In deze rubriek schrijft politiek verslaggever Edo van der Goot wekelijks over wat hem opvalt in Den Haag. Deze week: de belabberde omgangsvormen.
"We zijn het inhoudelijk oneens en als ik je straks in de Kamer zie, dan laat ik je alle hoeken zien. Maar wel met humor en zelfrelativering." Oud-VVD-leider Mark Rutte dacht soms met weemoed terug aan de tijd dat politici hard op de inhoud waren, maar zacht op de relatie.
Hans Wiegel en Joop den Uyl waren voor hem hét voorbeeld van hoe het ook kan. Zij debatteerden hard en met humor. Maar tussendoor gingen zij met hun vrouwen samen uit eten. De politici en hun wederhelften waren erg op elkaar gesteld.
"Ik zou willen dat we iets van die cultuur overeind houden", vertelde Rutte toen ik hem eind 2022 sprak. "Dat je, als je iemand van een andere partij tegenkomt, even kunt verzuchten: 'Hoe is het met jouw club?' Uiteindelijk heeft iedereen de grootste problemen in de eigen partij."
Dat was toen. Maar de onderlinge relaties zijn sindsdien niet beter geworden. Er heerst enorm veel achterdocht en wantrouwen.
Het valt ook GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans op dat de sfeer in Den Haag is veranderd. Nadat hij bijna tien jaar in Brussel bij de Europese Commissie had gezeten, kwam hij voor de verkiezingen in 2023 weer terug naar Nederland. "Het klimaat is maatschappelijk, maar ook in de Kamer, heel anders dan wat ik gewend was", zei hij vorige week.
Daar moest hij aan wennen. De Tweede Kamer, zo merkte Timmermans op, is meer een zakelijke werkplek geworden. "Mensen gaan gewoon op tijd naar huis. Vroeger hing iedereen hier 's avonds rond. Dan trof je je collega's in Nieuwspoort. Je had veel meer mogelijkheden om eens even rustig met elkaar te gaan zitten. Nu moet je het allemaal organiseren."
Maar bij dat organiseren gaat het soms al fout. Tenminste, daar speelt het gebrek aan onderling vertrouwen weer op. BBB-leider Caroline van der Plas begon er onlangs in een Kamerdebat over dat zij haar collega's achter de schermen nog nauwelijks spreekt. "Ik zie dat we nooit meer eens samen met elkaar zitten en een biertje drinken."
Ze had daarom de zondagochtend na het extreemrechtse geweld op het Malieveld de fractieleiders uitgenodigd om hier gezamenlijk een statement tegen te maken. Maar niet iedereen had op haar mail gereageerd.
CDA-leider Henri Bontenbal was er daar een van. "De reden waarom ik daar niet op heb gereageerd, is de moeite die ik heb met wat u nu doet", zei hij tegen Van der Plas in het debat. Hij twijfelde namelijk sterk aan haar oprechtheid om polarisatie tegen te gaan. Hij noemde het "ontzettend populistisch".
Vorige week kwam Bontenbal er desgevraagd nog even op terug bij de lancering van de StemWijzer. "Ze is heel erg berekenend en heel erg op de persoon", zei hij over de BBB-leider. "Als ze een mail rondstuurt om koffie te drinken, weet ik gewoon dat ze het gaat gebruiken in het debat. Dat gebeurde nu ook."
VVD'er Dilan Yesilgöz vermoedt dat de kern van de moeizame omgangsvormen bij het beruchte '1 aprildebat' ligt. Toenmalig premier Rutte liep een flinke kras op nadat hij had gelogen over de Omtzigt-memo 'functie elders' (hij noemde het zelf "een fout"). "Sindsdien is er iets gebroken", zegt Yesilgöz. "Dat was heel hard op de persoon." Maar ze erkent ook: "De afgelopen twee jaar hebben niet geholpen."
Het is bekend dat de relatie tussen Yesilgöz en Timmermans niet opperbest is. "Tussen de VVD en GroenLinks-PvdA zit wel wat spanning", merkt Rob Jetten (D66) op. "Dat is moeizaam geworden."
Het belooft allemaal niet veel goeds voor een soepele formatie. Want relaties zijn zo mogelijk nog belangrijker dan het overbruggen van onderlinge verschillen.
In de politiek draait alles om beleid, zou de Amerikaanse ex-president George W. Bush zich ooit hebben laten ontvallen. Maar toen hij het Witte Huis verliet, realiseerde hij zich dat alles draait om goede verhoudingen.
Recenter, en dichter bij huis, kwam Jetten daar ook achter. Als klimaatminister ondervond hij veel oppositie van GroenLinks. Daardoor hadden partijen rechts van het midden geen zin om 'links' nog iets te gunnen, zei hij onlangs tegen NRC. "Ik was het inhoudelijk vaak eens met GroenLinks en de PvdA, maar het politieke handwerk is geven en nemen."
Dat zou alvast een handige tip kunnen zijn voor Timmermans. Al had de GL-PvdA-leider zelf ook al een soortgelijke conclusie getrokken. "Je moet iemand zover krijgen dat hij of zij meer aan je geeft dan diegene zou willen, maar je moet niet iemand over de tafel trekken zodat die persoon meer geeft dan diegene kan." En misschien met de formatie al in gedachte voegde hij daaraan toe: "Want dan kom je elkaar later weer tegen."
NOS Nederland kiest: Radiodebat:
Interviewer: "Stel u wordt niet zelf premier, wie maakt u dan premier? U moet kiezen."
Yesilgöz: "Het wordt tijd voor een vrouwelijke premier, dus dan kies ik voor Mirjam Bikker."
"U moet kiezen uit Timmermans of Bontenbal."
Yesilgöz: "Dit is het antwoord dat u krijgt."
"Meneer Timmermans, durft u wel te kiezen?"
Timmermans: "Ik moet helemaal niets."
Meneer Bontenbal, wie kiest u?
"Ik vind het niet respectvol naar de kiezer om nu te kiezen."
Oud-PvdA-leider Lodewijk Asscher in de Pak Schaal-podcast:
"Als partijleider heb je er een hekel aan als je van allerlei mastodonten vanaf de zijlijn via de kranten tips krijgt."
"Dus ik heb mij voorgenomen nu ik uit de politiek ben geen recensies of duiding te geven in de media. Want het is gewoon bloedirritant."
"Ik ben nu gewoon supporter geworden. Ik kijk naar mijn partij zoals ik naar Ajax kijk. Ik hoop dat ze winnen, soms maak je je zorgen en met de verkiezingen hoop ik dat ze landskampioen worden."
Wat viel jou op in de politiek deze week? Laat het hieronder achter, of mail naar edo@nu.nl.
Source: Nu.nl algemeen