Zijn vakgenoten riepen hem in 2018 uit tot de beste strafrechtadvocaat van Nederland. Stijn Franken stond tal van bekende verdachten bij, zoals Willem Holleeder, Volkert van der G. en Lucia de Berk. Hij overleed op 58-jarige leeftijd aan kanker.
is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant.
Toen Stijn Franken in de jaren tachtig met zijn middelbare schoolklas Oost-Berlijn bezocht, gaf hij stiekem een cassettebandje met nummers van westerse New Wavebands als The Cure aan een Oost-Duitse jongen. ‘Dat was mijn daad van verzet’, zegt hij in zijn biografie Laatste man, die vorig jaar uitkwam.
Je zou kunnen zeggen dat hij destijds, als tiener uit een dorp bij Tilburg, al opkwam voor de underdog. Dat is wat hij later ook zou doen als strafrechtadvocaat, en wat hem aansprak in het vak: als enige opkomen voor je cliënt, die tegenover een machtige overheid staat.
De lange, introverte Franken deed het met plezier, ruim dertig jaar lang, totdat uitgezaaide kanker hem het werken onmogelijk maakte. Hij overleed op 27 november, maakte zijn kantoor bekend.
Hij was goed in zijn vak. In 2018 riepen meer dan vijfhonderd collega’s hem uit tot de beste strafrechtadvocaat van Nederland. Ze roemden onder meer zijn eruditie. Franken, tevens hoogleraar strafrecht in Utrecht, was gespecialiseerd in principiële, ingewikkelde strafzaken. Bij de Hoge Raad, bijvoorbeeld.
Hoogtepunt in zijn carrière was de rehabilitatie van Lucia de Berk. Bij haar zaak raakte hij pas in hoger beroep betrokken, nadat de Haagse verpleegkundige in 2003 was veroordeeld voor moord op vier patiënten en twee pogingen daartoe. Hard bewijs ontbrak, maar het kon volgens experts, simpel gezegd, geen toeval zijn dat De Berk steeds dienst had tijdens ‘verdachte sterfgevallen’ in haar ziekenhuis.
Toen ze ook in hoger beroep levenslang kreeg, vroeg Franken zich af of hij moest stoppen als advocaat. Kon hij nog functioneren in een systeem waarin zulke fouten mogelijk zijn? Hij was overtuigd van haar onschuld.
Dat De Berk later alsnog vrijuit ging, was mede te danken aan buitenstaanders: hoogleraar wetenschapsfilosofie Ton Derksen en diens zus Metta de Noo pleitten in de media onophoudelijk voor heropening van haar zaak.
Zo ontdekte Franken hoe belangrijk beeldvorming kan zijn in een strafproces. Dat zijn cliënt aanvankelijk werd veroordeeld, kwam volgens hem doordat ze in de media als een monster was neergezet en rechters daar niet immuun voor bleken. Franken had zich dus ook in de krant en op tv tegen dat beeld moeten verzetten, besefte hij achteraf.
Vóór die zaak was zijn motto anders: een strafproces voer je in de rechtszaal, niet in de media. Franken was ervan overtuigd dat een advocaat zijn cliënt zelden helpt met een interview over zijn zaak. In tegenstelling tot sommige collega’s zei hij dus vrijwel altijd ‘nee’ tegen talkshows. Ook omdat Franken, zoals hij het zelf ooit verwoordde, niet ‘in soundbites’ praatte.
Toen eind vorig jaar zijn biografie werd gepubliceerd, opgetekend door journalist Miek Smilde, bleek hij niet zo mediaschuw als anderen dachten. Een belangrijke reden om aan het boek mee te werken was zijn ziekte. Hij wilde dat zijn jongste dochter en zoon – die toen 6 en 8 waren – later kunnen teruglezen hoe hij over zijn werk dacht. Zijn oudste kinderen, destijds 26 en 19, hebben het al gelezen.
Een van zijn bekendste zaken is die van Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn. Tijdens het proces tegen hem concentreerden Franken en zijn collega Britta Böhler zich op de strafmaat, omdat Van der G. had bekend. Ze betoogden dat levenslang, zoals het OM had geëist, uniek zou zijn voor een enkelvoudige moord.
In 2003 werd Van der G. veroordeeld tot 18 jaar celstraf. Het leidde tot ophef in de samenleving en lof van sommige vakgenoten. Daarna was Franken opeens een bekende Nederlander en verhardde het strafklimaat. Zo werd de maximale tijdelijke gevangenisstraf in 2006 verhoogd van twintig naar dertig jaar.
Toen Franken enkele jaren geleden ernstig ziek bleek te zijn, kreeg hij een brief van Volkert van der G., die hem sterkte wenste. Oud-cliënt Willem Holleeder deed hetzelfde, via de telefoon. Zo zie je maar dat de beeldvorming over verdachten niet altijd klopt, zei de advocaat in december vorig jaar in de Volkskrant-podcast Met Groenteman in de kast. ‘Holleeder heeft ook veel goede eigenschappen.’
Als raadsman van Holleeder kwam Franken in 2017 en 2019 zelf negatief in het nieuws. Hij had zijn advocatentelefoon, bedoeld voor vertrouwelijke gesprekken met een cliënt, een keer laten gebruiken door Peter R. de Vries en Holleeder. En tussen confidentiële advocatenpost voor de gedetineerde Holleeder zaten twee persoonlijke brieven van een vriendin van de crimineel.
Door zijn geheimhoudingsplicht kon Franken zich niet publiekelijk verdedigen. Hij mocht alleen over deze kwesties praten met de deken van de Orde van Advocaten, die een onderzoek instelde dat uiteindelijk niet tot maatregelen leidde – mede omdat de brieven per ongeluk in de zakelijke post zouden zijn beland.
Het leidde volgens Franken tot ‘een krasje’ op zijn eerder smetteloze reputatie. Destijds vond hij dat vreselijk, achteraf kon hij het relativeren. ‘Een oefening in bescheidenheid’, noemde hij het in de podcast van de Volkskrant.
Daarin vertelde hij ook dat hij op aandringen van zijn kinderen een paar tatoeages heeft laten zetten – iets waarvan hij vroeger dacht dat het niet bij hem paste. Zijn oudste dochters wilden graag een tekst die hij vroeger vaak uitsprak, als ze problemen hadden: ‘komt allemaal goed’. Die werd op zijn arm en die van hen gezet. De jongste twee kozen voor de woorden ‘altijd en alles’ – omdat hij altijd van ze hield en alles voor ze deed.
Hun verzoeken ontroerden hem. ‘De gedachte was natuurlijk: als je er niet meer bent, dan kunnen we er af en toe naar kijken. Dan weten we wat jij zou zeggen.’
In 1999 diende Franken een klacht in bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, namens drugsbaron Kobus L., en met succes. ‘Dat wij zijn behandeling in de EBI (Extra Beveiligde Inrichting; het in Nederlandse zwaarst bewaakte type gevangenis, red.) onmenselijk durfden te noemen, vonden veel mensen een schande’, zei hij.
Franken had graag meer willen lijken op volkszanger Dries Roelvink en zei hierover: ‘Hij is altijd optimistisch en vrolijk. Zijn tv-serie vond ik een mooi tegenwicht tegen de ellende die ons vak soms meebrengt.’
Vaak sprak Franken zijn zorgen uit over de bevoorrechte positie van veel juristen, die moeite zouden hebben om zich te verplaatsen in verdachten. ‘Een meer gemêleerde achtergrond is belangrijk om elkaar beter te begrijpen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant