is podcastpresentator en columnist voor de Volkskrant.
Jako Herrebout uit Terneuzen keek op school liever naar buiten. Zijn moeder zei: ‘Ik zou al blij zijn als hij een boodschappenlijstje kan lezen.’ Hij stopte snel met school en ging werken. Als hij iets moest opschrijven, plakte hij overal letters tussen. Toen zijn baas hem naar Nederlandse les wilde sturen, antwoordde hij ‘School? Ben je gek, ik kom er net van af!’
Toch ging hij. Nu kan hij mails sturen met een kop en een staart en zinnen die kloppen. Omdat je daar dapper voor moet zijn, werd Herrebout deze zomer uitgeroepen tot Taalheld van 2025, in een lieve verkiezing die elk jaar wordt gehouden. Iedereen kan stemmen via de website van de Stichting Lezen en Schrijven; ik stem altijd omdat ik dol ben op stemmen en op moedige mensen.
Elk jaar zeg ik dat deze verkiezing naar televisie moet, één keertje per jaar in plaats van de late-avondtalkshow. Een grote sociale kwestie live op tv mét de ‘gewone’ mensen waar Den Haag en Hilversum in theorie zo dol op zijn, Ferd Grapperhaus en Fleur Agema een avond vrij, kijkers blij: een win-win-win-situatie.
Dat de Taalheldenprijs nodig is, is een schande. Het gekmakende aan de hulp bij laaggeletterdheid is dat er een heleboel mensen ijverig staan te dweilen onder een kraan die open staat. Ze sporen volwassenen op die moeite hebben met lezen en schrijven. Ze organiseren lessen, ze tuigen campagnes op en lobbyen in Den Haag voor een kwestie die niet zou mogen bestaan in deze omvang.
Ondertussen komen er elk jaar jongvolwassenen van school die hun gedachten niet kunnen ordenen op papier en die geen sollicitatiebrief (of belangrijker in het leven: liefdesbrief) kunnen schrijven.
De circa 3 miljoen mensen in Nederland (bij laaggeletterdheid wordt gerekend vanaf 16 jaar) die zoveel moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en simpele dingen digitaal doen dat ze niet goed kunnen meekomen, krijgen er gratis een heleboel sores bij. Ze hebben een hoger risico op werkloosheid, armoede, en een relatief ongezond en kort leven. Ze krijgen ongelukken omdat ze veiligheidsinstructies en bijsluiters van medicijnen niet goed kunnen opvolgen. Het vergt een karrevracht aan vindingrijkheid om onder die omstandigheden deel te nemen aan de democratie en aan de samenleving.
Donderdag deelde de Onderwijsinspectie de resultaten van een onderzoek naar de schrijfvaardigheid van tweedeklassers in het voortgezet onderwijs. Een op de zes leerlingen kan geen eenvoudige, begrijpelijke tekst opstellen, al hadden ze dit na de basisschool al moeten kunnen. Daarmee zijn ze nog niet laaggeletterd, want als het meezit liggen er rijke schooljaren in het verschiet, maar ze lopen wel een groot risico. Dit speelt heus niet alleen op vmbo- basis en -kader, er komen ook kinderen van de havo of het vwo af die hulpeloos zijn als ze een tekst moeten schrijven.
Zoals wel vaker is het de schuld van iedereen en daarmee van niemand. Van ouders die hun kinderen niet voorlezen in die eerste cruciale jaren, van scholen die te weinig tijd steken in schrijfonderwijs dwars door alle vakken heen, van docenten die hier niet voor zijn opgeleid, van de smartphone die drijft op filmpjes en éénregelige berichten zonder interpunctie, van ChatGPT die brieven vol nonsens kan schrijven.
Vier jaar geleden verzamelde de Volkskrant zeven tips om voor elkaar te krijgen dat in 2030 iedereen in Nederland kan lezen en schrijven. Het was een van de ‘extreem ambitieuze missies voor Nederland’ en het volbrengen ervan is nog geen stap dichterbij. We zullen nog heel lang kunnen blijven stemmen voor de Taalheldenprijs.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns