is socioloog en columnist van de Volkskrant.
Bestond er een Partij Tegen De Overbevolking – ik had erop gestemd. Nu hoop ik op een regering die stevige maatregelen neemt om het land leger en daarmee gezonder en plezieriger te maken. Maar welke partijen durven te zeggen dat overbevolking onze kwaliteit van leven aantast?
Dit onweerlegbare feit is de afgelopen decennia taboe geweest. Toen ik het in 2010 waagde in Historisch Nieuwsblad te constateren dat Nederland door de overbevolking was vastgelopen, werd ik niet alleen weggezet als een slechtgehumeurde bejaarde (ik was al zestig) maar ook als racist. Dat een rechter in 1997 de leuze ‘Vol = vol’ strafbaar stelde, heeft het debat niet bevorderd.
Door de reflex om op elk vraagstuk een racismeframe te plakken kon de rampzalige situatie ontstaan waarmee wij nu worstelen. Onlangs werd bekend dat er in Nederland tien miljoen auto’s rijden. Tien miljoen! Dat zijn evenveel auto’s als de ‘Club van tien miljoen’ dertig jaar geleden beschouwde als het maximale aantal inwoners waarmee ons land nog leefbaar zou zijn.
Die tien miljoen hadden we overigens al bereikt in 1950, toen koningin Juliana in de Troonrede zei dat de ‘snelle bevolkingsgroei en de beperkte oppervlakte aan beschikbare grond een krachtdadige bevordering van de emigratie vereisen.’
Overbevolking is niet altijd gezien als een rechts, of zelfs racistisch thema. Integendeel. Weliswaar bestreden de negentiende-eeuwse socialisten de theorie van de Britse econoom en predikant Malthus (1766-1834) dat armoede werd veroorzaakt door overbevolking, maar diens pleidooi voor geboortebeperking werd in verlichte kring omarmd.
De latere Vereniging voor Seksuele Hervorming (NVSH, 1946) kwam voort uit de in 1881 door vrijdenkers opgerichte Nieuw-Malthusiaanse Bond. In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw bepleitte links tegelijk de vrije verkoop van voorbehoedmiddelen én geboortebeperking. Voor confessionelen was moederschap toen nog de enige levensbestemming van vrouwen en stond gezinsplanning haaks op het Bijbelse gebod ‘Gaat heen en vermenigvuldigt U’.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Al in 1966 vond 70 procent van de Nederlanders dat we met te veel waren. D66, dat nu notabene dreigt tien nieuwe steden te bouwen, noemde bevolkingsgroei in 1967 ‘een zeer verontrustend verschijnsel’. In Keerpunt 1972, de basis van het linkse kabinet-Den Uyl, werd het toenmalige inwonertal gezien als een bedreiging van het leefmilieu. In de commissie-Muntendam, officieel de ‘Staatscommissie Bevolkingsvraagstuk’, nam D66-senator Paula Wassen-van Schaveren het samen met twee gedreven voorstanders van bevolkingskrimp, de PvdA-economen Jan Pen en Jan Tinbergen, op tegen de gereformeerde politica Hannie van Leeuwen (ARP) en haar katholieke collega Til Gardeniers-Berendsen (KVP), die van beperking niet wilden weten.
Naast emancipatie waren milieuverontreiniging en natuurbescherming argumenten om de ‘bevolkingsexplosie’ te stoppen. Als compromis kwam in 1975 uit de bus dat het inwonertal ‘stationair’ moest worden gehandhaafd op 12 miljoen. Verdere groei zou ‘het welzijn van de bevolking bedreigen’.
Dit verstandige inzicht verdween. Doordat ongure types als Hans Janmaat in reactie op de gezinshereniging van ‘gastarbeiders’ en de toestroom van Surinamers, arbeids- en asielmigranten het land ‘vol’ verklaarden, kwam bij progressief Nederland elke zorg over de bevolkingsaanwas in een kwaad daglicht te staan. Zodoende hadden CDA (gezinshereniging) en VVD (arbeidsmigratie) vrij spel en zijn we nu met 18,5 miljoen.
In Nederland wonen nu 544 mensen per vierkante kilometer; in Duitsland 241; in Frankrijk 122; in Zweden 22,7. Het Europees gemiddelde is 34. Overbevolking is de moeder van veel actuele problemen, met als recentste gegeven de drastische afname van ruimte om te sporten in de grote steden.
Het railnet is overbelast, met als gevolg vertragingen. Op de wegen, die steeds meer schaarse ruimte beslaan, worden voortdurend ‘filerecords’ gevestigd. We hebben een stikstofcrisis. Het resterende beetje natuur is op mooie dagen haast zo druk als Zandvoort. Er is een schreeuwend tekort aan woningen. De schoolklassen zijn te groot. Geluidsoverlast is de belangrijkste bron van ruzies. Vliegtuiglawaai verziekt de levens rond Schiphol.
Extinction Rebellion zegt wél dat mensen de opwarming van de aarde veroorzaken, maar noemt het streven naar minder mensen racisme, of zelfs ecofascisme. Deze ideologische verblinding helpt niet. Immigratiebeperking, emigratiebevordering en afschaffing van de kinderbijslag (die de grote gereformeerde en katholieke gezinnen moest steunen) liggen voor de hand.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns