Het pro-Russische kamp binnen het Witte Huis wint aan invloed, bleek deze week uit gelekte telefoontjes. De Europeanen worden intussen steeds machtelozer. Niet eerder was dat voor de Oekraïners zo pijnlijk zichtbaar als nu.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Op het eerste gezicht lijken de rondes vredesbesprekingen elkaar te herhalen. De Amerikanen leggen een voorstel op tafel, de Oekraïners en Europeanen schaven het bij, en uiteindelijk wijzen de Russen het af. Donderdag deed de Russische president Vladimir Poetin dat door te zeggen dat hij bereid is om voor zijn aloude eisen door te vechten ‘tot de laatste Oekraïner’.
Maar elke ronde laat de Oekraïners gehavender achter. Elke ronde schuiven de Amerikanen verder op naar de Russen, en telkens maken de Europeanen een machtelozere indruk. Niet eerder was dat voor Oekraïners zo pijnlijk zichtbaar als in de huidige besprekingen.
Het begon al bij het openingsbod van de Amerikanen. De voorstellen in een 28-puntenplan waren ronduit dramatisch voor de Oekraïners. Ze zouden afstand moeten doen van bezette én sommige onbezette gebieden, die de Verenigde Staten vervolgens zouden erkennen als delen van Rusland. Ze zouden hun eigen leger moeten afbouwen, zodat het minder kans maakt bij een nieuwe invasie. En de poort tot de Navo zou voorgoed op slot gaan.
Deze week bleek het plan bekokstoofd in een onderonsje tussen het Witte Huis en het Kremlin. Persbureau Bloomberg publiceerde een transcriptie van een telefoongesprek tussen Steve Witkoff, de gezant van de Amerikaanse president Donald Trump, en Joeri Oesjakov, de buitenlandadviseur van Poetin. ‘Misschien moeten we een vredesvoorstel van twintig punten opstellen, net zoals we in Gaza hebben gedaan’, zegt Witkoff in het gesprek uit oktober.
Het Kremlin leverde de punten aan, blijkt uit een ander, eveneens gepubliceerd telefoongesprek tussen Oesjakov en Kirill Dmitriëv, Poetins gezant die vorige maand in Miami enkele dagen doorbracht met Witkoff. ‘We zullen dit document opstellen vanuit ons standpunt’, aldus Dmitriëv tegen Oesjakov. ‘Ik zal het informeel doorgeven.’
De gelekte telefoongesprekken bevestigen de Oekraïense vermoedens over de toenemende invloed van een pro-Russisch kamp binnen het Witte Huis. Sleutelpersonen in het kamp zijn vastgoedhandelaar Witkoff, vicepresident JD Vance en Trumps schoonzoon Jared Kushner. Zij zien commerciële kansen in Rusland. Een ander kamp, aangevoerd door minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, heeft nog wel oog voor Amerikaanse strategische belangen.
Het is een cruciale machtsstrijd waarbij de Oekraïners buitenspel staan. Ze moesten toezien hoe Trump het gedrag van Witkoff woensdag bestempelde als ‘standaard’, terwijl Witkoff het Kremlin had gecoacht in het bespelen van de Amerikaanse president. Zo waarschuwde Witkoff Oesjakov dat de Oekraïense president Zelensky op bezoek zou komen in Washington en dat Poetin daarom snel met Trump moest bellen. Witkoff raadde de Russen aan om Trump te complimenteren en ‘een man van vrede’ te noemen. Het plan slaagde: het gesprek deed Zelensky’s bezoek mislukken.
Minstens zo verontrustend voor de Oekraïners is dat de Europeanen deze ronde niet over het plan werden geïnformeerd door de Amerikanen. De Duitse minister van Defensie, Boris Pistorius, verwoordde woensdag de schrik door op te roepen tot een herdefiniëring van de Duitse rol in de wereldpolitiek. ‘Want we weten niet op welke allianties we in de toekomst nog kunnen vertrouwen en hoe lang ze zullen standhouden.’
Toch kloppen Europese regeringsleiders zich op de borst voor de inhaalslag die ze deze week maakten. In spoedberaad met buitenlandminister Rubio wisten ze het puntenplan af te zwakken. EU-buitenlandchef Kaja Kallas pleitte donderdag voor druk op Moskou: ‘We moeten nog steeds van een situatie waarin Rusland dóét alsof het onderhandelt naar een situatie waarin het móét onderhandelen.’
Maar de Europeanen geven de Russen daar geen reden toe. Bij het ingaan van december weet de EU nog steeds niet hoe het de beloofde financiële steun voor komend jaar bij elkaar krijgt, die cruciaal is voor Kyiv. Vrijdag bleek dat de Belgische premier Bart De Wever ‘optie a’ – de inzet van de in Brussel bevroren tegoeden van de Russische centrale bank – nog altijd tegenhoudt.
De ronde vredesbesprekingen is nog niet voorbij. Komende week reist Witkoff voor de zesde keer dit jaar af naar het Kremlin. Poetin staat hem met open armen op te wachten. De Russische president prees Witkoff donderdag als ‘een intelligente man’ met wie de dialoog ‘zonder gevloek en gespuug’ verloopt.
Voor Poetin lonkt een nieuwe kans om via diplomatieke weg binnen te slepen wat hem met militaire middelen niet lukt. Het Russische leger is er nog altijd niet in geslaagd om de Donbas te veroveren, laat staan heel Oekraïne. Ondanks een overwicht op het slagveld is allerminst zeker of Rusland de oostelijke regio kan bezetten. Zeker is dat de prijs hoog zal zijn. Onafhankelijke Russische nieuwssites schatten het aantal gesneuvelde Russische militairen in augustus al op 219 duizend, naast een veelvoud aan gewonden.
Voor Oekraïners is het de vraag welke conclusie het Witte Huis trekt als er geen akkoord haalbaar is. Op naar de volgende ronde? Of maakt kamp-Witkoff de dreigementen waar en stopt het na de wapensteun ook de wapenverkoop aan Oekraïne?
Zelensky zegt zich op te maken voor ‘belangrijke onderhandelingen’ komende week. Of er vrede komt, zei de Oekraïense president donderdag, ‘hangt af van de voorwaarden die de wereld schept om Russische agressie te voorkomen’. Het slechte nieuws voor hem is dat de voorwaarden met elke ronde slapper worden.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant