naaste verwanten ook die cascade aan effecten in hun puberhuid? Grotendeels wel, aldus de wetenschappelijke literatuur. En dat is ook niet zo gek, gezien onze overeenkomsten in anatomie en fysiologie. Maar hebben die mensapen dan ook jeugdpuistjes? Nee! Een uitgebreid overzichtsartikel over huidkunde bij primaten, in Veterinary Dermatology, rept met geen woord over acne. Maar het artikel meldt al in de eerste zin dat non-human primate dermatology een zeer onderontwikkeld veld is.
Hoog tijd om het te vragen aan iemand die met mensapen werkt: Constanze Mager, manager conservatie, onderzoek en educatie bij Burgers’ Zoo in Arnhem. „Ik heb veel apen en mensapen van allerlei leeftijden en soorten gezien: geen puistjes!”, antwoordt zij. „Apen hebben een obsessie met alles wat met hun huid en haar te maken heeft. Dus áls ze puistjes hadden, zouden de soortgenoten er urenlang mee in de weer gaan. Dat zou ons zeker opvallen.”
Mager heeft onze vraag ook even voorgelegd aan een gorillaverzorger uit de Apenheul, die in de loop van tientallen jaren meer dan vijftig gorillajongen heeft zien opgroeien. „Zijn antwoord: nooit iets gezien van puistjes – behalve bij één mannelijk dier, dat in zijn puberteit puistjes en huidonzuiverheden op de rug had.”
Puberende mensapen hebben soms wel degelijk last van ‘razende hormonen’, vertelt Mager desgevraagd. „Dan zie je bijvoorbeeld dat ze een beetje ongelukkig zijn met zichzelf en de rest van de wereld. Ze vertonen onbesuisd gedrag, een slechte risico-inschatting, en – een beetje afhankelijk van de soort – ook veel belangstelling in alles wat met de andere sekse te maken heeft.”
Maar geen jeugdpuistjes dus, hoewel ze wel degelijk talgklieren in hun gezicht hebben. En hoewel ze zich nooit wassen met speciale zeepjes. „Mensapen wassen hun gezicht zelfs helemaal nooit”, meldt Mager. „Ze mijden water totaal in hun lichaamsverzorging. Voor mensen lijkt me dat geen goed advies.”
Vanwaar dan de afwezigheid van jeugdpuistjes bij mensapen? Een recente Amerikaans-Britse studie geeft het antwoord. De jeugdpuistjesbacterie C. acne is uniek voor Homo sapiens. Er leeft geen enkele verwante bacteriesoort op de gezichten van chimpansees en gorilla’s. En wat dáár dan weer de oorzaak van is, en hoe wij dan ooit wél aan die acnebacterie kwamen, dat is nog een mysterie, aldus de onderzoekers.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC