In Nederland komen gemiddeld zo’n twintig vrouwen per jaar om door (ex-)partnergeweld. Laat Nederland een voorbeeld nemen aan andere landen en patronen van partnergeweld explicieter verankeren in wetgeving en beleid. Vroeg ingrijpen voorkomt bovendien dat zaken ontsporen.
Het artikel ‘Italië erkent femicide als aparte misdaad’ laat zien hoe andere Europese landen patronen van partnergeweld explicieter in hun wetgeving verankeren. Italië heeft deze week femicide als afzonderlijk misdrijf opgenomen. Aanleiding waren meerdere zaken waarin dezelfde elementen terugkeerden: eerdere signalen, meldingen die bleven liggen en een ex-partner die verlies van controle niet accepteerde.
Het parlement heeft die herhaling zichtbaar willen maken in de wet. De Nederlandse cijfers laten geen ander beeld zien. Het CBS registreerde in 2024 dat 52 procent van de vermoorde vrouwen werd gedood door een partner of ex-partner . In 2023 lag dat percentage zelfs op 54 procent en in sommige leeftijdsgroepen nog hoger.
Over de auteur
Maartje van Meijel is jurist. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Onderzoekers van het WODC en Erasmus MC beschrijven al langer dat dodelijk partnergeweld vrijwel nooit uit het niets komt. Patronen van intimidatie, controle, isolatie, financiële afhankelijkheid en stalking gaan hier vaak aan vooraf. Ook internationale studies laten zien dat partnerdoding meestal het eindpunt vormt van een proces dat weken of maanden zichtbaar was, maar niet werd herkend of opgepakt.
Wie de berichtgeving hierover volgt, ziet hoe vaak het verloop herkenbaar is. Opvallend is dat mensen in de omgeving pas na een dodelijke afloop zeggen dat er ‘al langer iets niet goed voelde’. Die opmerkingen komen altijd achteraf, terwijl de signalen eerder al aanwezig waren. Toch blijft het beleid in Nederland doen alsof partnerdoding vooral een incident is. De term ‘huiselijk conflict’ houdt alles vlak, terwijl uitvoeringsinstanties in de praktijk vaak al vermoeden dat een situatie richting escalatie beweegt.
Andere Europese landen zoeken inmiddels naar manieren om dat te doorbreken. Italië koos voor een nieuwe strafbepaling. Cyprus, Malta en Kroatië gingen daarin voor. Groot-Brittannië werkt met verplichte Domestic Homicide Reviews waarbij elke dodelijke zaak wordt geanalyseerd om te zien waar eerder had kunnen worden ingegrepen. Spanje gebruikt een systeem waarin politie, hulpverlening en justitie risicosignalen automatisch delen. Nederland aarzelt. Een aparte strafbepaling haalt waarschijnlijk geen meerderheid, omdat moord en doodslag al zwaar worden bestraft.
Daarbij valt op hoe snel de discussie verzandt in procedure, terwijl de kern gaat over voorspelbare risico’s. Partnerdoding komt vaak voort uit een langdurig proces waarin controle steeds meer de relatie gaat bepalen. Dat wordt ook bevestigd door het European Institute for Gender Equality, dat in meerdere landen dezelfde patronen ziet terugkeren.
De grootste winst valt te behalen door binnen het huidige strafrecht de structurele factoren zichtbaar te maken. Er liggen beleidsopties die passen binnen de Nederlandse aanpak. Een logische stap is het opnemen van partner- of ex-partnerdoding als strafverzwarende omstandigheid. Daarmee wordt erkend dat de achtergrond van het geweld ertoe doet, zonder dat er een nieuw delict hoeft te worden geïntroduceerd.
Het vergroot bovendien de voorspelbaarheid van rechterlijke uitspraken: wanneer escalatie vooraf aantoonbaar is geweest, moet dat zwaarder meewegen. Daarnaast wijzen het Openbaar Ministerie en het college van procureurs-generaal al jaren op de voorspelbaarheid van herhaald stalkingsgedrag. Risicofactoren zoals herhaald contact zoeken, dreiging en controle zijn volgens internationale studies sterke voorspellers van ernstig geweld.
Vroeg ingrijpen voorkomt vaak dat zaken ontsporen. Het is uiteindelijk nuchter veiligheidsbeleid: voorkomen is goedkoper, eenvoudiger en veiliger dan reageren op een fataal incident. Ook preventie blijft versnipperd. Scholen die aandacht besteden aan wederkerigheid, grenzen en ongewenste druk merken dat leerlingen risico’s eerder herkennen. Maar het aanbod verschilt sterk per regio. Veel professionals benadrukken dat juist díe basiskennis gezinnen beschermt.
In Italië werd dit punt nadrukkelijk naar voren gebracht door Gino Cecchettin, de vader van de vermoorde Giulia. Zijn optredens laten zien hoe vroeg bepaalde patronen zichtbaar zijn, ook voor jongeren. De kennis over partnerdoding is in Nederland al jaren aanwezig. Statistieken, evaluaties en internationale voorbeelden schetsen een consistente lijn: deze zaken staan zelden op zichzelf.
Signalering gebeurt nu vooral per incident, waardoor verbanden en patronen uit beeld raken. Het is opvallend hoe veel zaken achteraf voorspelbaar blijken, maar nooit als geheel worden beoordeeld. De stap die Italië zet, maakt dat patroon zichtbaar en dwingt tot een andere manier van kijken. Nederland beschikt over dezelfde gegevens en vergelijkbare waarschuwingen, maar een koerswijziging blijft uit.
De vraag zou moeten zijn hoe we bestaande signalen tijdig herkennen en omzetten in actie. Gezinnen hebben meer aan bescherming vooraf dan aan de constatering achteraf dat de aanwijzingen er al waren. Zolang die omslag uitblijft, blijven we doen alsof partnerdoding onvoorstelbaar was, terwijl de feiten al jaren in dezelfde richting wijzen: in Nederland komen gemiddeld zo’n twintig vrouwen per jaar om door (ex-)partnergeweld.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant