Ruimtevaart China werkt gestaag door aan een ruimtevaartprogramma dat uiterlijk in 2030 Chinese astronauten op het maanoppervlak moet zetten. Tegelijk verkeert de Amerikaanse concurrent NASA in chaos door bezuinigingen, vertragingen, technische problemen en een zwalkende leiding.
De Artemis I SLS-raket and Orion-capsule staan klaar voor een testvlucht op NASA’s Kennedy Space Center in Florida, in juni 2022.
Het was nogal een ommekeer, de nominatie vorige week van Jared Isaacman voor de positie van NASA-directeur. In mei dit jaar trok president Donald Trump de kandidatuur van de zakenman-piloot-ruimtereiziger in, ten gunste van de reality-show-ster Sean Duffy. De reden: donaties van Isaacman aan de Democratische Partij.
Maar nu is Isaacman terug. De miljardair, die fortuin maakte met een online betaaldienst en het straaljager-verhuurbedrijf Draken International, reisde op eigen kosten al twee keer naar een baan om de aarde. Vorige week werd hij weer naar voren geschoven als de kandidaat-bestuurder die NASA aan een bemenste maanlanding moet helpen vóór het eind van Trumps tweede termijn, en vooral vóór China.
Het Chinese ruimtevaartagentschap CASC werkt al jaren gestaag aan zijn maanprogramma. Na de eerste Chinees in de ruimte, straaljagerpiloot Yang Liwei in 2003, bouwde China zijn ruimtevaartkennis en -ervaring uit met een reeks steeds ambitieuzere maanmissies, terwijl ook nog het ruimtestation Tiangong in elkaar werd gezet. In 2023 kondigde China aan in 2030 Chinezen op het maanoppervlak neer te zetten. Een test van maanraket Lange Mars 10 die gepland stond voor 2027, is zelfs een jaar naar voren gehaald.
De Chinese mars naar de maan staat in contrast met het vertraagde en nogal veranderlijke Artemis-maanprogramma van NASA. Dat werd in 2017 aangekondigd en moest in 2024 leiden tot Amerikaanse ‘boots on the moon’, ruim een halve eeuw na het Apollo-programma.
Een hoofdrol was weggelegd voor SpaceX van Elon Musk. Na het succes van de deels herbruikbare Falcon 9-raket werkt SpaceX aan zijn gigantische Starship, een ruim 100 meter hoge, volledig herbruikbare tweetrapsraket. NASA bestelde een aparte HLS-variant (Human Landing System), waarvan de tweede trap rechtstandig op de maan kan landen en ook weer kan opstijgen, met astronauten aan boord.
Het ruimtevaartbedrijf Blue Origin van Amazon-oprichter Jeff Bezos kreeg in 2023 een contract voor het ontwikkelen van een maanlander voor vracht.
Maar de ontwikkeling van Starship liep vertraging op. De eerste negen testvluchten liepen uit op explosies of op hooguit gedeeltelijk succes. En hoewel Musks test-explodeer-herhaal-aanpak SpaceX in het verleden ver gebracht heeft, en testvluchten in augustus en oktober vrijwel vlekkeloos verliepen, gelooft niemand meer dat de HLS-variant in 2027 klaar zal zijn.
SpaceX’s Starship explodeert na de lancering vanaf Starbase op 20 april 2023.
De Artemis-logistiek vereist bovendien dat HLS na de lancering in een baan om de aarde weer volgetankt wordt door minstens tien Starships van een aparte, nog te ontwikkelen, tanker-variant. Het overpompen van ultrakoude vloeibare zuurstof en methaan in de ruimte is nog nooit vertoond.
Intussen maakte de gigantische SLS-raket, door NASA zelf ontwikkeld voor ruim 93 miljard dollar, zijn maandebuut in 2022. Vlucht Artemis I was een rondje om de maan, zonder landing en zonder astronauten in de Orion-capsule. Artemis II, een rondje rond de maan met aan boord drie Amerikanen en een Canadees, staat gepland voor februari 2026.
Voor Artemis III, de maanlanding, moet de SLS-raket vier astronauten in hun Orion-capsule in een baan om de maan afleveren. Vervolgens moeten twee van hen overstappen op de eerder gelanceerde, volgetankte, en aangekoppelde HLS-maanlander, die ze dan naar het maanoppervlak brengt (en ook weer terug).
Tegen die tijd zijn de Chinezen daar dan al lang, waarschuwden voormalige NASA-directeuren Jim Bridenstine en Charlie Bolden op een conferentie in september. „Tenzij er iets verandert, is het zeer onwaarschijnlijk dat de VS China’s plannen voor de maanlanding zal verslaan”, zei Bridenstine.
De zelf afgeroepen maanrace met China is niet alleen een prestigekwestie voor het land en zijn president. Zowel China als de VS zien het vestigen van een permanente, bemenste aanwezigheid op de maan als een strategische stap.
Chinese astronauten zwaaien tijdens een vertrekceremonie voor ze naar ruimteschip Shenzhou-21 worden gebracht, eind oktober.
„We gaan de Chinezen verslaan in de race naar de maan”, stelde interim-directeur Duffy terwijl hij zich boos maakte over de „schaduw” die zijn voorgangers op NASA wierpen. Eind oktober kondigde Duffy aan het contract open te breken, en andere commerciële partijen ook een kans te geven, maar wat daarmee precies wordt bedoeld is onduidelijk.
Wel werkt Blue Origin al aan plannen om de bestelde vrachtmaanlander om te bouwen naar een bemenste versie, meldde de Amerikaanse tech-website Ars Technica begin oktober. Maar of dat snel genoeg kan, is zeer de vraag.
Daarbij komt nog dat opdrachtgever NASA in de touwen hangt na zware aangekondigde bezuinigingen, ontslagrondes waarbij bijna een kwart van de achttienduizend werknemers vertrokken of nog zullen vertrekken, sluiting van meerdere onderzoekscentra en de shutdown van de federale overheid.
„Amerika is een stuk grilliger geworden, en dat geldt ook voor de ruimtevaart”, zegt Daniël van Beekhuizen, lid van de programmaraad voor onder andere bemenste ruimtevaart namens de Nederlandse ruimtevaartagentschap NSO. „Vroeger stonden afspraken met NASA gewoon vast. Nu wordt er soms teruggekomen op getekende overeenkomsten.”
Onmisbaar onderdeel van de Orion-capsule is de European Service Module (ESM), een in Europa gebouwde module die voortstuwing, stroom en andere ondersteuning levert. Inmiddels zijn zes ESM’s geleverd of in aanbouw, maar wat daarna komt, is onduidelijk, zegt Van Beekhuizen. Ook levert de Europese ruimtevaartorganisatie ESA modules van het Lunar Gateway-ruimtestation, een soort tussenstation dat in een baan om de maan zou moeten. „Maar het is ook onduidelijk welke rol Lunar Gateway precies zal spelen.”
In Europa is de drang om China de pas af te snijden minder groot, maar heerst wel het besef dat de ontwikkeling van eigen ruimtevaarttechnologie noodzakelijk is. Van Beekhuizen: „Totdat de nieuwe lijn in de VS duidelijk is, zullen er over Artemis geen grote besluiten genomen worden. En dat zal pas zijn als de nieuwe directeur Isaacman echt aangesteld is.”
SpaceX Starship Flight 8 staat klaar op het Orbital Launch Pad A in Texas, voor de lancering in maart dit jaar.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: Volkskrant columns