Democratie 175 burgers, een afspiegeling van de samenleving, bogen zich een jaar lang over klimaatbeleid en adviseren het kabinet. Het was het eerste nationale burgerberaad over klimaat ooit. Wat zijn hun adviezen over duurzamer omgaan met voedsel, spullen en reizen?
Premier Dick Schoof en ministers Sophie Hermans en Frank Rijkaart hebben het advies van het Nationaal Burgerberaad Klimaat in ontvangst genomen.
Maak duurzame keuzes betaalbaar en laat de vervuiler betalen. Zorg dat mensen toegang hebben tot duidelijke en eerlijke informatie om ze tot positieve gedragsverandering te bewegen op het gebied van duurzaamheid. En: dwing niet, maar vergroot de keuzevrijheid. Dat zijn volgens de 175 deelnemers van het Nationaal Burgerberaad Klimaat de rode lijnen die door hun eindrapport lopen, dat maandag werd gepresenteerd.
In Madurodam gaven de deelnemers hun advies aan demissionair premier Dick Schoof, de demissionaire ministers Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei, VVD) en Frank Rijkaart (Binnenlandse Zaken, BBB) en de eerste ondervoorzitter van de Tweede Kamer Wieke Paulusma (D66). De aanbevelingen zijn het resultaat van zeven weekenden waarin de deelnemers intensief met elkaar en met deskundigen spraken over de vraag welke oplossingen volgens hen nodig zijn voor Nederland. Hun adviezen richten zich op duurzamer omgaan met voedsel, spullen en reizen.
Het burgerberaad presenteert in totaal 23 aanbevelingen, waarvan er dertien de vereiste steun van minstens 75 procent behaalden. De andere tien kregen ook een meerderheid, maar onvoldoende om als ‘aangenomen’ te gelden – ze zijn wel opgenomen in het rapport zodat de politiek ziet wat er allemaal is bedacht.
De landbouwsector moet verduurzamen, vindt het burgerberaad en duurzaam (agrarisch) ondernemen moet lonen. Dat kan onder meer via een emissiehandelssysteem (ETS) voor landbouw en veeteelt, zodat boeren gaan betalen voor de uitstoot die ze veroorzaken. De opbrengsten moeten deels naar een zogenoemd omschakelfonds dat duurzame boeren ondersteunt. Ook wil het burgerberaad de omschakeling naar circulaire, regeneratieve en biologische landbouw versnellen. Gezonde voeding moet betaalbaar en traceerbaar zijn, en schadelijke gewasbescherming en kunstmest moeten zoveel mogelijk worden afgebouwd.
Daarnaast pleit het burgerberaad voor het drastisch omlaag brengen van voedselverspilling, dat moet gehalveerd zijn in 2035. Restaurants moeten doggybags aanbieden, supermarkten moeten voedsel afprijzen en vervolgens doneren, en bedrijven moeten actief verspilling voorkomen. Ook moet er een Deltacommissaris komen die de samenwerking tussen ministeries versterkt.
Klimaatbeleid sneuvelt te vaak door de lobby van grote bedrijven, signaleert het burgerberaad, omdat zij beleidsmakers beter weten te vinden dan gewone mensen. Om individuele burgers en duurzame bedrijven een evenwichtige stem te geven, adviseert het burgerberaad om een lobbyregister in te voeren. Zodat duidelijk is wie invloed heeft gehad op politieke beslissingen.
Op het gebied van consumptiegoederen wil het burgerberaad de levensduur van spullen flink verlengen. Zo moet er een wettelijke garantie komen van zes jaar op elektronica en huishoudelijke apparaten, moeten software-updates even lang meegaan als het apparaat, en moet reparatie makkelijker en betaalbaarder worden via een reparatiefonds.
Ook moet de industrie verplicht worden een deel van haar grondstoffen te vervangen door gerecyclede of biobased materialen, vooral bij plastic. Het gebruik van nieuw plastic moet worden belast. Op middelbare scholen moet meer aandacht komen voor duurzaamheid, door dat vast te leggen in de kerndoelen voor het onderwijs.
Om bewuster reizen te stimuleren wil het beraad dat Nederland zich inzet voor een mondiale belasting op kerosine. Nederland moet voorop lopen, vindt het burgerberaad, op het gebied van technologische, sociale en duurzame innovaties. Internationale treinkaartjes moeten goedkoper worden dan vliegtickets, en de aansluitingen tussen Europese treinen moeten beter. Om fietsen aantrekkelijker te maken moet de belastingvrije fietsvergoeding worden verdubbeld.
Als alle aanbevelingen worden omgezet in beleid, vermindert dat de CO2-uitstoot met 10 tot 15 procent van de uitstoot die Nederland in 2024 had. Dat berekende het onafhankelijke onderzoeksbureau CE Delft, dat onderzocht wat de verwachte effecten zijn van alle aanbevelingen op klimaat, economie en samenleving. Ook concludeerde het onderzoeksbureau dat „de meeste aanbevelingen gaan over relevante kwesties”, dat ze „concreet zijn” en dat de aanbevelingen „van hoog niveau” zijn „voor niet-specialisten”.
Premier Dick Schoof en ministers Sophie Hermans en Frank Rijkaart leggen de symbolische puzzel.
Bij het in ontvangst nemen van het advies, dat de bewindslieden met puzzelstukken in elkaar moesten zetten, bedankte Dick Schoof de deelnemers. „Ik kan me goed voorstellen dat jullie vooraf sceptisch waren”, zei hij. „Dat jullie dan dit resultaat leveren is echt top.” Minister Rijkaart noemde het burgerberaad „een schoolvoorbeeld van hoe het zou moeten, en hoe het ook kan”, en noemde het beraad „heel goed gelukt.” Sophie Hermans prees de veelzijdigheid van het advies. Wieke Paulusma zei dat ze het rapport ziet „als een groot, niet-vrijblijvend cadeau.”
Het demissionaire kabinet gaat het advies nu bestuderen en moet binnen zes maanden met een reactie komen. Daarin moet het kabinet aangeven welke adviezen wel of niet worden overgenomen en waarom. Daarna zal de Tweede Kamer over het advies in debat gaan.
Deelnemers deden een stevig beroep op de politiek om naar hen te luisteren. „Als 175 deelnemers kunnen samenwerken, kunnen 150 politici dat ook,” zei een van de deelnemers bij de presentatie. De groep schrijft dat het rapport „geen eindpunt” is, maar „een uitnodiging”. „Om te erkennen dat deze aanbevelingen niet zomaar losse ideeën zijn, maar een stem voor het volk van Nederland.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC