De Oekraïense president Volodymyr Zelensky is zijn trouwe stafchef Andri Jermak kwijt door een corruptieschandaal. Een tegenslag, net nu Oekraïne zo in de verdrukking zit. Maar Tetiana Sjevtsjoek van het Anti-Corruption Action Center, ziet dat anders.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
1.374 oorlogsdagen lang was de Oekraïense president Volodymyr Zelensky onafscheidelijk van zijn stafchef, vriend en belangrijkste adjudant: Andri Jermak. Tijdens bezoeken aan het front, overleggen in het Witte Huis, bij beslissingen over binnenlands én buitenlands beleid – altijd rekende Zelensky op Jermak.
Nu, op een cruciaal moment in de oorlog, moet Zelensky alleen verder. Vrijdag stapte Jermak op wegens een corruptieschandaal, waarbij hoge functionarissen, onder wie een minister, verdacht worden van betrokkenheid bij de verduistering van geld dat was bedoeld voor de verdediging van energiecentrales. Jermak is geen verdachte, maar na een huiszoeking bij zijn woning zwichtte hij voor maandenlange druk om te vertrekken.
Zijn aftreden is een zware klap voor Zelensky, maar voor diens critici de vervulling een diepe wens. Vooral anticorruptie-activisten hekelden Jermaks macht. Zijn ontslag bewijst dat de Oekraïense corruptieaanpak werkt, zegt Tetiana Sjevtsjoek van het Anti-Corruption Action Center, een prominente anticorruptie-organisatie in Oekraïne. ‘Het laat zien dat er geen onaantastbaren zijn voor onze anticorruptie-diensten.’
Jermak is niet aangeklaagd. Waarom vindt u zijn dat hij toch moest opstappen?
‘Het probleem is dat er twee mogelijkheden zijn. Hij maakte ofwel deel uit van het complot en verrijkte zichzelf. Dat zou logisch zijn, want dit complot was onmogelijk geweest zonder iemand in een hoge politieke functie. En als hij geen deel uitmaakte van het complot, dan is het een probleem dat hij, gezien zijn macht en positie, niet op de hoogte was van het complot.’
Jermak lag voor dit schandaal al onder vuur door Zelensky’s critici. Waarom is zijn vertrek zo belangrijk?
‘Zelensky is heel machtig geworden door de staat van beleg en de centralisatie van verantwoordelijkheden bij zijn kantoor. Maar de daarbij behorende bevoegdheden gebruikt hij niet zelf, die delegeerde hij aan zijn stafchef die volgens ons rechtssysteem een administratieve functie hoort te bekleden. Maar Jermak kreeg enorme macht, die allerlei problemen veroorzaakte in het landsbestuur.
‘Iedereen wist dat dit niet klopte, maar men zei: het zal wel nodig zijn in oorlogstijd. Nu zien mensen dat deze macht niet alleen is gebruikt voor de verdediging van het land, maar ook voor grootschalige corruptie. En die schaadt de oorlogsinspanningen. Elke Oekraïner zit tien uur per dag zonder elektriciteit, terwijl de mensen in dit complot geld stalen dat bedoeld was voor de bescherming van het energienetwerk.’
Zijn ontslag komt op een precair moment. Jermak had een belangrijke rol in de onderhandelingen over een vredesplan. Bent u niet bang dat zijn vertrek de Oekraïense positie verzwakt?
‘Op korte termijn kan er wat onrust zijn, ja. Maar ook bij de buitenlandse betrekkingen vormde Jermak een probleem. Er waren signalen uit het Westen dat hij een ingewikkelde onderhandelingspartner was, onprofessioneel zelfs. Het lijkt me geen enkel probleem om zijn taken terug te geven aan de minister van Buitenlandse Zaken.
‘Bovendien hangt er op dit moment weinig af van Oekraïne zelf. De Verenigde Staten beslissen uiteindelijk zelf of ze hun standpunt wijzigen en of ze wapens aan Oekraïne leveren. Het maakt me woedend dat ze, in plaats van Rusland tot onderhandelingen te dwingen, Oekraïne tot overgave willen dwingen. Waarschijnlijk hopen ze dat het corruptieschandaal de Oekraïense delegatie en Zelensky verzwakt.
‘Maar ze zouden zelf niet hun ministerie van Buitenlandse Zaken moeten uitkleden en ontwikkelingsorganisatie Usaid uit Oekraïne moeten weghalen, want nu zitten ze zonder expertise over Oekraïne. Ze begrijpen niet dat Oekraïners niet voor Zelensky of diens vrienden vechten. Oekraïners vechten voor hun families, voor hun toekomst.’
Rusland zal dit schandaal aangrijpen om Oekraïne af te schilderen als een corrupt land.
‘Rusland grijpt alles aan om Oekraïne te raken. Ik wil niet met de vinger wijzen, maar Rusland heeft een eigen corruptieprobleem. Het geld van het volk wordt er gestolen door oligarchen, terwijl het volk de gehaktmolen wordt ingestuurd. Als wij onze corruptieproblemen zouden verbergen, zouden we doen alsof ze niet bestaan. Dat zou volgens mij veel erger zijn dan toegeven dat we een probleem hebben en het aanpakken.’
Op welke veranderingen hoopt u nu Jermak weg is?
‘De volgende stafchef moet minder machtig worden. En de president zou zich moeten bezighouden met wat hij volgens de Grondwet moet doen: voornamelijk buitenlandse betrekkingen en zaken die verband houden met de oorlog. De uitvoerende macht moet terug naar de ministers.’
Kan het land Zelensky nog vertrouwen als de juiste leider om Oekraïne door deze oorlog te loodsen?
‘We hebben geen keus. Maar Oekraïne is veel meer dan Zelensky. Het buitenland kijkt iets anders naar hem dan wij. Voor het buitenland lijkt hij een held die zich verzette tegen de Russische invasie en steun kreeg van de hele bevolking. Wij zien een Oekraïens bevolking die zich verzette en Zelensky die zich daarbij aansloot.
‘Veel mensen buiten Oekraïne denken dat de Oekraïners zouden stoppen met vechten als Zelensky wegvalt. Dat is niet het geval. Zelensky moet veranderen en ik denk dat hij dat inziet, daarom heeft hij Jermak aan de kant gezet. Want het uiteindelijke doel is dat het land deze oorlog doorstaat.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant