is verslaggever en columnist van de Volkskrant en schrijft veel over (sociale) media en emancipatie.
Stel je voor. In het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk ligt al drieënhalf jaar een 16-jarig meisje, dat door afschuwelijke brandwonden verschillende amputaties moest ondergaan. Moederziel alleen, want haar familie heeft dit haar aangedaan. Haar vader misbruikte het meisje – zet je voorstellingsvermogen nu even op XL – samen met andere kopstukken uit de sektarische kerk waartoe ze behoorde. Toen is het meisje, omdat ze door de duivel bezeten zou zijn, in het vuur geduwd.
En stel je nu voor (schakel naar niveau: maanlanding was nep, Melania is een bodydouble, etc.) dat jeugdzorg, ziekenhuis, scholen, het ministerie van VWS en satanische kerken dit onder de pet houden. Maar er is één iemand die al die jaren uitsluitend appcontact heeft met dit meisje, Annika – en zij is degene die per telefoon meeluistert als het meisje uiteindelijk euthanasie krijgt.
Dat Marlotte niet heeft bestaan, zeggen de makers van de Zembla-hitpodcast Op zoek naar Marlotte (meer dan drie miljoen luisteraars) er maar meteen bij. Tegelijk houdt de podcast je met zo’n stem die ernstige misstanden voorspelt aan het lijntje, op zoek naar bovenstaand complot, of anders toch een fikse misstand bij jeugdzorg, een complotje bij crematoria, mini-misstandje bij het ministerie misschien?
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In de journalistiek en ook daarbuiten is de podcast momenteel voer voor discussie, en met mij vraagt menig Captain Hindsight zich af: hoe konden onderzoeksjournalisten zich hier maandenlang op blindstaren? Gekker dan de realiteit kun je het niet verzinnen, is het cliché dat ook in de podcast langskomt, maar die andere handige wetmatigheid (kies de simpelste oplossing voor een complex probleem) werd dan weer niet genoemd.
De makers kwamen al bij twee radioprogramma’s langs om zich te verdedigen tegen de kritiek van ‘netflixisering’ (het sensationaliseren en uitsmeren van simpele feiten), en hielden al online Q&A’s om vragen van luisteraars te beantwoorden. Zoals: waarom niet meteen het ziekenhuis gebeld? Of het überhaupt kán dat iemand daar drieënhalf jaar ligt? Waarom niet meteen de foto van dat meisje door de reverse image search gehaald?
De kritische luisteraars zijn eigenlijk met deze podcast bezig op een metaniveau: ze plaatsen zichzelf in de schoenen van de onderzoekers. Ook voor journalisten lijkt de verontwaardiging tegelijk een soort bezwering: zo zou ik mezelf nóóit voor de gek laten houden – het is te hopen. Veelzeggend was het commentaar van Zembla-eindredacteur Roelof Bosma op Radio 1: ‘Het is heel moeilijk in deze tijd om mensen nog mee te krijgen in een lang verhaal.’
Ik dacht aan een genre TikTok-filmpjes dat ik vaak voorgezet krijg, de categorie ‘overduidelijk onrecht’. Je ziet bijvoorbeeld een Karen die weigert in het vliegtuig naast een zwarte medepassagier te gaan zitten, of een oetlul die tegen een huilende baby begint te schreeuwen. Tegen de tijd dat je doorhebt dat het in scène is gezet, dat er geen misstand ís, heb je het filmpje al uit. Je wordt aangesproken op je rechtvaardigheidsgevoel, dan treedt ongeloof in, en dan wend je je tot de comments waar iedereen concludeert: ‘This is soooo fake.’ Gefeliciteerd, je hebt de pest nu doorgegeven aan honderd anderen.
Dezelfde wetten van de engagement gelden onverdund op podcast-apps. Op zoek naar Marlotte dingt overduidelijk mee in de verhalende-podcast-wedloop die draait op grote emoties, waargebeurd, en breed uitgesmeerde suspense. Daarnaast vertellen journalisten liever verhalen over misstanden met één allesomvattend afschuwelijk voorbeeld, dan honderd gezichtsloze, kleinere misstanden - waaraan je inzake jeugdzorg natuurlijk óók je tijd had kunnen besteden.
Het is de spanning tussen ‘thrillerpodcast’ en goede onderzoeksjournalistiek die uiteindelijk maakt dat Op zoek naar Marlotte zo’n gek baksel is geworden. De reden dat het scoort, is de reden dat het journalistiek wringt. Deze luisteraar is moe, moe van de opwinding om dingen die niet zijn gebeurd.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns