Jarenlang was Andri Jermak als stafchef van president Zelensky een van de machtigste mannen van Oekraïne. Nadat de anticorruptiediensten vrijdag zijn huis waren binnengevallen werd zijn positie onhoudbaar. Jermak gold voor tegenstanders én bondgenoten als verpersoonlijking van wat er mis is in de Oekraïense politiek.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De belangrijkste persoon bij een film is niet de regisseur. Het is ook niet de hoofdrolspeler, de scenarist of de cameraman; het is de producent. Die zorgt voor het budget, dat iedereen op de set van alle gemakken is voorzien en als er problemen zijn – en die zijn er altijd in overvloed – lost hij ze op. Een producent laat anderen excelleren.
Dat wist Andri Jermak als geen ander. Hij leerde Zelensky kennen in de Oekraïense filmwereld, waar de huidige president furore maakte als komiek en hij als producent. Als zijn jarenlange stafchef was Jermak producent van het Oekraïense kabinet onder regie van Zelensky. Daarbij leek Jermak één ding te vergeten: een excellerende producent blijft onzichtbaar.
Jermak trad overal op de voorgrond, en niet altijd op een positieve manier. Vrijdag maakten de Oekraïense anticorruptiediensten bekend een inval te hebben gedaan bij hem thuis, in de corruptiezaak die het land sinds twee weken in zijn greep heeft. Die affaire, die uiterst pijnlijk is voor Zelensky, kost Jermak uiteindelijk de kop.
Hoewel Jermak als stafchef een onverkozen ambtenaar was, fungeerde hij in de praktijk als de op een na machtigste man van het land, volgens sommige critici zelfs op gelijk niveau.
Zo was het niet de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken die onderhandelt met de VS of Rusland over een vredesplan maar Jermak, zoals afgelopen week in Genève. Jermak had ook een grote vinger in de pap bij de aanstelling van de premier en ministers. En er waren zelfs momenten dat hij de opperbevelhebber van het leger zou hebben overruled, aldus de Financial Times.
Hoewel Zelensky in 2019 aantrad met de belofte corruptie en vriendjespolitiek aan te pakken, heeft ook zijn presidentschap daaronder te lijden. Jermak was daarvan voor velen het belangrijkste voorbeeld, door de macht bij hemzelf te concentreren en in een kleine kliek getrouwen rond Zelensky.
Toen opperbevelhebber Valeri Zaloezjny dreigde Zelensky in populariteit te overvleugelen, moest hij het veld ruimen. Zaloezjny werd weggepromoveerd naar Londen, als ambassadeur. Naar verluidt was Jermak daar de drijvende kracht achter, net als achter het vertrek van buitenlandminister Dimitro Koeleba en infrastructuurminister Oleksandr Koebrakov.
De aanstelling van Joelia Svyrydenko als premier afgelopen zomer gold als vervolmaking van de machtsconsolidatie. Svyrydenko was Jermaks naaste getrouwe, en Zelensky vertrouwde Jermak blind.
Waarom bleef enigszins de vraag, als het gaat om wat Jermak daadwerkelijk bereikt heeft. Zijn resultaten waren hooguit wisselend.
In 2019 speelde Jermak zich als Zelensky’s buitenlandadviseur in de spotlight door een deal te sluiten met Rusland over de ruil van tientallen Oekraïense gevangenen. Hij ging hoogstpersoonlijk naar Moskou om ze met een vliegtuig op te halen. Niet lang daarna werd hij Zelensky’s stafchef.
Toen Rusland in februari 2022 Oekraïne binnenviel, belde het Kremlin Jermak. Hij moest Zelensky overtuigen zich over te geven. Zijn reactie: ‘Krijg de klere!’ Op een beruchte video die Zelensky een paar dagen na de inval ’s nachts opnam in Kyiv om te laten zien dat hij niet gevlucht was, staat de forse Jermak pal achter hem.
Onder zijn leiding zijn er meer gevangenenruilen afgesproken met Rusland, ontvoerde kinderen teruggehaald en deals gesloten over de uitvoer van graan over de Zwarte Zee. Toch pakten zijn acties niet altijd goed uit voor Zelensky en Oekraïne.
Het was Jermak die er dit voorjaar op aandrong dat Zelensky persoonlijk naar Washington zou vliegen om de laatste plooien van de veelbesproken mineralendeal glad te strijken. Het eindigde in de vernederende schreeuwpartij in het Oval Office door Trump en vicepresident Vance. Amerikaanse functionarissen hadden de reis ten zeerste afgeraden.
Deze zomer reisde Jermak volgens ingewijden zonder duidelijk plan naar Washington in de hoop hoge functionarissen te kunnen spreken, maar zij vroegen zich af wat hij kwam doen. Het belangrijkste waar hij mee terugkwam, was een foto van een toevallige ontmoeting met Rubio in het Witte Huis, waarbij Jermak beweerde dat ze een substantieel gesprek hadden gevoerd.
Twitter bericht wordt geladen...
Ook onder de vorige Amerikaanse regering was veel irritatie over Jermak. Bij een top met bondgenoten in Zwitserland in 2024 wekte hij de toorn van de Amerikanen op door op de foto voor de veel kleinere vicepresident Kamala Harris te gaan staan. In Washington is de afkeer van Jermak een van de weinige dingen die Republikeinen en Democraten verenigt, aldus Politico.
Ook westerse diplomaten ergerden zich aan hem en noemen zijn ego ‘galactisch’. De ondemocratische machtsconsolidatie van Jermak zagen Europese diplomaten als een cadeau aan Rusland, dat Oekraïne nepotisme kan verwijten.
De verklaring voor Zelensky’s aanhoudende vertrouwen ligt waarschijnlijk in de wederzijdse loyaliteit. Sinds de invasie waren de twee bijna onafscheidelijk. De ongetrouwde en kinderloze Jermak slaapt in de buurt van Zelensky in de bunker van het presidentiële kantoor. Ze tafeltennissen samen of kijken films om te ontspannen en trainen elke ochtend met z’n tweeën, aldus The Financial Times. ‘Ik respecteer hem voor zijn resultaten, hij doet wat ik hem vertel’, citeert de krant Zelensky.
De laatste maanden werd Jermak echter snel een risico in plaats van een verzekering. Deze zomer vonden de grootste protesten in Oekraïne plaats sinds het begin van de oorlog, toen Zelensky probeerde de anticorruptiediensten onder zijn eigen kantoor te laten vallen en zo hun onafhankelijkheid weg te nemen. Demonstranten richtten zich daarbij uitdrukkelijk tegen Jermak.
Twee weken terug werd Oekraïne opgeschrikt door een nieuw corruptieschandaal in de energiesector. Ministers en een voormalig zakenpartner van Zelensky zouden zich voor 100 miljoen euro hebben verrijkt. Daarbij klonk opnieuw de oproep Jermak te slachtofferen, nu ook door politici van Zelensky’s eigen partij, maar de president wilde daar niets van weten.
Nu bij Jermak thuis een inval is gedaan, en een aanklacht aanstaande is, kon hij niet langer aanblijven. Waarvan hij precies wordt verdacht is onduidelijk, maar een ding was zeker: Zelensky’s probleemoplosser was zelf het probleem geworden.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant