Wereldaidsdag Hoewel cijfers pas over een jaar komen, slaan hulporganisaties al alarm over het aantal mensen met een hiv-infectie die door Amerikaanse bezuinigingen riskeren geen medicijnen te krijgen.
The AIDS Support Organization (TASO) geeft klinische en psychologische hulp in het Mulago Hospitaal in de Oegandese hoofdstad Kampala aan mensen met hiv en aids. 50 procent van de financiering kwam van USAID.
„Sommige mensen die naar onze gezondheidscentra komen, vinden de situatie heel, heel eng”, zegt Ezekiel Mutete per videoverbinding vanuit Kampala, Oeganda. Hij is directeur van Community Health Alliance Uganda, een koepel van veertig organisaties die gemeenschappen in Oost- en Centraal-Oeganda van onder meer hiv- en aidszorg voorzien. „Mensen smeekten ons of ze voor een jaar aan hiv-remmers mee konden krijgen. Ze zeiden: als ik daarna doodga, dan ga ik maar dood.”
Nadat de Amerikaanse president Donald Trump in januari besloot ontwikkelingshulporganisatie USAID en anti-aidsprogramma PEPFAR op te doeken, staat de aidszorg in meerdere Afrikaanse landen zwaar onder druk. „Tegelijkertijd is het stigma op aids nog zo groot is dat niet iedereen zich laat behandelen”, zegt Mutete. „Dus hoewel onze voorraden hiv-remmers, condooms en PrEP-pillen uitgeput raken, doen we nog wel oproepen op lokale radiozenders om mensen te overtuigen naar onze gezondheidscentra te komen.”
Van de bijna vijftig miljoen Oegandezen hebben 1,5 miljoen een hiv-infectie, meldt de overheid. Ruim 200.000 hiv-positieve personen zijn niet onder behandeling. Strenge anti-homowetten bemoeilijken de zorg voor lhbtiq+-personen. Het aantal Oegandezen dat jaarlijks sterft aan aids is de afgelopen decennia fors afgenomen. In 2024 waren er 20.000 dodelijke slachtoffers. Nu de Amerikaanse hulp wegvalt, belooft de Oegandese overheid extra investeringen.
Hulporganisaties grijpen Wereldaidsdag, 1 december, aan om alarm te slaan over de gevolgen van de Amerikaanse bezuinigingen op USAID en PEPFAR. „Dit is de grootste terugslag voor aidsbestrijding in decennia”, concludeert VN-organisatie UNAIDS in een rapport.
Volgens eigen data hielp PEPFAR jaarlijks 20,5 miljoen mensen aan anti-hiv-medicatie. Zonder medicijnen is de kans op overlijden groot. Wetenschapper Brooke Nichols (Universiteit van Boston en Amsterdam UMC) berekende dat ruim 440.000 kinderen en 211.000 volwassenen zijn gestorven door bezuinigingen op USAID. De bezuinigingen op anti-aidsprogramma PEPFAR zijn volgens het rekenmodel van Nichols fataal geworden voor ruim 135.000 volwassenen en 14.000 kinderen. Medisch-wetenschappelijk vakblad The Lancet verwacht de komende vijf jaar mogelijk 14 miljoen extra sterfgevallen.
„Het liefst zou ik van de daken willen schreeuwen dat er een heel grote ramp plaatsvindt met duizenden doden per dag, die de voorpagina’s van de kranten niet haalt omdat het niet om één moment gaat”, zegt Mark Vermeulen, directeur van het Aidsfonds. „Het lastige is dat we dit weten uit de verhalen van lokale hulporganisaties en enquêtes die we houden. Betrouwbare cijfers over hiv-slachtoffers volgen pas over een jaar. We zouden daar op kunnen wachten, maar we weten eigenlijk al dat de impact groot is.”
The Aids Support Organization in Kampala kreeg al in februari te maken met de bezuinigingen op Amerikaanse hulp.
Ondanks gebrek aan alle cijfers publiceert het Aidsfonds daarom maandag een rapport over „de menselijke tol” van Trumps besparingen. Daaruit blijkt dat Oeganda het hardst wordt getroffen, daar zijn zestig klinieken gesloten. „Duizenden vrouwen moesten hun hiv-behandeling onderbreken of hebben geen toegang meer tot zorg. In een Oegandese kliniek werden vijf van de twintig pasgeborenen in een periode van drie maanden hiv-positief geboren”. De overdracht van moeder op baby was daar eerder juist uitgebannen, stelt het Aidsfonds.
„Ik spreek mensen die opeens tien kilometer naar een kliniek moeten lopen, omdat de kliniek in hun dorp is gesloten”, zegt Vermeulen. „Als je daar aankomt en na een hele dag wachten hoort dat de medicijnen op zijn, kom je een volgende keer misschien niet meer, zeker als je ook gewoon moet werken.”
„Mijn vrees is dat het ieder land voor zich wordt”, zegt Vermeulen. „Afrikaanse landen investeren zelf in programma’s, maar regionale coördinatie en meetsystemen vallen weg. Juist de Amerikanen speelden een belangrijke rol bij het verzamelen van data, straks moeten we navigeren in het donker. Bovendien: als er minder aandacht komt voor preventie, zijn daarna juist extra behandelingen nodig, maar de behandelklinieken moeten sluiten.”
In Kampala opent ngo-directeur Mutete een spreadsheet op zijn laptop. 1.200 Oegandezen die naar (afgelegen) gemeenschappen gingen om hiv-voorlichting te geven, hebben hun baan inmiddels verloren. Zij werden veelal door PEPFAR betaald. „Nu vertellen we mensen: er kan een tijd komen waarin er helemaal geen gesubsidieerde aidszorg meer is”, zegt Mutete.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC