Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie draait er niet omheen: er bestaan geen makkelijke manieren om de financiële nood van Oekraïne te lenigen. Er zijn wel verkeerde keuzes, namelijk dralen en kibbelen bij het besluit om Kyiv die noodzakelijke miljarden te leveren.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
‘Europa kan zich geen verlamming veroorloven, hetzij door aarzeling, hetzij door het zoeken naar volmaakte of eenvoudige oplossingen die niet bestaan’, schrijft Von der Leyen maandag in een brief aan de Europese regeringsleiders.
Daarin ontvouwt ze drie opties om Oekraïne de komende twee jaar te helpen, de leiders hadden daar vorige maand om gevraagd. Die hulp is ook strategisch eigenbelang, benadrukt Von der Leyen: ‘Wat Europa en de lidstaten de rest van dit decennium doen om Oekraïne te steunen, bepaalt de veiligheid van ons continent voor de rest van de eeuw.’
Kyiv heeft in 2026-2027 ruim 135 miljard euro aan buitenlandse giften of renteloze leningen nodig om overeind te blijven. Ruim 80 miljard euro is voor de militaire zaken, zoals de productie en aanschaf van drones, raketten en gevechtsvliegtuigen. Nog eens zeker 50 miljard euro is vereist om het staatsapparaat overeind te houden: voor de salarissen en pensioenen, maar ook voor de reparatie van de energienetwerken en andere infrastructuur die Rusland dagelijks bombardeert.
De raming van de financiële nood komt van het IMF en is gebaseerd op de aanname dat de oorlog in Oekraïne in 2026 eindigt. De werkelijke steun die Kyiv nodig heeft zal vermoedelijk hoger uitvallen, ook in de jaren na 2027 vanwege het herstel.
De eerste optie die Von der Leyen neerlegt zijn bilaterale bijdragen van alle (of zo veel mogelijk) lidstaten. De Commissie suggereert een verdeling over de lidstaten naar rato van hun bruto binnenlands product. Op deze manier kan zeker 90 miljard euro worden binnengehaald voor Kyiv aan giften. Het Nederlandse aandeel zou dan circa 5 miljard euro bedragen. Volgens de Commissie kosten een dergelijke gift de lidstaten tussen de 0,16 en 0,27 procent aan economische groei.
De kans dat deze optie het wordt, is volgens EU-diplomaten niet groot. Nogal wat landen zitten krap bij kas. Zo ruziet de Belgische regering al weken over de dekking van 10 miljard bezuinigingen volgend jaar. Frankrijk kampt met een staatsschuld die in 2027 oploopt tot 120 procent, twee keer de toegestane maximale EU-norm.
De tweede mogelijkheid is dat de Europese Commissie zelf geld leent op de financiële markten en dat bedrag doorgeeft aan Kyiv. Nederland en Duitsland zijn fel gekant tegen dit soort gezamenlijke leningen (eurobonds), dus deze optie lijkt eveneens weinig kansrijk.
Bovendien moeten de lidstaten financiële garanties geven voor zo’n leningconstructie en draaien ze op voor de rente die betaald dient te worden. Een variant is dat het EU-budget wordt gebruikt als garantie voor de lening, maar dat vergt unanimiteit en met Hongarije als bondgenoot van Moskou is de kans daarop nihil.
Blijft over de derde optie: gebruik de in Europa bevroren tegoeden van de Russische centrale bank als onderpand van de lening. Dat kost de lidstaten niets en is in lijn met het politieke uitgangspunt van de EU dat Rusland verantwoordelijk is voor de oorlog en de vernielingen in Oekraïne moet vergoeden.
De inzet van de bevroren tegoeden lag al tijdens de laatste EU-top in oktober op tafel, maar werd toen door de Belgische premier Bart De Wever in de ijskast gezet. De bulk van die bevroren tegoeden (185 miljard euro) zit bij de in België gevestigde financiële dienstverlener Euroclear en De Wever vreest dat zijn land straks door Moskou aansprakelijk wordt gesteld voor de schade.
De Commissie acht dit risico klein, maar sluit het ook niet uit. Ze stelt daarom voor – een van De Wevers eisen – dat alle lidstaten meebetalen als er ooit problemen komen. De garanties van de andere EU-landen moeten ‘wettelijk bindend, onvoorwaardelijk en onomkeerbaar’ zijn, aldus Von der Leyen in haar brief. Ze sprak eerder deze week met De Wever over de kwestie.
Eventueel kunnen de financiële garanties van de lidstaten vanaf 2028 door de volgende EU-meerjarenbegroting gedekt worden, maar dat vergt wel weer unanimiteit.
De Commissie wil dat andere landen waar bevroren Russische tegoeden zitten – Japan, het Verenigd Koninkrijk, de VS, Canada – dezelfde stap als de EU zetten. Dat versterkt niet alleen de positie van de Unie bij eventuele sancties van Moskou, het vermindert ook de kans dat buitenlandse mogendheden Europa gaan mijden als plek om kapitaal veilig te stallen.
In oktober beloofden de leiders van de EU dat ze de financiële tekorten in 2026-2027 van Oekraïne zullen opvangen. Von der Leyen wil dat ze volgende maand besluiten hoe ze dat gaan doen. De Commissie acht een combinatie van de voorgestelde opties ook mogelijk. Mits het geld voor Kyiv maar vanaf voorjaar 2026 beschikbaar is. ‘De boodschap die we nu sturen moet kristalhelder zijn: Europa staat pal naast Oekraïne’, aldus de Commissievoorzitter.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant