Haar tijd als premier van Finland voelde voor Sanna Marin als een achtbaan. De Volkskrant spreekt haar over haar boek Van hoop naar actie, dat vrouwen moet inspireren tot leiderschap.
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
De Finse oud-premier Sanna Marin doet voor hoe ze een denkbeeldige basketbal in het net gooit. Tijdens de coronapandemie, toen Marin en haar ministers elke dag urenlang vergaderden over maatregelen, ging ze bij haar ambtswoning basketballen om iets te doen tegen de pijn in haar rug en schouders. Marin wilde tien keer achter elkaar raak kunnen schieten. Uiteindelijk lukte dat. ‘Het was niet dat ik de juiste techniek had, ik heb gewoon veel geoefend’, zegt Marin (40). ‘En het werkte. De pijn ging weg en ik kreeg er veel energie van.’
Het is een van de tips uit Marins boek, Van hoop naar actie, over haar roemruchte tijd als premier van Finland. Het boek komt deze maand uit in zeventien landen en Marin is op promotietour. Ze is net terug uit Los Angeles en zit nu met een flinke jetlag in Berlijn, waar we haar spreken in de lobby van haar hotel.
De Finse sociaaldemocrate werd wereldnieuws toen ze in 2019 op haar 34ste de jongste premier ter wereld werd. En dat niet alleen: de vijf partijen van haar centrumlinkse regering werden elk geleid door een vrouw, van wie er vier jonger waren dan 40. Haar memoires, volgens Marin ‘een feministisch boek’, moeten meer vrouwen inspireren tot leiderschap.
Het boek bevat ook kritiek, met name op media. Marin werd in 2022 opnieuw wereldnieuws toen een filmpje van haar opdook waarop ze met vrienden aan het drinken, dansen en zingen is. De reacties in het buitenland waren veelal positief - ze kreeg bijvoorbeeld steun van Hillary Clinton - maar in eigen land kwam kritiek. Er werd gespeculeerd over drugsgebruik op het feestje en uiteindelijk moest Marin een test doen om de geruchten de wereld uit te helpen. ‘Iedereen die door de media wordt gefileerd, zal zich uiteindelijk beschadigd en kwetsbaar voelen, en ik was geen uitzondering’, schrijft Marin.
Het heeft de oud-premier voorzichtig gemaakt met journalisten. De interviewtijd is kort en ze ontwijkt persoonlijke vragen. Haar voormalige perschef, die Marin heeft ingehuurd voor de boektour, schrijft nauwgezet mee.
Een van haar frustraties, die ze ook aan het eind van dit interview uit, is dat de schandalen meer aandacht kregen dan de inhoud. Marin voerde zorg- en onderwijshervormingen door, dirigeerde Finland met een opvallend laag sterftecijfer door de corona-epidemie, leidde de Finnen na de Russische inval in Oekraïne naar de Navo en ontpopte zich binnen Europa als een van de felste verdedigers van Kyiv.
Ondanks een winst van drie zetels verloor ze in 2023 de verkiezingen, mede door de kwakkelende economie en de door coronasteun opgelopen staatsschuld. Marin vertrok uit het parlement en werd adviseur bij het Institute for Global Change (TBI) van de Britse oud-premier Tony Blair. De adviesorganisatie kreeg onlangs kritiek na een onthulling van de Financial Times, waaruit bleek dat medewerkers hadden deelgenomen aan overleggen over het controversiële plan van de Amerikaanse president Donald Trump om de bezette Gazastrook in een ‘rivièra’ te veranderen.
Een van Marins taken is Oekraïne te helpen met hervormingen op het pad naar EU-lidmaatschap. Ze schudt het hoofd als het Amerikaanse vredesplan ter sprake komt, dat zonder inspraak van Europa werd opgesteld. ‘Het zegt iets over het gewicht dat Europa heeft. We moeten sterker zijn en ons niet laten koeioneren, want dit gaat over de toekomst van ons continent. Er mag geen enkel akkoord komen zonder Oekraïne en zonder Europa.’
Wat bedoelt u met Van hoop naar actie, de titel van uw boek?
‘Hoop ontstaat alleen door handelen. Het is dus niet iets wat zomaar uit de lucht komt vallen, maar iets wat we zelf creëren door dingen te doen om de wereld beter te maken.’
Waar kwam bij u de interesse in politiek vandaan?
‘Ik maakte me zorgen over klimaatverandering en de rechten van vrouwen en minderheden en ik wilde daar iets aan doen. Natuurlijk wist ik als twintiger niet precies hoe, maar de politiek leek me een manier om concreet iets te bereiken.’
Marin groeide op in een arm gezin nabij Tampere, de derde stad van Finland, en was de eerste in haar familie die de middelbare school voltooide. Toen ze 2 was, ging haar moeder weg bij haar vader, die alcoholist was. Later werd haar moeder verliefd op een vrouw, en Marin groeide op omringd door mensen uit de queergemeenschap.
Hoewel haar familie apolitiek was, ontbrandde het politieke vuur bij Marin zodra ze bestuurskunde ging studeren. Ze sloot zich aan bij de jongerenafdeling van de Sociaaldemocratische Partij, zat in de gemeenteraad van Tampere en vloog door de partijrangen. In 2015, toen ze 29 was, werd ze verkozen in het Finse parlement.
Vier jaar later won haar partij de verkiezingen en werd Marin minister van Transport. Toen premier Antti Rinne na een ondeugdelijke interventie bij cao-onderhandelingen aftrad, keek iedereen naar Marin. ‘Achteraf wilde ik dat ik niet zo bang was voor het vooruitzicht premier te worden’, schrijft Marin. ‘Vrouwen hebben vaak het gevoel dat zij een verantwoordelijkheid niet op zich mogen nemen zonder dat ze volledig en perfect voorbereid zijn.’
U schrijft dat vrouwen worden aangemoedigd bescheiden te blijven. Heeft u dat zelf ook ervaren?
‘Elke vrouw voelt die druk. Dat komt doordat de kwaliteiten die we als samenleving toebedelen aan leiders vaak tegengesteld zijn aan hoe we vrouwen zien. Leiders hebben zogenaamd mannelijke eigenschappen als vastberadenheid, kracht en visie, terwijl vrouwen zacht, moederlijk en zorgzaam zouden zijn. Terwijl iemand al die eigenschappen ook in zich kan verenigen. Maar als vrouwen kracht en ambitie tonen, worden ze al snel als kil of onsympathiek afgeschilderd.
‘We groeien op met het idee dat het oké is vrouwen continu te beoordelen. Bij mannen doen we dat niet en dat wil ik aan de kaak stellen. Ik wil laten zien dat vrouwen doeners zijn en dat we hen moeten beoordelen op wat ze doen.’
U schrijft dat media moeite hadden met uw gender en leeftijd. Ze bliezen nieuws op tot wekenlange nieuwscycli.
‘Ik heb het natuurlijk over de zogeheten schandalen, ik wijd er een heel hoofdstuk aan. Het punt is dat ze niet politiek-inhoudelijk waren, maar moralistisch. Het feit dat de media wekenlang alleen maar berichtten over dat ik tijdens een zomerweekend een avond zingend en dansend met mijn vrienden had doorgebracht, was totaal buiten proportie. Ik geloof niet dat een mannelijke premier die eens lekker met de jongens gaat stappen drie weken lang het nieuws zou domineren.’
Weer die dubbele standaard?
‘Ja. Afgelopen zomer doken er beelden op van onze mannelijke premier en een vrouwelijke minister op een festival. Het zag eruit alsof ze beiden hadden gedronken. Het gedrag van de minister werd dagenlang besproken, maar dat van de premier niet.’
In de nasleep van het dansfilmpje kwamen allerlei geruchten op gang. Uw vrienden waren het doelwit van hackpogingen. U spreekt van een georkestreerde aanval. Van wie?
‘Dat weet ik niet, dus daarover ga ik niet speculeren. Maar het voelde niet natuurlijk. Er gebeurde van alles. Zo circuleerden in WhatsAppgroepen en op internetfora beelden van een naakte vrouw bij een man thuis met het bericht dat ik dat zou zijn. De veiligheidsdienst ontdekte dat die foto afkomstig was van een pornosite en al jaren werd gebruikt om mensen af te persen. We hebben dat toen niet publiek gemaakt om het niet verder aan te wakkeren.’
Het dansen botste volgens u ook met het traditionele beeld van een premier.
‘We zien een premier nog vaak als ouder en man. Ik voldeed daar natuurlijk niet aan. En toen ik als jong persoon ook nog plezier had, leidde dat tot verontwaardiging. Ik kreeg trouwens ook veel steun, dat moeten we niet vergeten.’
Marin schrijft dat ze tijdens haar premierschap geregeld zulke domme vragen moest beantwoorden ‘dat mijn hersens er bijna van verschrompelden’. Tijdens een bezoek aan de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern vroeg een journalist of de twee elkaar spraken ‘omdat ze van dezelfde leeftijd waren’ en ‘veel dingen gemeen hadden’.
U heeft het in het boek consequent over de media, alsof elk medium dezelfde keuzes maakte. Is dat niet oneerlijk?
‘Ik heb het over de media in het algemeen. Maar er is een groot verschil tussen Finse en internationale media. Buitenlandse journalisten vroegen vaker naar inhoudelijke kwesties. In Finland zijn er natuurlijk ook interviews die over de inhoud gaan, maar er waren tal van andere soorten verhalen over mijn uiterlijk, kleding en relaties.’
Marin, die naast haar werk voor TBI ook lezingen en presentaties geeft, is duidelijk meer op haar gemak in buitenlandse optredens. Zo maakte ze recentelijk volop grappen in het satirische programma The Daily Show, zoals dat het Finse coronabeleid effectief was omdat Finnen sowieso al liever niet te dicht bij elkaar komen. Of dat ze zo verontwaardigd waren over het dansfilmpje omdat - God verhoede - een Fin een leuke tijd had.
Marin draagt haar boek op aan haar 7-jarige dochter Emma ‘en alle andere meisjes die de wereld gaan veranderen’. Meisjes hebben voorbeelden van krachtig vrouwelijk leiderschap nodig, schrijft ze. Tegelijk wil ze niet als ‘vrouwelijk leider’ bestempeld worden. ‘Geen leider is goed omdat hij een man of vrouw is. Het gaat erom wat je doet. Tegelijk zie ik hoe weinig vrouwen in zo’n rol zitten en hoe moeilijk en eenzaam het kan zijn. Toen ik jong was, dacht ik dat gender niet uitmaakte. Nu weet ik dat vrouwen actieve steun nodig hebben, zelfs in Finland. Ze moeten twee keer zo hard werken als mannen om er te komen.’
U schrijft indrukwekkend over de tol van het harde werk. Uw huwelijk ging eraan kapot. Is dat geen lastige boodschap als je mensen wilt inspireren de politiek in te gaan?
‘Natuurlijk. We moeten ons ook zorgen maken over de omstandigheden in de politiek. Mensen haken af als ze niet zichzelf kunnen zijn en ze zich als robots moeten gedragen. Ik weet dat veel jonge vrouwen de politiek in willen, maar ze vragen zich ook af: krijg ik wel een eerlijke behandeling? Zijn er verwachtingen die ik nooit kan waarmaken? En dan hebben ze ook nog te maken met vijandigheid en seksuele intimidatie op sociale media. Dat is ook een probleem voor de democratie. Als vrouwen afhaken, is het volk minder goed vertegenwoordigd.’
Wat kunnen we eraan doen?
‘We hebben wettelijke beperkingen nodig voor onlinegeweld. Daarnaast moeten we techbedrijven verantwoordelijk houden voor de inhoud op sociale media. En we moeten een veilige ruimte creëren waar mensen kunnen deelnemen aan het debat. Ik wil niemand ontmoedigen, maar we moeten eerlijk zijn over hoe het is op deze platforms. Het is er vijandig.’
Sanna Marin: Van hoop naar actie. Ambo Anthos; 272 pagina’s; € 23,99.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant