Sinan Çankaya is schrijver en antropoloog.
Het lukte Zohran Mamdani wel: winnen op eigen voorwaarden, zonder jezelf in de uitverkoop te doen. De aankomende burgemeester van New York is geboren in Oeganda, ‘democratisch socialist’ en openlijk moslim. Hij weigerde zijn achtergrond te verbloemen, omdat dat strategischer zou zijn of makkelijker.
Hoe trotseer je de haat die dan losbarst? Miljardairs spekten de campagnekas van tegenkandidaat Andrew Cuomo, waarna het internet werd overspoeld met lasterlijke video’s over Mamdani. Hij werd afgeschilderd als ‘communist’, ‘jihadist’ en ‘terrorist’.
Republikeinen fantaseerden lustig over zijn deportatie. Verder zou hij een ‘Hamas-aanhanger’ zijn, omdat hij durfde af te wijken van de hardnekkige Israël-koers van zijn eigen partij, die onvoorwaardelijk een genocidaal regime steunde.
Mamdani putte uit een ander register. Zijn verhaal droeg een belofte in zich en wist heel uiteenlopende mensen op te trommelen. Politieke verandering begint met een verhaal. Zonder een goed verhaal krijg je niet 90 duizend jonge vrijwilligers op de been. Tiktoks, maar ook ouderwets canvassen, deur na deur, bleken uiterst effectief te zijn.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Mamdani knalde uitgesproken linkse ideeën het publieke debat in: betaalbare woningen, gratis busvervoer en kinderopvang, en gemeentelijke supermarkten met lage prijzen. Dat lukte hem zonder asielzoekers of migranten te offeren. Dit economische verhaal resoneerde, maar zijn anti-Trump-speren raakten ook hun doel. Mamdani verenigde de lagere inkomens en stemmers met een migratieverleden.
Opvallend is dat ook mensen met bovengemiddelde inkomens op hem stemden. De materiële omstandigheden van veel groepen zijn verslechterd. Van yuppen tot de werkende klasse tot gezinnen die een maandinkomen van de armoede zijn verwijderd: zij vormen tegenwoordig ‘het precariaat’. Boodschappen zijn duur, voor een heleboel mensen.
Natuurlijk bestaat dit potentiële electoraat ook in Nederland. Toch worden zulke coalities hier onwaarschijnlijk geacht. Linkse partijen durven (GroenLinks-PvdA) of willen (SP) dit verhaal niet uitdragen, uit angst nóg meer stemmen te verliezen. Het zou onhaalbaar en onrealistisch zijn. Binnen deze partijen prevaleert de vervreemding van de ene burger boven die van de ander. Nominaal links ontbreekt het aan durf om een doorleefd verhaal uit te dragen dat klasse en ras serieus neemt.
Hoewel de SP zonder meel in de mond over de werkende klasse spreekt, gaat de partij nog altijd gebukt onder het hardnekkige waanidee dat die wit is. Dat de werkende klasse is veranderd en uit Nederlanders met een verleden in Turkije, Marokko, Suriname, Somalië en Bosnië bestaat, om er een paar te noemen; dat ook Poolse arbeidsmigranten ertoe behoren; dat zij óók worden uitgebuit en je groepen dus niet tegen elkaar moet uitspelen omdat anders de kapitalisten winnen, het vindt geen gehoor.
Een ander verschil met Nederland is dat Mamdani de gevestigde orde uitdaagt. Zijn verhaal keert zich tegen het establishment. Hoe anders is dat bijvoorbeeld voor Timmermans, wiens verleden als eurocommissaris hem bleef achtervolgen. In een tijd waarin het wantrouwen tegen de politiek groot is, helpt het niet dat een leider regentesk overkomt. De mensen willen een breuk met wat er is, niet meer van hetzelfde. Geen geneuzel over cijfers, doorrekeningen en procentpunten, maar een waar alternatief bieden - politiek bedrijven dus - en héél linkse dingen zeggen.
Mamdani’s overwinning is een schrale troost in een tijd van narigheid. Ik kijk met enige jaloezie naar New York. Daar maakt een politicus zich niet klein om erbij te horen en weigert hij zich vooralsnog te laten invouwen door de Democratische partij. Vooralsnog buigt hij niet. Als Mamdani, de buitenstaander, straks wordt geïnstalleerd als burgemeester is de vraag hoe de revolutionaire krachten die zijn beweging oproepen en die ver buiten New York weergalmen, hun vuur kunnen behouden.
Of geldt de ijzeren wet dat nieuwelingen buiten de poort revolutionair zijn, en eenmaal binnen de poort veranderen in de machthebbers die ze ooit bestreden? We zijn hier eerder geweest met Barack Obama en Alexandria Ocasio-Cortez, hoopvolle stemmen die beiden hun knie bogen voor de almacht van de Democratische partij.
Toch is er een andere mogelijkheid, een waar ik me voor nu aan vastklamp. Mamdani verwezenlijkt straks zijn linkse plannen zonder migranten te slachtofferen, en dient als een voorbeeld voor het zelfgenoegzame Europa, waar een ‘verzorgende staat’ ooit een leuk idee was. Zo zie ik de zaken: Europa kan over heel erg links gaan of de rechtse afgrond in donderen, samen met Trump. Ook die les komt uit Amerika.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns